Không nên để IELTS, học sinh giỏi quyết định quá nhiều lợi thế

Học sinh "cạnh tranh" bằng năng lực thực chất

Trong những năm gần đây, chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, đặc biệt là IELTS, trở thành một trong những "tấm vé" được nhiều học sinh hướng tới trong quá trình chuẩn bị hồ sơ xét tuyển đại học. Cùng với đó, thành tích học sinh giỏi ở các cấp cũng được nhiều trường sử dụng trong các phương thức tuyển sinh riêng.

Ở một số gia đình, việc đầu tư cho con học ngoại ngữ, luyện IELTS từ sớm được xem là một khoản đầu tư cho cơ hội vào đại học. Những học sinh có điều kiện học tại các trung tâm ngoại ngữ, có môi trường giao tiếp tiếng Anh hoặc được luyện thi chuyên sâu vì thế có thể sở hữu thêm một lợi thế mà không phải học sinh nào cũng có.

Theo nhiều phụ huynh, vấn đề không nằm ở giá trị của chứng chỉ IELTS hay thành tích học sinh giỏi. Đây đều là những minh chứng cho quá trình học tập và nỗ lực của học sinh. Điều đáng bàn là mức độ sử dụng các thành tích này trong tuyển sinh đại học như thế nào để không làm gia tăng bất bình đẳng cơ hội.

Chị Chu Thị Phương Thảo (phụ huynh có con đang học THPT tại Hà Nội), cho rằng việc giảm hoặc bỏ cộng điểm từ IELTS và thành tích học sinh giỏi có thể khiến cuộc đua tuyển sinh trở về gần hơn với năng lực học tập thực chất của học sinh trong chương trình phổ thông.

"Tôi không phản đối IELTS hay các cuộc thi học sinh giỏi. Nếu học sinh có năng lực và điều kiện thì việc các em học thêm, thi chứng chỉ là hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu chứng chỉ trở thành một lợi thế quá lớn trong tuyển sinh thì những gia đình không có điều kiện đầu tư có thể cảm thấy con mình bị bất lợi ngay từ đầu", chị Thảo chia sẻ.

Theo phụ huynh này, việc đánh giá học sinh nên dựa trên nhiều yếu tố nhưng cần bảo đảm rằng những yếu tố đó phản ánh tương đối chính xác năng lực, quá trình học tập và sự nỗ lực của học sinh, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào khả năng chi trả của gia đình.

Cũng theo chị Thảo, nếu không còn hoặc giảm lợi thế cộng thêm từ IELTS, học sinh sẽ có thêm động lực tập trung vào việc học chương trình phổ thông, củng cố kiến thức nền tảng và chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.

"Con tôi không học IELTS từ sớm vì gia đình không có điều kiện cho cháu theo các khóa học dài hạn. Nếu tuyển sinh đại học chủ yếu dựa vào kết quả học tập, kỳ thi chung và những tiêu chí mà học sinh nào cũng có thể tiếp cận thì phụ huynh sẽ cảm thấy yên tâm hơn. Theo tôi, chứng chỉ IELTS hoặc thành tích học sinh giỏi chỉ nên là một yếu tố để các em có thể hưởng một phần nhỏ điểm ưu tiên như việc thi tuyển vào đại học của giai đoạn trước", chị nói.

Cần giảm những lợi thế ngoài chương trình phổ thông

Từ thực tế giảng dạy tại trường THPT, giáo viên cũng nhìn nhận câu chuyện này ở góc độ khác. Khi một thành tích bên ngoài chương trình phổ thông được sử dụng để tạo lợi thế lớn trong tuyển sinh, học sinh có thể chịu thêm áp lực phải "sưu tập" chứng chỉ và thành tích.

Thầy Nguyễn Mạnh Quang (giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ, Hưng Yên), cho rằng việc điều chỉnh cơ chế cộng điểm là cần thiết nếu mục tiêu của tuyển sinh là tạo ra một sân chơi minh bạch, trong đó học sinh có cơ hội cạnh tranh dựa trên năng lực của mình.

"IELTS là một chứng chỉ có giá trị, nhưng điều kiện để học sinh đạt được IELTS ở mức cao không hoàn toàn giống nhau. Có em được học tiếng Anh từ nhỏ, có em được học tại trung tâm, có em có môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên. Trong khi đó, nhiều học sinh ở khu vực khó khăn chủ yếu dựa vào việc học trong nhà trường", thầy Quang phân tích.

Theo giáo viên này, không nên đánh đồng việc bỏ cộng điểm với việc phủ nhận giá trị của IELTS hoặc thành tích học sinh giỏi. Cụ thể, một học sinh đạt IELTS cao vẫn có năng lực ngoại ngữ đáng ghi nhận. Một học sinh đạt giải học sinh giỏi cũng đã phải bỏ ra rất nhiều công sức. Nhưng chứng nhận năng lực và sử dụng chứng nhận đó để tạo lợi thế tuyển sinh là 2 vấn đề khác nhau. Khi thiết kế chính sách tuyển sinh, cần tính đến cơ hội tiếp cận của tất cả học sinh.

Từ góc độ nhà trường, giáo viên cũng cho rằng việc giảm áp lực về chứng chỉ có thể giúp học sinh tập trung hơn vào việc học. Hiện nay, ngoài chương trình chính khóa, nhiều học sinh THPT phải chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp, thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển bằng chứng chỉ ngoại ngữ, hồ sơ học sinh giỏi...

Nếu mỗi phương thức lại đòi hỏi một loại hồ sơ hoặc thành tích khác nhau, học sinh có thể rơi vào tình trạng phải chạy theo nhiều "đường đua" cùng lúc. 

"Điều quan trọng là phải tạo ra một hệ thống tuyển sinh mà học sinh có thể biết rõ mình cần chuẩn bị gì. Nếu học tốt chương trình THPT, có kết quả học tập tốt và thể hiện được năng lực trong các kỳ thi chung thì các em cần có cơ hội cạnh tranh công bằng", thầy Quang nhận định.

Tuy nhiên, câu chuyện bỏ cộng điểm IELTS hay thành tích học sinh giỏi cũng đặt ra yêu cầu phải xác định rõ thế nào là công bằng trong tuyển sinh.

Một học sinh đạt IELTS 7.5 hay 8.0 chắc chắn đã có quá trình học tập và rèn luyện nghiêm túc. Tương tự, để đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi, học sinh phải dành nhiều thời gian, công sức và thể hiện năng lực ở một lĩnh vực cụ thể. Vì vậy, việc điều chỉnh chính sách không nên được hiểu là phủ nhận những nỗ lực đó. Vấn đề nằm ở cách các trường đại học sử dụng những thành tích này trong tuyển sinh.

Theo thầy Quang, nếu một trường đại học sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ như một điều kiện hoặc tiêu chí riêng phù hợp với đặc thù ngành đào tạo, điều đó khác với việc cộng thêm quá nhiều điểm vào một thang điểm xét tuyển chung.

"Với những ngành đặc thù về ngoại ngữ, việc yêu cầu năng lực tiếng Anh là có cơ sở. Nhưng nếu mọi ngành đều xem IELTS như một lợi thế lớn thì cần cân nhắc về sự công bằng giữa các nhóm học sinh", thầy Quang nói.