Đề xuất chia sẻ đóng BHXH cho tài xế công nghệ, nâng hiệu quả đầu tư quỹ bảo hiểm

Ngày 29/9, đại biểu Quốc hội chuyên trách đã có ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10.

Dự thảo đề xuất từng bước mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc với người làm việc qua nền tảng số và người làm việc không có quan hệ lao động. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm tham gia và thời điểm thực hiện theo đề xuất của Chính phủ, căn cứ mức độ ổn định của việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp.

Không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện

Phó đoàn đại biểu Quốc hội TP HCM Trần Thị Diệu Thúy thống nhất với định hướng đưa nhóm lao động này, trong đó có tài xế công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, bà cho rằng không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện. Doanh nghiệp nền tảng có khả năng tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng, phạt và quyền duy trì tài khoản nên cần chia sẻ trách nhiệm bảo đảm an sinh cho người lao động.

Bà Trần Thị Diệu Thúy đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp "ba bên", gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ BHXH tự nguyện sang bắt buộc. Doanh nghiệp nền tảng có thể khấu trừ phần BHXH thuộc trách nhiệm của tài xế và đóng phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp. Chính phủ cũng cần có cơ chế quản lý trường hợp một tài xế hoạt động trên nhiều nền tảng để bảo đảm quyền lợi phù hợp với đặc thù việc làm và rủi ro nghề nghiệp.

Theo nữ đại biểu, tài xế trực tiếp cung cấp dịch vụ thông qua nền tảng số và chịu sự phân công, điều phối, đánh giá, xếp hạng hoặc kiểm soát bằng thuật toán của doanh nghiệp vận hành nền tảng, nhưng chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng. Trong khi đó, dự thảo mới quy định nguyên tắc, chưa làm rõ tiêu chí nhận diện người làm việc trên nền tảng số, trách nhiệm của doanh nghiệp cũng như căn cứ và phương thức đóng BHXH.

Bà đề nghị thay tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên" bằng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng như số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp.

Dự thảo cũng cần bổ sung khái niệm "người làm việc trên nền tảng số", xác định chủ thể có trách nhiệm đóng BHXH, mối quan hệ với các quy định về quan hệ lao động và xây dựng tiêu chí định lượng về việc làm, thu nhập.

Đề nghị nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Uỷ ban Văn hoá xã hội của Quốc hội cho rằng cần xem lại việc đầu tư và sử dụng Quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) theo hướng vừa bảo đảm an toàn, vừa nâng hiệu quả, bảo toàn giá trị thực của khoản tích lũy.

Theo Luật BHXH năm 2024, hoạt động đầu tư Quỹ phải bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả và đa dạng hóa danh mục. Theo đại biểu, trong thời gian dài, yêu cầu "an toàn" được chú trọng, trong khi hiệu quả chưa được đặt ở vị trí tương xứng.

Đại biểu cho rằng bảo toàn vốn chưa đồng nghĩa với bảo toàn giá trị thực. Năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân của Quỹ BHXH là 3,72%, chỉ cao hơn CPI 0,41 điểm phần trăm. Nguồn tiền gửi cũng chủ yếu tập trung ở một số ngân hàng lớn, trong khi pháp luật đã mở rộng phạm vi lựa chọn các tổ chức tín dụng đủ điều kiện.

Từ đó, ông Vũ Văn Tiến đề nghị mở rộng cách hiểu về an toàn của Quỹ, không chỉ bảo toàn vốn mà còn bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững.

Ông cũng đề nghị đổi mới cơ chế gửi tiền theo hướng cạnh tranh, minh bạch, linh hoạt về kỳ hạn.

Bên cạnh đó, cần sử dụng tốt hơn các công cụ đa dạng hóa pháp luật đã cho phép và chuyên nghiệp hóa quản trị đầu tư, tăng năng lực quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền, lạm phát, lãi suất và kiểm soát rủi ro.

Theo đại biểu, cơ chế đầu tư cần hướng tới sự thận trọng nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng không gia tăng rủi ro, nâng cao hiệu quả nhưng không đánh đổi an toàn, bởi đây là khoản tích lũy của hàng chục triệu người lao động dành cho rủi ro và nhu cầu an sinh trong suốt cuộc đời.