Đại biểu Quốc hội: Đề nghị ngăn chặn tình trạng ép khách vay phải mua trái phiếu

Mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích

Ngày 9/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Thống nhất với đề xuất bổ sung hoạt động kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng nếu được thiết kế phù hợp, quy định này sẽ giúp chuyên nghiệp hóa việc quản lý tài sản bảo đảm, qua đó củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, ông lưu ý xung đột lợi ích có thể phát sinh rõ nếu một ngân hàng vừa cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời tham gia phân phối, thanh toán hoặc cung cấp các dịch vụ khác trong đợt phát hành.

Bởi khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ.

Theo Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội Ninh Bình, điều quan trọng là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này độc lập, minh bạch, không lạm dụng vị thế.

Ngay sau khi luật được ban hành, Chính phủ cần quy định cụ thể điều kiện, phạm vi, nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; đồng thời có cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích.

Đặc biệt, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị ngăn chặn tình trạng "mua bia kèm lạc", tức ngân hàng ép buộc hoặc tạo sức ép, đưa ra điều kiện để khách hàng vay, giải ngân vốn phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

"Mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư", ông Lê Văn Thế nói.

Rút kinh nghiệm từ bài học SCB

Cũng quan tâm đến việc ngân hàng thương mại tham gia quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TPHCM) cho rằng đây là chức năng cần thiết trong bối cảnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp được định hướng đạt khoảng 25-30% GDP, trong khi hiện mới khoảng 12% GDP.

Tuy nhiên, ông đề nghị Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại giải thích rõ cho khách hàng sự khác nhau giữa đại lý phát hành, bảo lãnh thanh toán phát hành và đại lý quản lý tài sản bảo đảm, tránh nhầm lẫn về vai trò của từng chủ thể.

"Bài học về sự cố quản trị thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 và bài học từ Ngân hàng SCB là rất lớn, chúng ta cần nghiêm túc rút kinh nghiệm", ông Ngân nhấn mạnh.

Liên quan việc sửa Điều 59 Luật Ngân hàng Nhà nước, đại biểu Nguyễn Hải Nam (TP Huế) đồng tình với đề xuất bổ sung một số "tỷ lệ an toàn khác" nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và các dự án lớn, trọng điểm quốc gia.

Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ khái niệm này bởi "tỷ lệ khác" có thể được hiểu theo 2 hướng. Nếu là tỷ lệ theo hướng an toàn hơn thì không có nhiều vấn đề cần bàn. Nhưng nếu theo hướng ít an toàn hơn, tức chấp nhận rủi ro cao hơn, quy định có thể dẫn đến hạ chuẩn an toàn, áp dụng thiếu thống nhất, bị lạm dụng hoặc tạo cạnh tranh không lành mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn hệ thống ngân hàng.

"Trong lịch sử, chúng ta không thể lãng quên bài học thực tế trước đây, tiêu biểu như đề án tái cơ cấu bốn ngân hàng yếu kém hay sự cố tái cấu trúc Ngân hàng SCB năm 2022 gây ra nhiều hệ lụy và tiêu tốn nhiều nguồn lực của đất nước", ông Nam nói.

Để kiểm soát rủi ro, đại biểu đề nghị xác định rõ thẩm quyền quyết định đối tượng, phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng các tỷ lệ này; đồng thời yêu cầu công khai báo cáo, tăng cường kiểm tra, giám sát.

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen (đoàn Hưng Yên) cũng đồng tình với việc bổ sung một số "tỷ lệ an toàn khác" để phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và dự án lớn, trọng điểm quốc gia.

Tuy nhiên, bà cho rằng để tránh lạm dụng chính sách, cần kiểm soát thông qua các thiết chế quản lý nhà nước như thanh tra, giám sát và kiểm toán Nhà nước. Theo bà, dù áp dụng cơ chế nào, nguyên tắc xuyên suốt vẫn phải là bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hệ thống ngân hàng.

Cần cơ chế thu hút nhân lực chuyên môn cao trong phòng chống rửa tiền

Về phòng, chống rửa tiền, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao việc dự thảo luật đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, bà đề nghị thiết kế các dấu hiệu này theo nhóm có cùng tính chất, thay vì liệt kê dàn trải. Đồng thời, cần có quy định mở để Thống đốc Ngân hàng Nhà nước bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa phù hợp với từng thời kỳ.

Theo bà Tú Anh, xây dựng hệ thống giám sát tốt là chưa đủ nếu cơ quan tiếp nhận và xử lý báo cáo giao dịch đáng ngờ không có năng lực phân tích tương ứng.

Phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tài sản mã hóa, theo nữ đại biểu, không thể chỉ dựa vào các phương pháp truyền thống mà cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số.

Bà đề nghị nghiên cứu cơ chế thu hút, sử dụng nhân lực chuyên môn cao về pháp chứng và điều tra trên chuỗi khối (Blockchain Forensics), phân tích dữ liệu và điều tra tài chính số cho các đơn vị làm công tác phòng, chống rửa tiền và điều tra tội phạm tài chính, công nghệ cao.