Đã đến lúc trả lại giá trị thực của IELTS?
Nhiều năm qua, khi tuyển sinh đại học, thí sinh sẽ được cộng điểm nếu có chứng chỉ tiếng Anh IELTS. Ảnh minh họa.
Hơn 10 năm trước, IELTS chủ yếu được biết đến như một chứng chỉ chứng minh năng lực tiếng Anh, phục vụ du học và học tập trong môi trường quốc tế. Sau đó, chứng chỉ này được sử dụng để xét tuyển thẳng, xét tuyển kết hợp, quy đổi điểm và cộng điểm trong tuyển sinh đại học.
IELTS là viết tắt của International English Language Testing System, tạm dịch là Hệ thống Kiểm tra Anh ngữ Quốc tế. Đây là bài thi đánh giá năng lực sử dụng tiếng Anh của thí sinh thông qua 4 kỹ năng: Nghe (Listening) - Nói (Speaking) - Đọc (Reading) - Viết (Writing), dành cho những ai có nhu cầu học tập, làm việc hoặc định cư tại các quốc gia sử dụng tiếng Anh.
Hành trình đưa IELTS trở thành lợi thế tuyển sinh
Một trong những dấu mốc khiến IELTS được biết đến rộng rãi tại Việt Nam là chính sách miễn thi ngoại ngữ trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Cụ thể, vào năm 2015, thí sinh có IELTS từ 3.5 và chứng chỉ tương đương được miễn thi ngoại ngữ và được tính 10 điểm môn này trong xét công nhận tốt nghiệp. Một năm sau, mức IELTS tối thiểu được nâng lên 4.0.
Cũng trong giai đoạn này, IELTS bắt đầu xuất hiện trong phương án tuyển sinh đại học. Một số trường sử dụng chứng chỉ như điều kiện xét tuyển thẳng hoặc xét tuyển kết hợp. Năm 2017, một trường đại học "top" của Việt Nam là Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đưa IELTS vào phương thức xét tuyển kết hợp với mức sàn 6.5.
Từ đó, IELTS xuất hiện ngày càng nhiều trong đề án tuyển sinh. Mùa tuyển sinh 2026, số lượng trường đại học sử dụng chứng chỉ IELTS trong các phương thức xét tuyển không phải ít.
Đáng chú ý, cách sử dụng IELTS cũng thay đổi. Nếu ban đầu chứng chỉ chủ yếu được dùng để chứng minh năng lực ngoại ngữ hoặc tạo điều kiện xét tuyển, về sau IELTS có thể trực tiếp làm tăng điểm xét tuyển thông qua hai cơ chế là quy đổi thành điểm môn tiếng Anh và cộng điểm khuyến khích.
Đây được xem là bước chuyển khiến giá trị của IELTS trong tuyển sinh tăng lên đáng kể. Dưới tác động của cơ chế này, một thí sinh không chỉ cần có chứng chỉ mà còn phải quan tâm đến band điểm (band score). IELTS 6.5, 7.0 hay 8.0 có thể tương ứng với những mức điểm khác nhau tùy trường.
Ở những ngành có mức cạnh tranh cao, chênh lệch này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội trúng tuyển. Từ một công cụ đánh giá năng lực ngoại ngữ, IELTS dần trở thành một phần của cuộc đua điểm số.
Việc các trường sử dụng IELTS là có cơ sở. Với những chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, chương trình quốc tế hoặc ngành học đòi hỏi khả năng sử dụng tài liệu nước ngoài, năng lực ngoại ngữ là một yếu tố phù hợp để xem xét.
Chênh lệch điểm của 184 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành chỉ sử dụng một tổ hợp không có môn ngoại ngữ. Đường nét đứt thể hiện điểm ba môn của tổ hợp; đường nét liền thể hiện tổng điểm xét tuyển sau khi cộng điểm năm 2026.
Vấn đề nằm ở mức độ ưu tiên. Một chứng chỉ ngoại ngữ có thể phản ánh một năng lực cụ thể, nhưng không thể đại diện cho toàn bộ năng lực học tập của thí sinh. Khi IELTS được quy đổi thành điểm tiếng Anh, rồi tiếp tục được cộng thêm điểm, lợi thế từ cùng một năng lực có nguy cơ được tính nhiều lần.
Đặc biệt, khi điểm cộng lên tới 2-3 điểm ở một số phương án tuyển sinh trước đây, tác động của chứng chỉ không còn nhỏ. Với những ngành có điểm chuẩn cao, vài phần điểm có thể quyết định việc một thí sinh đỗ hay trượt. Khi đó, câu hỏi về công bằng trở nên rõ ràng hơn.
Một thí sinh có điểm các môn trong tổ hợp xét tuyển cao nhưng không có IELTS có thể đứng sau một thí sinh có kết quả chuyên môn thấp hơn nhưng sở hữu chứng chỉ và được hưởng thêm điểm.
Điều này càng đáng bàn nếu chứng chỉ được cộng vào một tổ hợp vốn đã có môn tiếng Anh. Khi ấy, năng lực tiếng Anh vừa được thể hiện trong kết quả môn thi, vừa được phản ánh thông qua chứng chỉ.
Những thay đổi trong quy chế tuyển sinh những năm gần đây cho thấy Bộ GD-ĐT đã từng bước giới hạn tác động của điểm cộng và điểm quy đổi từ chứng chỉ. Từ năm 2025, điểm cộng tối đa được giới hạn ở mức 10% theo thang điểm xét tuyển; với chứng chỉ ngoại ngữ dùng để quy đổi, phần điểm này không được chiếm quá 50% trọng số của tổ hợp xét tuyển.
Sang năm 2026, điểm cộng tối đa đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế được giới hạn ở mức 1,5/30 điểm. Đồng thời, việc quy đổi phải bảo đảm tối thiểu 5 mức điểm; IELTS chỉ được sử dụng để quy đổi hoặc cộng điểm.
Những giới hạn này cho thấy quan điểm quản lý đang dịch chuyển theo hướng chứng chỉ vẫn được công nhận nhưng không nên trở thành một "đường tắt" quá lớn trong tuyển sinh. Theo dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học, từ năm 2027, các trường dự kiến không được sử dụng điểm cộng do mình tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc các tiêu chí bổ sung.
Nếu được thông qua, thí sinh có IELTS sẽ không còn được cộng thêm điểm riêng chỉ vì sở hữu chứng chỉ. Đây là thay đổi đáng chú ý, nhưng Bộ GD-ĐT cho rằng cần phân biệt rõ việc bỏ điểm cộng không đồng nghĩa với bỏ IELTS.
IELTS có giá trị theo cách khác
Theo quy định hiện hành, IELTS từ 4.0 là một trong những chứng chỉ đáp ứng điều kiện để thí sinh được miễn thi môn ngoại ngữ trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Điểm khác so với trước đây là chứng chỉ không còn mặc nhiên được quy đổi thành 10 điểm môn ngoại ngữ trong xét tốt nghiệp. Điều này hạn chế khoảng cách giữa các thí sinh có mức năng lực ngoại ngữ rất khác nhau nhưng trước đây có thể cùng nhận 10 điểm quy đổi.
Số liệu thống kê sau khi kết thúc đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT của Bộ GD-ĐT cho thấy năm 2026 có khoảng 1,2 triệu thí sinh đăng ký dự thi, thì chỉ hơn 8.000 em đăng ký miễn thi ngoại ngữ, chiếm chưa đến 0,7%. So với những năm trước, năm nay số lượng này giảm "sốc", bởi có năm thí sinh đăng ký miễn thi môn ngoại ngữ lên tới gần 67.000 em (năm 2024).
Trong tuyển sinh đại học, IELTS vẫn có thể được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong những phương thức phù hợp. Năm 2026, hơn 100 trường sử dụng IELTS trong tuyển sinh.
Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 362 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành sử dụng tổ hợp Toán - Văn - Anh (D01). Đường nét đứt thể hiện điểm tổ hợp D01; đường nét liền thể hiện tổng điểm xét tuyển sau khi cộng điểm năm 2026.
Mức IELTS tối thiểu và điểm quy đổi rất khác nhau giữa các trường. Có nơi chấp nhận từ 4.0; nhiều trường yêu cầu 5.0 trở lên. Cùng IELTS 6.5, có trường quy đổi thành 10 điểm tiếng Anh, trong khi có trường chỉ quy đổi 8,5 điểm.
Sự khác biệt này cho thấy một điều quan trọng đó là giá trị tuyển sinh của IELTS không nằm ở bản thân chứng chỉ mà nằm ở quy chế của từng trường, từng ngành và từng phương thức xét tuyển. Vì vậy, học sinh không nên mặc định rằng cứ có IELTS là có lợi thế như nhau ở mọi trường.
Hơn một thập kỷ qua, IELTS đã góp phần thúc đẩy học sinh quan tâm hơn đến ngoại ngữ. Đây là tác động tích cực không thể phủ nhận. Nhiều chương trình đại học cũng có thêm nguồn thí sinh đã được chuẩn bị về tiếng Anh, phù hợp với yêu cầu đào tạo trong môi trường quốc tế.
Nhưng khi một chứng chỉ được sử dụng đồng thời để miễn thi, quy đổi điểm, cộng điểm và đáp ứng nhiều yêu cầu khác, giá trị của nó dễ bị chuyển từ đánh giá năng lực sang tạo lợi thế cạnh tranh.
