Chuyển đổi số tạo ra thu nhập, khách hàng và sinh kế bền vững cho phụ nữ khởi nghiệp

Không chỉ đưa phụ nữ lên môi trường số, mà phải giúp họ tạo ra giá trị

PV: Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, công nghệ số có thể tạo thêm những cơ hội gì cho phụ nữ khởi nghiệp, đặc biệt trong việc tiếp cận thị trường, khách hàng và các nguồn lực hỗ trợ?

Bà Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, cơ hội lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại cho phụ nữ khởi nghiệp không đơn thuần là có thêm một kênh bán hàng, mà là làm thay đổi "điểm xuất phát" của người phụ nữ khi bước vào kinh doanh.

Trước đây, muốn khởi nghiệp, một phụ nữ ở địa phương thường phải có khá nhiều điều kiện: vốn, mặt bằng, mạng lưới quan hệ, khả năng đi lại, tiếp cận thị trường và kiến thức kinh doanh. Những rào cản này càng lớn đối với phụ nữ nông thôn, phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ đơn thân, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn hoặc đang phải đồng thời thực hiện trách nhiệm gia đình.

Môi trường số đang làm giảm đáng kể nhiều rào cản đó. Một người phụ nữ ở một xã xa trung tâm vẫn có thể sử dụng điện thoại thông minh để giới thiệu sản phẩm, tìm hiểu nhu cầu khách hàng, bán hàng qua mạng xã hội và thương mại điện tử, thanh toán số, tham gia các khóa học trực tuyến, kết nối chuyên gia hoặc tiếp cận các chương trình hỗ trợ mà trước đây họ rất khó biết tới.

Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở thêm một tầng cơ hội mới. Một phụ nữ kinh doanh nhỏ, chưa có điều kiện thuê nhân sự marketing, vẫn có thể sử dụng AI để hỗ trợ nghiên cứu khách hàng, xây dựng nội dung, thiết kế hình ảnh, lập kế hoạch kinh doanh, phân tích phản hồi của khách hàng hay kể câu chuyện sản phẩm.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh một điểm: Công nghệ chỉ tạo ra cơ hội khi phụ nữ có năng lực biến công nghệ thành giá trị kinh tế. Nếu chỉ đưa cho chị em một nền tảng hoặc hướng dẫn sử dụng một vài công cụ mà không giúp họ biết khách hàng của mình là ai, sản phẩm giải quyết vấn đề gì và bán như thế nào thì chuyển đổi số rất dễ dừng ở hình thức.

Vì vậy, chuyển đổi số cho phụ nữ khởi nghiệp không nên bắt đầu từ câu hỏi "chị em biết sử dụng công nghệ gì?", mà phải bắt đầu từ câu hỏi: "Công nghệ giúp chị em tạo ra thu nhập, khách hàng và sinh kế bền vững như thế nào?". Đó mới là chuyển đổi số có ý nghĩa.

PV: Hoạt động tuyên truyền Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026–2035" cần đổi mới như thế nào trên các nền tảng số?

Bà Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, trước hết chúng ta cần thay đổi tư duy về "tuyên truyền".

Trong môi trường truyền thông truyền thống, chúng ta thường có một thông tin, sau đó tìm cách đưa thông tin ấy đến càng nhiều người càng tốt. Nhưng trong môi trường số, cách tiếp cận hiệu quả phải ngược lại: Bắt đầu từ nhu cầu của từng nhóm phụ nữ rồi thiết kế nội dung và kênh tiếp cận phù hợp.

Không thể sử dụng một nội dung giống nhau cho một nữ doanh nhân ở thành phố, một phụ nữ đang kinh doanh nhỏ tại chợ và một phụ nữ ở vùng nông thôn mới bắt đầu bán sản phẩm địa phương.

Tôi đề xuất chuyển từ "truyền thông đại trà" sang "truyền thông phân tầng và cá nhân hóa".

Với phụ nữ còn hạn chế kỹ năng số, thay vì gửi một tài liệu dài về chính sách, có thể chuyển thành video từ 1-3 phút, infographic, podcast ngắn hoặc những nội dung hỏi - đáp rất cụ thể như: "Tôi có sản phẩm này thì được hỗ trợ gì?", "Tôi muốn bán hàng online thì bắt đầu từ đâu?", "Tôi cần vốn thì tìm chương trình nào?".

Thứ hai, cần đưa thông tin đến nơi phụ nữ đang hiện diện, thay vì yêu cầu phụ nữ phải đi tìm thông tin. Có thể khai thác hiệu quả các nhóm Zalo, Facebook, nền tảng video ngắn, hệ thống Hội cơ sở và các cộng đồng phụ nữ theo nghề nghiệp hoặc địa bàn.

Thứ ba, AI có thể tạo ra bước tiến lớn cho hoạt động này. Thay vì xây dựng một "kho tài liệu số" rồi để hội viên tự tìm kiếm, có thể phát triển trợ lý số dành cho phụ nữ khởi nghiệp. Chị em chỉ cần đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ thông thường và hệ thống hướng dẫn đến chính sách, khóa đào tạo, chuyên gia hoặc chương trình hỗ trợ phù hợp.

Đặc biệt, truyền thông cần sử dụng những câu chuyện thành công thật của phụ nữ tại địa phương. Một phụ nữ ở xã nhìn thấy một người có hoàn cảnh gần giống mình thành công sẽ có sức thuyết phục lớn hơn nhiều so với một thông điệp chung chung.

Đừng chỉ truyền thông để phụ nữ "biết có Đề án"; hãy truyền thông để người phụ nữ nhận ra: Đề án này có một cơ hội dành cho chính tôi và tôi biết bước đầu tiên mình phải làm gì.

Từ đào tạo kỹ năng số đến xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ

PV: Những kỹ năng số nào quan trọng đối với phụ nữ khởi nghiệp? Hội có thể ứng dụng AI, mạng xã hội, thương mại điện tử và các nền tảng số như thế nào?

Bà Lê Thị Thanh Tâm: Tôi cho rằng không nên đào tạo kỹ năng số theo kiểu "có công cụ nào mới thì dạy công cụ đó". Công nghệ thay đổi rất nhanh. Nếu hôm nay chúng ta chỉ dạy sử dụng một nền tảng cụ thể thì vài năm sau kiến thức có thể đã lạc hậu.

Điều quan trọng hơn là xây dựng năng lực kinh doanh trong môi trường số.

Tôi đề xuất ít nhất 6 nhóm năng lực. Thứ nhất là năng lực nhận diện khách hàng số: Phụ nữ phải hiểu khách hàng của mình là ai, họ đang ở đâu trên môi trường số, nhu cầu và "nỗi đau" của họ là gì.

Thứ hai là năng lực xây dựng thương hiệu và kể chuyện sản phẩm. Đặc biệt với nông sản, sản phẩm OCOP, thủ công mỹ nghệ và đặc sản địa phương, người tiêu dùng ngày càng mua không chỉ sản phẩm mà còn mua câu chuyện, văn hóa và giá trị cộng đồng phía sau sản phẩm.

Thứ ba là năng lực bán hàng đa kênh, từ mạng xã hội, livestream đến thương mại điện tử và các nền tảng số.

Thứ tư là năng lực sử dụng AI. Nhưng cần dạy AI theo tình huống công việc thực tế: AI giúp nghiên cứu khách hàng như thế nào, viết nội dung ra sao, hỗ trợ chăm sóc khách hàng thế nào, phân tích dữ liệu bán hàng ra sao.

Thứ năm là năng lực quản trị tài chính và dữ liệu số.

Thứ sáu, rất quan trọng, là an toàn số và sở hữu trí tuệ: Bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân, thương hiệu, nhãn hiệu, hình ảnh và nội dung do chính mình tạo ra.

Tôi đặc biệt đề xuất Hội áp dụng mô hình "học đến đâu - làm ra sản phẩm đến đó". Sau một khóa đào tạo, chị em không chỉ nhận chứng nhận mà phải tạo được ít nhất một kết quả cụ thể, chẳng hạn như một hồ sơ thương hiệu số, một gian hàng trực tuyến, một bộ nội dung truyền thông, một video giới thiệu sản phẩm, một mã truy xuất nguồn gốc hoặc một kế hoạch bán hàng số.

Thước đo của đào tạo chuyển đổi số không phải là bao nhiêu phụ nữ đã được tập huấn, mà là sau tập huấn có bao nhiêu phụ nữ sử dụng được công nghệ để tạo khách hàng, tăng thu nhập và phát triển công việc kinh doanh. Tôi cho rằng đây là KPI cần thay đổi trong giai đoạn mới.

PV: Làm thế nào để chuyển hoạt động tuyên truyền Đề án từ "cung cấp thông tin" thành một hệ sinh thái hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp trên môi trường số?

Bà Lê Thị Thanh Tâm: Đây là vấn đề tôi đặc biệt quan tâm. Theo tôi, giai đoạn 2026-2035 là cơ hội để chúng ta chuyển từ tư duy "Đề án hỗ trợ" sang "hệ sinh thái kiến tạo".

Một người phụ nữ muốn khởi nghiệp không chỉ thiếu thông tin. Có người thiếu kiến thức; có người có sản phẩm nhưng thiếu thị trường; có người cần mentor; có người cần công nghệ; có người cần vốn; có người lại cần hỗ trợ về pháp lý, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn chất lượng hay truy xuất nguồn gốc.

Nếu mỗi nguồn lực nằm ở một nơi khác nhau và người phụ nữ phải tự tìm tất cả thì chi phí tiếp cận hỗ trợ vẫn rất lớn.

Do đó, tôi đề xuất xây dựng một hệ sinh thái số hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, trong đó Hội đóng vai trò là đơn vị kiến tạo và kết nối, chứ không nhất thiết phải tự mình cung cấp tất cả các dịch vụ.

Có thể hình dung hệ sinh thái này gồm 5 cấu phần liên thông:

Một là - HỌC: Kho học liệu và chương trình đào tạo số được cá nhân hóa theo từng nhóm phụ nữ.

Hai là - HỎI: Trợ lý AI hoặc hệ thống tư vấn giúp phụ nữ xác định vấn đề và tìm đúng thông tin.

Ba là - KẾT NỐI: Mạng lưới mentor, chuyên gia, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ, doanh nhân nữ và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp.

Bốn là - BÁN: Kết nối thị trường, thương mại điện tử, truyền thông số, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Năm là - PHÁT TRIỂN: Kết nối nguồn vốn, chương trình hỗ trợ, cuộc thi, ươm tạo và các nguồn lực của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Khi đó, dữ liệu cũng trở thành một nguồn lực rất quan trọng. Hệ thống Hội có mạng lưới sâu đến cơ sở. Nếu từng bước hình thành được dữ liệu về nhu cầu, năng lực, sản phẩm và giai đoạn phát triển của phụ nữ khởi nghiệp thì hoạt động hỗ trợ có thể chuyển từ "mọi người nhận cùng một chương trình" sang "đúng người - đúng nhu cầu - đúng nguồn lực - đúng thời điểm".

Đây cũng là nơi AI có thể tạo ra giá trị rất lớn.

Theo tôi, thành công của Đề án trong 10 năm tới không nên chỉ được đo bằng số lượng phụ nữ được tuyên truyền hay số lớp đào tạo được tổ chức. Điều quan trọng hơn là chúng ta tạo ra được bao nhiêu phụ nữ có năng lực tự tạo sinh kế, bao nhiêu sản phẩm của phụ nữ bước được lên thị trường số và bao nhiêu mô hình có thể đứng vững sau khi chương trình hỗ trợ kết thúc.