Đại biểu Quốc hội nêu nghịch lý "dân phân loại rác, xe thu gom lại đổ chung"

Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường và dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, trong bối cảnh khâu thu gom, vận chuyển và xử lý chưa đồng bộ.

Bà Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TPHCM, cho biết nhiều gia đình đã thay đổi thói quen, dành thời gian phân loại rác tại nhà nhưng công sức này có thể trở nên vô nghĩa khi rác sau đó bị đổ chung lên một xe do đơn vị thu gom thiếu phương tiện chuyên dụng.

Theo bà, Điều 75 và 77 của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành đã quy định việc lưu giữ, vận chuyển riêng các loại rác sau phân loại. Tuy nhiên, dự thảo luật cần làm rõ hơn trách nhiệm của từng đơn vị để bảo đảm việc phân loại được duy trì xuyên suốt đến khâu xử lý cuối cùng.

Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế xác định đơn vị chịu trách nhiệm khi để xảy ra tình trạng trộn lẫn rác, đồng thời yêu cầu khắc phục và xử lý vi phạm. Kết quả duy trì phân loại phải trở thành tiêu chí bắt buộc trong hợp đồng và hồ sơ nghiệm thu dịch vụ công.

Bà cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền. Trong đó, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm bảo đảm hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý đồng bộ; UBND cấp xã tổ chức thực hiện, kiểm tra và giải quyết phản ánh của người dân.

Với quy định về quyền từ chối thu gom tại khoản 2 Điều 77, bà Trúc cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của đơn vị dịch vụ. Khi người dân đã phân loại đúng, đơn vị thu gom không được lấy lý do thiếu phương tiện để từ chối tiếp nhận. Trường hợp người dân phân loại chưa đúng, đơn vị phải hướng dẫn khắc phục, thay vì để rác tồn đọng trong khu dân cư.

Đại biểu đồng thời đề nghị bổ sung cơ chế giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng; quy định thời hạn giải quyết phản ánh, công khai kết quả xử lý vi phạm.

Về cơ chế tài chính, bà đề xuất quy định lộ trình cụ thể áp dụng thu phí rác theo khối lượng tại từng địa bàn, qua đó tạo động lực để các hộ gia đình thực hiện tốt việc phân loại.

"Dân phân loại đúng, hệ thống phải thu gom đúng", bà Võ Ngọc Thanh Trúc nhấn mạnh và cho rằng đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn liên quan đến niềm tin của người dân đối với năng lực quản lý nhà nước.

Chuyển chất thải thành tài nguyên

Giải trình về nhóm vấn đề này, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết dự thảo luật được hoàn thiện theo hướng chuyển từ tư duy quản lý chất thải sang coi chất thải là tài nguyên, thống nhất nguyên tắc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.

Chính phủ sẽ ban hành quy định về lộ trình phân loại theo từng khu vực, đồng thời làm rõ trách nhiệm của địa phương trong tổ chức hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý riêng từng loại chất thải.

Dự thảo cũng bổ sung quy định kiểm soát chất thải xuyên biên giới, làm rõ các khái niệm về chất thải, phế liệu và vật liệu tái chế. Theo đó, chất thải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật có thể được đưa trở lại làm nguyên liệu sản xuất, ưu tiên tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng.

Đây là hướng tiếp cận nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, thay vì chỉ tập trung xử lý lượng rác phát sinh. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách phụ thuộc vào việc đầu tư hạ tầng và tổ chức hệ thống thu gom, vận chuyển tương ứng tại từng địa phương.