Công bố 2 luật do Tòa án Nhân dân Tối cao chủ trì xây dựng

Hoàn thiện thiết chế tố tụng đặc thù theo chuẩn mực quốc tế

Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/12/2025 gồm 44 điều, 5 chương và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.

Giới thiệu nội dung cơ bản của Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế, Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Tiến cho biết, Luật là một cấu phần quan trọng trong tổng thể thiết chế bảo đảm cho Trung tâm tài chính quốc tế hoạt động ổn định, hiệu quả, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Theo quy định của Luật, Tòa án chuyên biệt được thành lập và đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh, gồm Tòa Sơ thẩm, Tòa Phúc thẩm và bộ máy giúp việc, với cơ cấu gồm Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán và các chức danh hỗ trợ.

Thẩm phán của Tòa án chuyên biệt do Chủ tịch nước bổ nhiệm, gồm cả người nước ngoài và công dân Việt Nam, với quy định rõ về tiêu chuẩn, nhiệm kỳ, chế độ làm việc, trách nhiệm và các trường hợp miễn nhiệm, cách chức, biệt phái.

Tòa án chuyên biệt giải quyết các tranh chấp giữa thành viên Trung tâm tài chính quốc tế hoặc giữa thành viên với tổ chức, cá nhân khác theo luật định. Ngôn ngữ sử dụng tại Tòa là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm bản dịch tiếng Việt; bản án và quyết định cũng được ban hành theo hình thức này.

Về thi hành án, Luật quy định việc xét xử sơ thẩm do 1 Thẩm phán thực hiện; trường hợp vụ việc phức tạp, theo đề nghị của các bên, Chánh án Tòa án chuyên biệt có thể quyết định xét xử sơ thẩm bằng Hội đồng gồm 3 Thẩm phán; xét xử phúc thẩm bằng Hội đồng gồm 3 Thẩm phán.

Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền ra quyết định thi hành án; Thẩm phán được áp dụng các biện pháp cần thiết, kể cả cưỡng chế, và có thể đề nghị công an hỗ trợ bảo đảm trật tự, an toàn.

Đáng chú ý, Luật xác lập 9 nguyên tắc tổ chức và hoạt động, trong đó có các nguyên tắc mang tính đặc thù như: độc lập theo thẩm quyền xét xử; giải quyết vụ việc công bằng, minh bạch, vô tư, khách quan, nhanh chóng, hiệu quả; thủ tục tố tụng linh hoạt theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Một điểm mới quan trọng của Luật là cho phép các bên thỏa thuận áp dụng pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài hoặc tập quán thương mại quốc tế trong trường hợp giao dịch có ít nhất một bên là cá nhân, tổ chức nước ngoài, qua đó tạo hành lang pháp lý phù hợp với thông lệ giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực tài chính – thương mại quốc tế.

Ưu tiên phục hồi, tăng hiệu quả xử lý doanh nghiệp khó khăn

Luật Phục hồi, phá sản, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/12/2025 và sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Luật gồm 8 chương, 88 điều, quy định đầy đủ nguyên tắc, trình tự, thủ tục xử lý phục hồi và phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã; đồng thời xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành thủ tục và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, bảo đảm quá trình thực hiện minh bạch, thống nhất.

Theo Phó Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Văn Tiến, một nội dung quan trọng của Luật là đề cao vai trò hỗ trợ của Nhà nước đối với các doanh nghiệp và hợp tác xã gặp khó khăn. Thông qua các chính sách về thuế, phí, tín dụng, lãi suất, đất đai, công nghệ và chuyển đổi số, Nhà nước tạo điều kiện để doanh nghiệp phục hồi hoạt động hoặc rút lui khỏi thị trường một cách có trật tự. Điều này góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, đồng thời lành mạnh hóa nền kinh tế.

Luật quy định ngân sách nhà nước tạm ứng chi phí phá sản trong các trường hợp người nộp đơn là người lao động, công đoàn, cơ quan thuế, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc khi doanh nghiệp không còn tài sản để trang trải chi phí thủ tục. Khoản tạm ứng sẽ được hoàn trả khi tài sản doanh nghiệp được bán, tháo gỡ vướng mắc thường gặp trong việc khởi động quy trình phá sản.

Khắc phục hạn chế của Luật Phá sản 2014, Luật mới cho phép thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử song song với hồ sơ giấy, giúp tối ưu thời gian và chi phí. Đặc biệt, thủ tục phục hồi được quy định độc lập với thủ tục phá sản, thể hiện định hướng ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất, kinh doanh thay vì trực tiếp tiến hành phá sản.

Luật cũng mở rộng chủ thể có quyền nộp đơn yêu cầu phá sản, bổ sung cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội. Quy định này giúp xử lý triệt để tình trạng doanh nghiệp nợ thuế, nợ bảo hiểm kéo dài, không hoạt động thực tế nhưng không thể rút khỏi thị trường do thiếu người nộp đơn.

Bên cạnh đó, Luật bổ sung thủ tục rút gọn đối với doanh nghiệp, hợp tác xã có ít chủ nợ, nợ nhỏ hoặc quy mô nhỏ, siêu nhỏ; đồng thời hoàn thiện các quy định về xử lý vụ việc có yếu tố nước ngoài, như yêu cầu hỗ trợ từ tòa án nước ngoài hoặc công nhận, cho thi hành bản án, quyết định phục hồi, phá sản của nước ngoài tại Việt Nam.

Luật cũng đơn giản hóa một số thủ tục tố tụng, giảm bớt quy trình xem xét lại quyết định của Tòa án; sửa đổi thẩm quyền kháng nghị của Viện kiểm sát thành kiến nghị nhằm tăng hiệu quả phối hợp. Đồng thời, Luật tăng cường phân cấp, phân quyền giữa Tòa án và các cơ quan liên quan để xử lý vụ việc nhanh chóng, thống nhất.