Đề xuất xây Nhà máy Xi măng Bạch Đằng quy mô nghìn tỷ: Sự thận trọng cần thiết

Không chỉ là một nhà máy xi măng

Sau khi ghi nhận những băn khoăn của người dân xã Tuyên Bình về nguy cơ gia tăng áp lực môi trường nếu địa phương có thêm một dự án xi măng, phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam đã tiếp cận hồ sơ đề xuất đầu tư do Công ty CP Xi măng Bạch Đằng gửi UBND tỉnh Quảng Trị.

Điều đáng chú ý là đề xuất này không chỉ dừng lại ở việc xây dựng một nhà máy xi măng. Theo hồ sơ, doanh nghiệp còn đề xuất khảo sát các khu vực khai thác đá vôi và đất sét để hình thành vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất. 

Đây cũng là lý do nhiều người dân tại Tuyên Bình và Tuyên Phú quan tâm khi biết thông tin về dự án, bởi cùng với nhà máy là các hoạt động khai thác khoáng sản dự kiến diễn ra trong thời gian dài.

Theo hồ sơ, doanh nghiệp đề xuất xây dựng Nhà máy Xi măng Bạch Đằng tại xã Tuyên Bình với công suất từ 6.000-8.500 tấn clinker/ngày, tương đương khoảng 2,3 - 3,2 triệu tấn xi măng mỗi năm. 

Doanh nghiệp dự kiến sử dụng khoảng 50 ha đất, trong đó khoảng 40 ha để xây dựng nhà máy và 10 ha xây dựng cảng thủy nội địa phục vụ vận chuyển nguyên liệu, sản phẩm. Tổng mức đầu tư của dự án được doanh nghiệp dự kiến từ 6.000-8.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, phần đáng chú ý của hồ sơ không chỉ nằm ở quy mô nhà máy. Song song với dự án sản xuất xi măng, Công ty CP Xi măng Bạch Đằng còn đề xuất nghiên cứu khu vực 186,27 ha đá vôi tại xã Tuyên Bình và 249,46 ha đất sét tại xã Tuyên Phú. Theo tính toán của doanh nghiệp, riêng 2 dự án khai thác nguyên liệu này có tổng mức đầu tư khoảng 1.500 tỷ đồng.

Như vậy, nếu được chấp thuận, đây sẽ là một tổ hợp gồm nhà máy xi măng, cảng thủy nội địa và các khu vực khai thác nguyên liệu, thay vì chỉ là một dự án xây dựng nhà máy như nhiều người vẫn hình dung.

Nguồn nguyên liệu không chỉ phục vụ Quảng Trị

Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, phóng viên nhận thấy một nội dung đáng chú ý khác là phương án sử dụng nguồn nguyên liệu sau khai thác.

Theo tính toán của doanh nghiệp, Nhà máy Xi măng Bạch Đằng dự kiến cần khoảng 2,8 - 4 triệu tấn đá vôi và 600.000 - 800.000 tấn đất sét mỗi năm để duy trì hoạt động.

Trong khi đó, Nhà máy Xi măng Liên Khê của doanh nghiệp này tại Hải Phòng cũng được xác định có nhu cầu bổ sung khoảng 2,5 - 3,5 triệu tấn đá vôi và 500.000 - 700.000 tấn đất sét mỗi năm.

Điều đó đồng nghĩa nguồn nguyên liệu dự kiến khai thác tại Tuyên Bình và Tuyên Phú không chỉ được tính toán để phục vụ nhà máy mới ở Quảng Trị mà còn hướng tới bổ sung nguyên liệu cho nhà máy đang hoạt động tại Hải Phòng.

Trong hồ sơ gửi UBND tỉnh Quảng Trị, Công ty CP Xi măng Bạch Đằng cho rằng khu vực Tuyên Bình có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp xi măng nhờ trữ lượng đá vôi lớn, thuận lợi cả về giao thông đường bộ lẫn đường thủy. 

Doanh nghiệp nhận định việc đầu tư dự án sẽ góp phần khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản, tạo việc làm cho lao động địa phương, tăng thu ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Theo hồ sơ, công ty cũng cho biết, sẽ áp dụng dây chuyền sản xuất xi măng theo phương pháp khô, sử dụng lò quay, hệ thống trao đổi nhiệt và thiết bị tiền nung nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Chính quyền địa phương nói gì?

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, đại diện UBND xã Tuyên Bình, cho biết, địa phương đã nắm được thông tin doanh nghiệp đề xuất đầu tư dự án. Tuy nhiên, đến nay đây mới là hồ sơ đề xuất ban đầu, chưa có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư của cấp có thẩm quyền.

Theo vị đại diện này, trong quá trình lấy ý kiến, địa phương đã báo cáo hiện trạng khu vực cũng như những phản ánh của người dân liên quan đến hoạt động khai thác khoáng sản đang diễn ra trên địa bàn. Việc dự án có được chấp thuận hay không thuộc thẩm quyền xem xét của UBND tỉnh sau khi tổng hợp ý kiến các cơ quan chuyên môn.

Trong khi đó, đại diện UBND xã Tuyên Phú, cho biết, địa phương cũng được lấy ý kiến do liên quan đến khu vực doanh nghiệp đề xuất khảo sát mỏ đất sét. Theo vị này, dự án hiện vẫn đang trong giai đoạn xin ý kiến các sở, ngành và địa phương liên quan.

Lãnh đạo 2 địa phương cũng cho biết, trước đây từng tiếp nhận phản ánh của người dân về bụi và những ảnh hưởng từ hoạt động khai thác đá, khai thác đất sét trên địa bàn. Các phản ánh này đã được chuyển tới cơ quan chuyên môn để kiểm tra, xử lý theo quy định.

Quan điểm của cơ quan tham mưu

Trong khi doanh nghiệp kỳ vọng dự án sẽ tạo động lực phát triển công nghiệp, quan điểm của cơ quan tham mưu cấp tỉnh lại theo hướng thận trọng.

Trao đổi với phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, cho biết, Sở Tài chính đã lấy ý kiến các sở, ngành liên quan và tổ chức khảo sát thực tế khu vực doanh nghiệp đề xuất đầu tư. Theo ông Tuấn, đa số các cơ quan chuyên môn không đồng thuận với đề xuất.

"Quan điểm của Sở Nông nghiệp và Môi trường là không đồng ý. Khu vực đã có Nhà máy Xi măng Sông Gianh rồi thì còn làm thêm để làm gì?", ông Tuấn nói.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trên cơ sở ý kiến của các sở, ngành, khả năng đề xuất được chấp thuận là không cao. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, UBND tỉnh Quảng Trị vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng đối với đề xuất của Công ty CP Xi măng Bạch Đằng.

Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện trên địa bàn huyện Tuyên Hóa (cũ) đã có 2 nhà máy xi măng gồm: Nhà máy Xi măng Sông Gianh và Nhà máy Clinker Văn Hóa.

Bài toán lớn hơn một dự án đầu tư

Hồ sơ đề xuất của Công ty CP Xi măng Bạch Đằng đã phần nào cho thấy quy mô dự án cũng như những lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp kỳ vọng mang lại. Ý kiến của các địa phương và cơ quan chuyên môn cũng đã được thể hiện trong quá trình lấy ý kiến.

Song phía sau những con số về vốn đầu tư, công suất hay nhu cầu khai thác nguyên liệu vẫn còn một câu hỏi lớn, một khu vực đã tập trung nhiều mỏ đá và nhà máy xi măng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng nào để vừa khai thác hiệu quả tài nguyên, vừa không tạo thêm áp lực lên môi trường và đời sống người dân?

Đó không chỉ là bài toán đặt ra đối với đề xuất của Công ty CP Xi măng Bạch Đằng, mà còn là câu chuyện về lựa chọn mô hình phát triển của Quảng Trị trong giai đoạn mới, khi yêu cầu thu hút đầu tư ngày càng phải song hành với mục tiêu phát triển bền vững.

(Còn nữa)