Chủ động phòng bệnh trong và sau ngập úng

Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc có mưa lớn kéo dài, nhiều khu vực ngập úng. Nước ngập cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước, môi trường. Việc lội nước, dọn dẹp bùn đất và tiếp xúc với nước bẩn tạo điều kiện cho nhiều bệnh truyền nhiễm phát sinh.

ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Điều quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ gia đình.

Cảnh giác với bệnh nhiễm khuẩn

Theo bác sĩ Phương, nguy cơ mắc bệnh phụ thuộc nhiều vào mức độ và thời gian tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Tại nông thôn, vùng trũng, nơi ngập sâu kéo dài, người dân thường xuyên phải lội nước, dọn bùn hoặc làm việc ngoài đồng nên nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn.

Tại đô thị như Hà Nội, hạ tầng phần nào hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn. Tuy nhiên, ở những điểm ngập sâu, ngập lâu, nguy cơ vẫn hiện hữu, đặc biệt với người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh hoặc người trực tiếp xử lý bùn đất.

Một trong những bệnh cần lưu ý là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật, đặc biệt là chuột. Khi lội nước hoặc dọn bùn, vi khuẩn có thể xâm nhập qua những vùng da xây xước.

Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau bắp chân và mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận.

Để phòng bệnh, người dân cần hạn chế lội nước bẩn khi không cần thiết. Trong trường hợp phải tiếp xúc, nên đi ủng, mang găng tay và che kín các vết thương trên da. Sau khi tiếp xúc với nước ngập, nếu xuất hiện sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và thông báo với bác sĩ về việc từng lội nước ngập.

Bên cạnh đó là bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei có trong đất và nước. Bệnh thường được ghi nhận nhiều hơn vào mùa mưa. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết thương khi tiếp xúc với đất, bùn hoặc qua đường hô hấp.

Người làm nông nghiệp và người có bệnh nền như đái tháo đường là những nhóm cần đặc biệt lưu ý. Bệnh có biểu hiện đa dạng, từ sốt kéo dài, áp xe da đến viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác các trường hợp Whitmore trong mùa mưa. Vì vậy, sau khi tiếp xúc với bùn đất, người dân cần rửa sạch tay chân, tránh để da tiếp xúc trực tiếp với đất bẩn. Nếu người có bệnh nền xuất hiện tình trạng sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau tiếp xúc với bùn đất, cần đi khám.

Nước rút vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ bệnh tật

Nước lũ có thể cuốn theo chất thải và nhiều loại vi sinh vật gây bệnh. Thực phẩm bị ngâm trong nước bẩn cũng dễ nhiễm khuẩn. Đây là nguyên nhân khiến các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A có thể gia tăng sau ngập.

Các dấu hiệu cần chú ý gồm tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt. Khi người bệnh khát nhiều, khô môi, tiểu ít, đó có thể là dấu hiệu mất nước. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ mất nước nhanh hơn, cần được đưa đi khám sớm nếu tiêu chảy hoặc nôn nhiều.

Người dân cần ăn chín, uống sôi, sử dụng nguồn nước sạch; loại bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là biện pháp đơn giản nhưng quan trọng để hạn chế lây nhiễm.

"Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng", bác sĩ Phương lưu ý.

Sau mưa, nước đọng trong các vật dụng như xô, chậu, chai lọ, lốp xe hoặc phế thải quanh nhà có thể trở thành nơi muỗi vằn đẻ trứng. Vì vậy, nguy cơ sốt xuất huyết có thể tăng trong những tuần sau khi nước rút.

Ngay khi nước rút, người dân cần lật úp hoặc loại bỏ các vật dụng có thể chứa nước, đậy kín bể chứa nước và thả cá diệt lăng quăng nếu phù hợp. Bên cạnh đó, nên mặc quần áo dài, ngủ màn kể cả ban ngày để hạn chế muỗi đốt.

Khi sốt, người dân không nên tự truyền dịch hoặc tự điều trị kéo dài. Đặc biệt, cần đi khám khi sốt kèm đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.

Nguồn nước ô nhiễm và điều kiện sinh hoạt sau ngập cũng làm gia tăng nguy cơ đau mắt đỏ. Bệnh dễ lây qua tiếp xúc hoặc dùng chung đồ dùng cá nhân. Người dân nên rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.

Việc ngâm chân lâu trong nước bẩn có thể gây nước ăn chân, nấm kẽ chân hoặc viêm nang lông. Trong nước ngập còn có bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều loại vi khuẩn. Một số vi khuẩn như Aeromonas, Vibrio có thể gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh.

Sau khi lội nước, cần rửa sạch và lau khô tay chân, sử dụng giày dép khô. Với vết thương, cần rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn rồi che phủ. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc xuất hiện sưng, nóng, đỏ, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế.

Vết thương dính đất bùn cũng tiềm ẩn nguy cơ uốn ván. Đây là bệnh nặng nhưng có thể phòng ngừa bằng vaccine. Người dân nên để bác sĩ đánh giá tình trạng vết thương và tiền sử tiêm chủng để được tư vấn tiêm phòng phù hợp.

Ngoài ra, thời tiết lạnh ẩm, nhà cửa ẩm mốc và tình trạng sinh hoạt tập trung sau ngập có thể làm gia tăng các bệnh hô hấp như cảm cúm, viêm họng, viêm phổi, nhất là ở trẻ em và người cao tuổi. Cần giữ ấm, giữ nhà khô thoáng, vệ sinh nấm mốc và hạn chế đến nơi đông người, kém thông khí. Khi sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực, cần đi khám.