Đề xuất Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phép "thu hộ": Kinh nghiệm từ ngôi trường "4 không"

Theo dự thảo Thông tư quy định về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến, Ban đại diện cha mẹ học sinh có nhiệm vụ phối hợp với nhà trường trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục, tăng cường sự gắn kết giữa gia đình và nhà trường vì sự phát triển của học sinh.

Ban đại diện được tiếp nhận và sử dụng các khoản đóng góp tự nguyện của cha mẹ học sinh để phục vụ những hoạt động đã được thống nhất, như tổ chức sinh hoạt, hội họp hoặc các hoạt động hỗ trợ học sinh.

Tuy nhiên, dự thảo quy định rõ nguồn kinh phí này không được sử dụng để đầu tư, mua sắm trang thiết bị, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất hay chi cho những nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục.

Đối với việc huy động kinh phí, dự thảo nhấn mạnh nguyên tắc tự nguyện, tuyệt đối không được ép buộc, áp đặt hoặc quy định mức đóng góp cụ thể dưới bất kỳ hình thức nào. Việc thu, chi phải được công khai, minh bạch, bảo đảm mọi phụ huynh đều được tiếp cận đầy đủ thông tin về việc quản lý và sử dụng kinh phí.

Đáng chú ý, dự thảo cũng quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh không được sử dụng để thực hiện các khoản thu của cơ sở giáo dục hoặc đứng ra tiếp nhận, quản lý các khoản tài trợ cho nhà trường. Bởi Ban đại diện cha mẹ học sinh không có tư cách pháp nhân, không có chức năng đại diện cho nhà trường hoặc bất kỳ tổ chức, cá nhân nào để thực hiện các giao dịch tài chính ngoài phạm vi nhiệm vụ được quy định.

Phụ huynh kỳ vọng chấm dứt tình trạng "thu hộ"

Trong nhiều năm qua, mỗi dịp đầu năm học, câu chuyện về các khoản thu thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh luôn trở thành chủ đề gây tranh luận. Không ít phụ huynh phản ánh họ phải đóng nhiều khoản tiền nhưng không phân biệt được đâu là khoản thu của nhà trường, đâu là khoản đóng góp tự nguyện hay tài trợ.

Thực tế, ở nhiều cơ sở giáo dục, Ban đại diện cha mẹ học sinh vô tình trở thành "cầu nối" thực hiện việc thu hộ các khoản tiền của nhà trường hoặc đứng ra vận động tài trợ để mua sắm cơ sở vật chất. Điều này khiến ban đại diện thường xuyên rơi vào tình thế khó xử khi phải giải thích, thuyết phục hoặc thậm chí chịu áp lực từ chính các phụ huynh trong lớp.

Chính vì vậy, quy định mới trong dự thảo Thông tư quy định về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm xác định rõ chức năng của Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Là phụ huynh có 2 con đang học tại một trường THCS trên địa bàn TP Hà Nội, chị Vũ Thùy Dương (40 tuổi, trú tại xã Hoài Đức, Hà Nội) cho biết chị hoàn toàn ủng hộ quy định mới. Nhiều năm qua, mỗi khi đầu năm học đến, phụ huynh thường nhận được rất nhiều thông báo đóng tiền thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh. Điều này khiến không ít người hiểu nhầm rằng mọi khoản thu đều do ban phụ huynh quyết định.

"Tôi từng chứng kiến trưởng ban phụ huynh của lớp bị nhiều người trách móc vì các khoản đóng góp, trong khi thực tế họ chỉ là người đứng ra thu hộ theo đề nghị của nhà trường. Nếu quy định mới được áp dụng, trách nhiệm sẽ được phân định rõ ràng hơn, phụ huynh cũng biết khoản nào thuộc trách nhiệm của nhà trường, khoản nào là tự nguyện", chị Dương chia sẻ.

Theo chị, Ban đại diện cha mẹ học sinh nên tập trung vào việc kết nối giữa gia đình và giáo viên, tổ chức các hoạt động hỗ trợ học sinh, thay vì phải "ôm" thêm nhiệm vụ thu tiền vốn rất nhạy cảm.

Đồng quan điểm, chị Nguyễn Thị Lựu (37 tuổi, trú tại TP Hải Phòng) cũng cho rằng quy định mới sẽ giúp giảm áp lực cho cả phụ huynh lẫn những người tham gia Ban đại diện. "Tôi từng làm thành viên ban phụ huynh nên hiểu cảm giác rất khó xử khi phải nhắn tin nhắc đóng tiền hoặc giải thích các khoản thu. Chỉ cần chậm thu hoặc có phụ huynh phản đối là ban đại diện lại trở thành người chịu áp lực đầu tiên", chị Lựu chia sẻ.

Cũng theo chị Lựu, Ban đại diện cha mẹ học sinh vốn hoạt động trên tinh thần tự nguyện, không có chuyên môn về tài chính, cũng không được giao nhiệm vụ quản lý tiền. Vì vậy, việc tách hoàn toàn chức năng thu, chi khỏi nhóm này là rất hợp lý. Chị Lựu cũng tin tưởng rằng, khi mọi khoản thu của nhà trường được thực hiện trực tiếp qua hệ thống tài chính của cơ sở giáo dục, tính minh bạch sẽ cao hơn, đồng thời hạn chế những hiểu lầm, mâu thuẫn không đáng có giữa các phụ huynh.

Từ nhiều năm nay, cứ đến thời điểm đầu năm học mới, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Luông lại phát đi thông báo "4 không" đến phụ huynh. Đó là: Không thu kinh phí hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh; Không thu kinh phí tài trợ; Không vận động chăm lo cho cán bộ, giáo viên, nhân viên; Không vận động mua sắm cơ sở vật chất cho lớp, cho trường.

Theo ông Đinh Phú Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Luông, từ năm 2018 đến nay, nhà trường không thu quỹ phụ huynh và các khoản tài trợ. Đầu mỗi năm học, ông gửi thông báo để phụ huynh nắm rõ.

Mặc dù không thu các khoản này nhưng ông Cường nói nhà trường vẫn hoạt động rất tốt. Ngoài ngân sách, nhà trường có các nguồn thu hợp pháp khác được thành phố cho phép. Sau khi chi cho các hoạt động giáo dục, cuối năm trường vẫn có kết dư để làm nguồn thu nhập tăng thêm cho giáo viên, nhân viên. Ngoài ra, các hoạt động giáo dục, phong trào, rèn luyện kỹ năng vẫn được tổ chức đa dạng, phong phú.

Trước những nội dung được đưa ra trong dự thảo Thông tư, ông Cường hoàn toàn ủng hộ. Vị hiệu trưởng cho rằng, hiện hành, Bộ GD-ĐT cho phép Ban đại diện cha mẹ học sinh vận động kinh phí (theo Thông tư 55) và các trường được nhận tài trợ (theo Thông tư 16). Tuy nhiên, Thông tư 55 quy định rõ: Quỹ phụ huynh chỉ dùng cho hoạt động hành chính của ban đại diện, không dùng để mua sắm cơ sở vật chất hay chi cho giáo viên, hoạt động giáo dục.

"Nhà trường thống nhất không thu những khoản này để phụ huynh yên tâm cho con đi học, không gây áp lực cho họ, đặc biệt là vào đầu năm học. Các giáo viên của tôi cũng yên tâm giảng dạy, chăm lo cho học sinh", ông Cường nói.

Ban phụ huynh không phải chủ thể thu tiền

Trao đổi về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thị Lan, Công ty Luật THPT Pháp Quyền, cho rằng quy định trong dự thảo Thông tư hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc quản lý tài chính cũng như quy định của pháp luật hiện hành.

Theo Luật sư Lan, Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức mang tính chất tự nguyện của phụ huynh, không phải là pháp nhân, không có tư cách pháp lý độc lập để thực hiện các giao dịch tài chính.

"Ban đại diện cha mẹ học sinh không có con dấu, không có tài khoản ngân hàng riêng, cũng không có bộ máy kế toán hay cơ chế kiểm soát tài chính. Vì vậy, việc để ban đứng ra thu tiền hoặc quản lý các khoản tài trợ tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý cũng như nguy cơ phát sinh tranh chấp", luật sư phân tích.

Theo bà, nếu xảy ra thất thoát, mất mát hoặc khiếu nại liên quan đến các khoản tiền do Ban đại diện thu giữ, việc xác định trách nhiệm sẽ rất phức tạp bởi đây không phải là tổ chức được pháp luật giao chức năng quản lý tài sản.

Luật sư Nguyễn Thị Lan cho rằng, về nguyên tắc, mọi khoản thu thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục phải được thực hiện thông qua hệ thống tài chính của nhà trường, có chứng từ, hóa đơn và chịu sự kiểm tra của cơ quan quản lý. Đối với các khoản tài trợ, việc tiếp nhận cũng cần thực hiện đúng quy định về tài trợ cho cơ sở giáo dục, bảo đảm công khai, minh bạch và có cơ chế giám sát rõ ràng.

"Quy định mới không chỉ bảo vệ quyền lợi của phụ huynh mà còn bảo vệ chính các thành viên Ban đại diện cha mẹ học sinh. Họ sẽ không còn phải đứng ra giữ tiền, thu tiền hay chịu những áp lực, rủi ro pháp lý không thuộc chức năng của mình", luật sư nhấn mạnh.