Đặc sắc lễ hội “Xin nước trời” ở miền Tây xứ Nghệ

Lễ hội bắt nguồn từ đời sống sản xuất nông nghiệp truyền thống của người Thái. Từ xa xưa, cộng đồng người Thái cư trú chủ yếu ở các thung lũng, ven sông, suối, gắn bó với ruộng nước, nương rẫy và chăn nuôi. Nguồn nước và thời tiết có vai trò quyết định đối với sản xuất và đời sống. Khi xảy ra hạn hán kéo dài, ruộng đồng thiếu nước, cây cối khô héo, đứng trước nguy cơ mất mùa, cộng đồng tổ chức tục Cầu mưa để gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào và cuộc sống bình an, no đủ.

Trang phục truyền thống của lễ hội

Theo tư liệu về tục Cầu mưa của người Thái ở vùng Quỳ Hợp (Nghệ An), phong tục này có tính cộng đồng rất cao. Người già, người trẻ, nam, nữ cùng tập hợp thành đoàn, đi từ nhà này đến nhà khác trong bản và cất lên những bài đồng dao cầu mưa bằng tiếng Thái.

Tại xã Châu Lộc, ký ức về tục Cầu mưa vẫn được lưu giữ trong cộng đồng, đặc biệt qua lời kể của những người cao tuổi và người am hiểu văn hóa truyền thống. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương sưu tầm, bảo tồn và phục dựng Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái.

Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ được tổ chức nhằm bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái tại xã Châu Lộc, khôi phục những phong tục, nghi lễ, tiếng Thái, các bài đồng dao và hình thức sinh hoạt cộng đồng có giá trị đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Thông qua lễ hội, cộng đồng gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, nguồn nước dồi dào, mùa màng tươi tốt, vật nuôi sinh sôi, gia đình no ấm và bản làng bình yên, hạnh phúc.

Lễ hội cũng nhằm tạo không gian để các thế hệ trong cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, cùng tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống; nâng cao nhận thức của nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, về giá trị của di sản văn hóa dân tộc; khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn và trao truyền văn hóa truyền thống.

Việc tổ chức và phục dựng Lễ hội còn góp phần làm phong phú đời sống văn hóa ở cơ sở, tăng cường khối đoàn kết cộng đồng, tạo tiền đề để phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của người Thái gắn với quảng bá hình ảnh, văn hóa và tiềm năng phát triển du lịch của xã Châu Lộc.

Lễ hội còn thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên. Người Thái nhận thức sâu sắc vai trò của trời, đất, nguồn nước và thời tiết đối với đời sống; qua đó thể hiện sự tôn trọng thiên nhiên và mong muốn con người cùng chung sống hài hòa với môi trường.

Tăng cường gắn kết cộng đồng

Một giá trị nổi bật khác của Xỏ Nặm Phạ là tinh thần đoàn kết cộng đồng. Đây không phải là nghi lễ của riêng một cá nhân hay gia đình mà là hoạt động chung của cả bản. Mọi người cùng đi, cùng hát, cùng giao lưu, cùng cầu mong những điều tốt đẹp cho nhau. Qua đó, các thành viên trong cộng đồng được gắn kết, chia sẻ và củng cố tình làng nghĩa xóm.

Lễ hội đồng thời là không gian bảo tồn và trao truyền văn hóa dân tộc Thái, từ tiếng nói, các bài đồng dao cổ, nghệ thuật diễn xướng, trang phục, phong tục ứng xử đến các hoạt động sinh hoạt cộng đồng.

Người dân đang chuẩn bị cho lễ hội

Việc tổ chức Lễ hội Cầu mưa Xỏ Nặm Phạ năm 2026 là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa truyền thống, góp phần đưa những giá trị tốt đẹp của cộng đồng người Thái từ ký ức của các thế hệ đi trước trở lại với đời sống đương đại; để văn hóa truyền thống thực sự trở thành niềm tự hào, sức mạnh đoàn kết và động lực phát triển của cộng đồng.

Lễ hội Cầu mưa "Xỏ Nặm Phạ" tại xã Châu Lộc sẽ diễn ra vào ngày 20/9

Tại Châu Lộc, ký ức về tục cầu mưa được lưu giữ qua lời kể của những người cao tuổi và những người am hiểu văn hóa truyền thống. Việc phục dựng lễ hội vì thế không đơn thuần là tái hiện một nghi thức cổ truyền, mà còn tạo điều kiện để cộng đồng khôi phục những giá trị từng gắn bó với đời sống bản làng.

Đặc biệt, khi người trẻ được học tiếng Thái, những bài đồng dao cổ và tham gia thực hành cùng người cao tuổi, di sản có thêm cơ hội được trao truyền qua các thế hệ. Đây là yếu tố quan trọng để văn hóa truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Ở tầng sâu văn hóa, "Xỏ Nặm Phạ" phản ánh sự gắn bó của cư dân nông nghiệp với nguồn nước, thời tiết và môi trường sống. Ước vọng mưa thuận, gió hòa cũng là mong muốn về sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên, về một cuộc sống ổn định và mùa màng đủ đầy.

Trong bối cảnh hiện nay, việc phục dựng tục cầu mưa góp phần gợi mở nhận thức về giá trị của nguồn nước, môi trường và những tri thức dân gian được hình thành qua nhiều thế hệ. Đồng thời, lễ hội tạo thêm không gian để người dân gặp gỡ, giao lưu, củng cố sự gắn kết cộng đồng.

Lễ hội Cầu mưa "Xỏ Nặm Phạ" là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống đặc sắc của người Thái miền Tây Nghệ An

Lễ hội Cầu mưa "Xỏ Nặm Phạ" năm 2026 được kỳ vọng góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tại Châu Lộc, đồng thời giới thiệu tới công chúng những nét đặc sắc trong văn hóa truyền thống của người Thái miền Tây Nghệ An.

Từ một nghi lễ gắn với sinh kế nông nghiệp, "Xỏ Nặm Phạ" hôm nay tiếp tục mang ý nghĩa kết nối các thế hệ, gìn giữ tiếng nói, ký ức và bản sắc cộng đồng. Sức sống của di sản không chỉ nằm ở việc phục dựng một lễ hội, mà còn ở khả năng để những giá trị ấy tiếp tục được người dân thực hành, trao truyền trong đời sống thường ngày.