Đầu Xuân đi lễ chùa, xin chữ, mua muối gửi gắm ước vọng năm mới

Xin chữ đầu Xuân

Ngay từ sáng mùng 1 Tết, nhiều gia đình tại Hà Nội đã sửa soạn trang phục chỉnh tề, mang theo lễ nhỏ đến các đền, chùa để dâng hương cầu an. Với họ, đi lễ đầu năm là một thói quen đẹp, một nghi thức mở đầu cho hành trình 12 tháng mới.

Cùng với đi lễ chùa, xin chữ đầu xuân là phong tục được nhiều người gìn giữ. Xin chữ, cho chữ vốn đã có từ lâu đời trong đời sống văn hóa người Việt. Theo quan niệm dân gian, việc xin chữ từ các ông đồ thể hiện sự tôn sư trọng đạo, tinh thần hiếu học và mong ước đón nhận điều thanh tao, tốt đẹp cho năm mới.

Chia sẻ với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, nhà nghiên cứu văn hóa Phạm Vũ Lộc (Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam) cho biết, tục xin chữ đầu năm bắt nguồn từ truyền thống trọng chữ nghĩa của người Việt. Trước đây, để xin chữ, người dân chuẩn bị lễ nhỏ gồm chè thuốc, trầu cau mang đến nhà thầy đồ. Tùy vào mong muốn của người xin, thầy sẽ viết chữ phù hợp. Người cho chữ thường là nho sĩ, người đỗ đạt trong các kỳ thi do triều đình tổ chức, có học vấn và uy tín trong vùng.

Ngày nay, phong tục này đã giản dị hơn. Người dân có thể đến các không gian văn hóa để xin chữ thay vì đến tận nhà thầy đồ như xưa. Bên cạnh chữ Hán Nôm, thư pháp chữ Quốc ngữ cũng được nhiều người lựa chọn bởi sự gần gũi, dễ đọc, dễ cảm.

Tại không gian Hồ Văn thuộc Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), Hội chữ Xuân Bính Ngọ 2026 thu hút đông đảo người dân và du khách. Nhà thư pháp Nguyễn Văn Tư - một trong 35 thầy đồ tham gia hội chữ - cho biết, phần lớn người xin chữ mong cầu an lành, may mắn, thành công, con cái đỗ đạt. Nhiều học sinh, sinh viên xin chữ về học hành, thi cử với ước nguyện "công thành danh toại".

"Người xin chữ không chỉ mang tác phẩm về treo trang trí ngày Tết mà còn coi đó là lời nhắc nhở bản thân phấn đấu suốt năm", ông Tư chia sẻ.

Trong số các ông đồ tham gia hội chữ năm nay có ông Kiều Quốc Khánh - người viết thư pháp theo phong cách chữ Quốc ngữ. Ông cho rằng suốt hàng nghìn năm lịch sử, dân tộc Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn sử dụng chữ viết khác nhau: từ chữ Hán, Hán Nôm đến chữ Quốc ngữ. Mỗi loại chữ đều gắn với một thời kỳ văn hóa và đều đáng trân trọng. Việc thể hiện thư pháp bằng chữ Quốc ngữ không phải sự thay thế mà là sự tiếp nối truyền thống trong bối cảnh mới.

Đi "bán" vận may đầu năm

Nếu xin chữ là cách "xin" điều lành thì mua muối đầu năm lại được xem như cách "mua" lộc, mua may.

Ngay từ sáng sớm mùng 1 Tết, tiếng rao "Ai mua muối lộc đi!" vang lên trên nhiều con phố Hà Nội. Giữa những cửa hàng còn đóng cửa nghỉ Tết, tiếng rao ấy trở thành một phần quen thuộc của không khí đầu xuân.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Lê Thị Thanh Lê, muối có vai trò quan trọng trong đời sống người Việt, không chỉ trong chế biến thực phẩm mà còn trong nghi lễ. Muối được dùng dâng lên tổ tiên, sử dụng trong các nghi thức thanh tẩy. Nhiều quan niệm dân gian cho rằng muối chứa năng lượng dương, có thể xua đuổi tà khí, giữ gìn sự trong sạch cho không gian sống.

Rong ruổi trên chiếc xe máy bán muối đầu năm, chị Lê Thị Phương cho biết phong tục mua muối đầu năm vẫn được nhiều gia đình duy trì. Mỗi gói muối có giá 25.000 đồng kèm bật lửa nhỏ, hoặc túi lớn 60.000 đồng/kg. Sau khi mang về, người mua có thể chia thành từng túi nhỏ đặt ở quầy hàng, bàn thờ hoặc trong nhà để cầu tài lộc.

"Muối đắt hàng nhất vào đêm Giao thừa và sáng mùng 1. Khi ấy, muối không chỉ là gia vị mà còn là lộc đầu năm, là nơi gửi gắm mong ước về một năm an lành, no ấm," chị Phương nói.

Bên cạnh mua từ tiểu thương bán rong, nhiều người còn xin túi lộc muối tại các đền, chùa. "Đầu năm mua muối" vì thế trở thành phong tục quen thuộc mỗi dịp Tết đến xuân về.

Giữ nét truyền thống trong nhịp sống hiện đại

Lễ chùa, xin chữ, mua muối đầu năm - những phong tục tưởng chừng mộc mạc, quen thuộc - thực chất là những "mạch ngầm" văn hóa nuôi dưỡng đời sống tinh thần của người Việt qua nhiều thế hệ. Trong nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp, khi công nghệ len lỏi vào từng căn nhà, từng chiếc điện thoại thông minh, thì việc người dân vẫn thức dậy từ sớm mùng 1 để đi lễ chùa, xếp hàng xin chữ hay dừng lại mua một gói muối nhỏ cho thấy nhu cầu được neo mình vào truyền thống vẫn luôn hiện hữu.

Đó không đơn thuần là niềm tin tâm linh. Đó còn là nhu cầu được lắng lại sau một năm tất bật, được bắt đầu hành trình mới bằng sự thành kính và hy vọng. Khi một gia đình cùng nhau thắp nén hương đầu năm, khi cha mẹ dắt con đến xin chữ "Tâm", "Đức", "Trí", họ đang truyền đi những giá trị sống vượt lên trên ý nghĩa cầu may. Những nghi thức ấy trở thành bài học mềm mại về đạo hiếu, về sự biết ơn tổ tiên, về khát vọng vươn lên bằng tri thức và nhân cách.

Giữa sắc xuân Hà Nội, trong làn khói hương bảng lảng nơi cửa chùa, những nét mực còn thơm trên nền giấy đỏ và vị mặn tinh khiết của muối đầu năm hòa quyện thành một không gian văn hóa đặc trưng. Ở đó, quá khứ và hiện tại không đối lập mà song hành. Người trẻ có thể xin chữ, có thể chia sẻ hình ảnh lễ chùa lên mạng xã hội, nhưng sâu thẳm vẫn là mong ước về một năm an khang, thuận lợi, gia đình ấm êm.

Có lẽ chính sự tiếp nối linh hoạt ấy đã giúp phong tục đầu xuân không bị mai một. Truyền thống không đứng yên trong khuôn khổ cũ, mà được tái hiện bằng hơi thở của đời sống hôm nay. Trong nhịp sống hiện đại ấy, người Hà Nội vẫn chọn giữ lại cho mình một khoảng lặng đầu năm - nơi gửi gắm niềm tin rằng, chỉ cần khởi đầu bằng sự thiện lành, năm mới sẽ đủ đầy, tình thân sẽ đậm đà như chính vị mặn mòi của muối đầu xuân.