Đề xuất chuẩn hóa việc sử dụng Quốc ca

Trên thực tế, Quốc ca từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong các nghi lễ nhà nước, sự kiện chính trị, văn hóa, thể thao hay các hoạt động đối ngoại, giáo dục. Việc cử Quốc thiều và hát Quốc ca được các cơ quan, đoàn thể và nhân dân thực hiện trang nghiêm, góp phần bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm công dân.

Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức thời gian qua cũng bộc lộ không ít hạn chế. Dễ nhận thấy nhất là sự thiếu thống nhất giữa các bản ghi âm, bản hòa âm phối khí về tốc độ, trường độ lẫn chất lượng âm thanh. Tại nhiều sự kiện, các đơn vị tổ chức vẫn còn lúng túng trong việc lựa chọn giữa biểu diễn trực tiếp, hát trên nền nhạc hay sử dụng bản cử Quốc thiều.

Sự bùng nổ của mạng xã hội, truyền thông đa phương tiện và trí tuệ nhân tạo (AI) càng làm phát sinh thêm nhiều hình thức biến tướng. Tình trạng tự ý cắt ghép, thay đổi cao độ, phối lại nhạc hoặc lồng ghép Quốc ca vào các sản phẩm giải trí số đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính trang nghiêm và giá trị biểu tượng của bài hát. Chưa kể, việc thiếu một bản ghi chính thống được phát hành công khai cũng từng khiến không ít đơn vị, cá nhân bị các nền tảng xuyên biên giới đánh bản quyền hoặc hạn chế chia sẻ một cách phi lý.

Trước những thách thức đó, việc ban hành một Nghị định thống nhất là bước đi cấp thiết. Dự thảo hướng tới mục tiêu xây dựng khung pháp lý đồng bộ: Từ việc ban hành bản hòa âm phối khí chuẩn để công chúng khai thác miễn phí, xác định rõ nghi thức trong từng bối cảnh, cho đến việc phân định trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành.

Theo đó, Dự thảo Nghị định tập trung vào 7 nhóm nội dung trọng tâm:

1. Quy định chung: Bổ sung khái niệm chuẩn về Quốc ca, Quốc thiều, bản ghi chính thức; xác lập nguyên tắc sử dụng (đúng nhạc, đúng lời, trang nghiêm) và các hành vi bị nghiêm cấm. 

 2. Bản ghi chuẩn và hình thức thể hiện: Quy định việc thẩm định, công bố bản hòa âm/phối khí chính thức để tổ chức, cá nhân khai thác miễn phí; chuẩn hóa yêu cầu đối với hát trực tiếp và biểu diễn bằng nhạc cụ. 

3. Trường hợp và nghi thức sử dụng: Phân biệt rõ các trường hợp bắt buộc thực hiện nghi thức hát Quốc ca với các hoạt động khác; quy định tư thế, thái độ của người tham dự và việc cử Quốc thiều trong các sự kiện quốc phòng, đối ngoại, thể thao.

4. Phạm vi và các trường hợp cấm sử dụng: Cho phép sử dụng Quốc ca trong các sự kiện phù hợp, đồng thời nghiêm cấm dùng cho mục đích quảng cáo thương mại, làm nhạc chuông/nhạc nền kinh doanh, vui chơi giải trí không phù hợp, tang lễ cá nhân hoặc làm nhãn hiệu hàng hóa.

5. Sử dụng trên môi trường số: Quy định quyền đăng tải, chia sẻ bản chuẩn; ngăn chặn việc dùng công nghệ, AI để xuyên tạc, giả mạo; cơ chế phối hợp gỡ bỏ nội dung vi phạm và bảo vệ quyền phổ biến hợp pháp trên không gian mạng.

6. Bảo vệ và Cơ sở dữ liệu quốc gia: Xây dựng, quản lý và vận hành Cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca nhằm cung cấp miễn phí các bản ghi chuẩn, tài liệu hướng dẫn cho công chúng, phục vụ giáo dục và quảng bá.

7. Trách nhiệm quản lý: Xác định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là cơ quan đầu mối, phối hợp cùng Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và chính quyền địa phương trong việc hướng dẫn, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Hiện Dự thảo Nghị định đang được đăng tải công khai để lấy ý kiến đóng góp của các cơ quan, tổ chức và nhân dân trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.