Diễn đàn tháng 10: Để lòng tự trọng nở hoa!

Có một điều khá thú vị trong đời sống hiện đại, phụ nữ được khuyên hãy yêu bản thân, nhưng đồng thời cũng được nhắc phải đẹp hơn, giỏi hơn, thành công hơn và khéo léo hơn. Cứ như thể yêu mình là một công việc toàn thời gian có người giám sát, có chỉ tiêu hằng tháng và đôi khi còn phải khéo khoe thành tích. 

Giữa những lời khuyên ấy, người phụ nữ dễ quên mất một câu hỏi giản dị: mình có thể sống bình thản với chính mình, ngay cả khi chưa hoàn hảo, chưa được công nhận, hoặc không còn là lựa chọn của một ai đó hay không?

Theo góc nhìn Phật giáo, câu hỏi này có liên quan đến một khuynh hướng rất quen thuộc của con người: bám víu vào những điều ta cho là "tôi" và "của tôi". Ta muốn giữ mãi tuổi trẻ, thành công, tình yêu và cả hình ảnh đẹp đẽ mà mình đã dày công dựng nên trong mắt người khác. Nhưng cuộc đời vốn không ký hợp đồng bảo hành cho bất cứ điều gì…

Giá trị bản thân không nằm trong tay người khác

Lòng tự trọng là ý thức về giá trị và phẩm giá của bản thân, thể hiện ở khả năng nhìn nhận mình một cách trung thực, tôn trọng những giới hạn chính đáng và không để sự công nhận hay chê bai của người khác quyết định hoàn toàn cách mình đánh giá bản thân. Nhưng trong đời sống, lòng tự trọng đôi khi lại lên xuống theo những tín hiệu rất nhỏ như một lời khen, một ánh mắt lạnh nhạt, một tin nhắn chưa được hồi đáp hay một bức ảnh nhận ít lượt thích hơn mong đợi… 

Người phụ nữ có thể soi gương không phải để ngắm mình, mà để tìm xem hôm nay trang điểm có điều gì chưa ổn. Có chị làm việc rất giỏi nhưng vẫn thấy mình thua kém khi nhìn đồng nghiệp thăng tiến. Có chị được yêu thương chân thành mà vẫn luôn thấp thỏm, chỉ vì sợ một ngày tình yêu ấy đổi khác. Khi ấy, phụ nữ không chỉ mong được yêu, được đẹp hay được thành công, chị còn âm thầm đặt giá trị của mình vào những điều ấy. Được khen thì thấy mình đủ tốt, bị chê thì lập tức muốn sửa mình cho vừa mắt thiên hạ. Cứ thế, cuộc đời chị trở thành một cuộc thi mà ban giám khảo đông vô kể, còn người dự thi thì chẳng bao giờ được nghỉ.

Phật giáo gọi sự bám chấp vào một cái tôi cố định là chấp ngã. Ta hình dung một phụ nữ hiện đại phải là một người như thế này: xinh đẹp, thành đạt, được yêu quý, không được yếu đuối... Rồi ta khổ sở mỗi khi đời sống không chịu đi theo bản thiết kế ấy. Nhưng một lời chê không thể kể hết câu chuyện về một con người. Một lần thất bại cũng không đủ để kết luận cả cuộc đời. Và việc một người rời đi không có nghĩa ta đã mất đi khả năng được yêu thương. Phụ nữ ạ, biết quý trọng bản thân không phải là buộc mọi người phải nhìn nhận mình theo cách mình muốn. 

Tự trọng chính là biết lắng nghe góp ý mà không tự hạ thấp mình, nhận ra sai lầm mà không biến sai lầm thành bản án, và bảo vệ phẩm giá của mình mà không cần lúc nào cũng chứng minh mình đúng.

Hiểu vô thường và vô ngã sẽ nhẹ lòng trước những đổi thay

Trong giáo lý Phật giáo, Vô thường nhắc ta rằng mọi sự vật, hiện tượng đều luôn luôn biến đổi. Tuổi trẻ rồi qua, hoàn cảnh đổi thay, tình cảm có thể sâu đậm rồi nhạt dần. Ngay cả những điều hôm nay ta tin chắc cũng có thể được nhìn lại bằng một tâm thế khác vào ngày mai. 

Khổ đau thường xuất hiện khi ta muốn điều không bền vững phải tồn tại mãi, hoặc muốn thực tại phải giống hệt điều mình mong đợi. Ta muốn khuôn mặt không già, người mình yêu không đổi lòng, công sức bỏ ra nhất định phải được đền đáp... Khổ đau nảy sinh khi ta nắm chặt đến mức không còn chỗ cho cuộc đời vận hành theo cách của nó.

Giáo lý Vô ngã giúp ta nhìn lại chính cái "tôi" mà mình đang cố bảo vệ. Hiểu Vô ngã giúp ta nhìn sâu vào tâm mình; thấy chính cơ thể và tâm lý của mình cũng luôn luôn biến đổi theo dòng thời gian; hiểu cách phản ứng của mình trước những được mất nhất thời. Ta vẫn biết yêu thương, chăm sóc và bảo vệ bản thân, nhưng biết tỉnh thức trước mọi lời khen chê, ấm lạnh của cuộc đời.

Học cách đối xử từ bi với mình

Hiểu vô thường bằng lý trí không có nghĩa là ta sẽ hết buồn khi bị từ chối, hết giận khi bị xúc phạm hay lập tức bình thản trước một cuộc chia tay. Tâm người không phải chiếc công tắc, muốn tắt là tắt. 

Chánh niệm giúp ta nhận ra điều đang diễn ra trong thân và tâm, thay vì lập tức để cảm xúc kéo mình đi. Khi nghe một lời khó chịu, ta có thể nhận biết cơn giận đang dâng lên. Khi thấy mình ghen tị với thành công của người khác, ta có thể thành thật nhìn vào nỗi bất an phía sau. Nhận diện không làm cảm xúc biến mất ngay, nhưng tạo ra một khoảng dừng quý giá giữa điều xảy đến và cách ta đáp lại. Khoảng dừng ấy đôi khi giúp ta tránh một lời nói làm đau người khác, một quyết định vội vàng, hoặc một đêm dài tự trách mình chỉ vì ai đó không hành xử như mong đợi.

Chánh niệm cũng không đồng nghĩa với im lặng chịu đựng. Có những lúc, lòng từ bi đòi hỏi ta biết nói lời từ chối, đặt giới hạn hoặc rời khỏi một mối quan hệ gây tổn hại. Hiểu người khác không có nghĩa phải chấp nhận mọi cách đối xử của họ. Tha thứ cũng không buộc ta phải quay lại nơi từng khiến mình đau khổ.

Với chính mình, từ bi là biết nhận lỗi mà không sỉ nhục bản thân; biết mình còn thiếu sót nhưng không vì thế phủ nhận mọi điều tốt đẹp mình có. Ta vẫn có thể chăm sóc nhan sắc, theo đuổi sự nghiệp, mong một tình yêu bền lâu nhưng không phải gánh nhiệm vụ chứng minh rằng ta xứng đáng tồn tại. 

Người phụ nữ thôi bám chấp không nhất thiết là người chẳng còn mong cầu. Chị vẫn có thể thích một chiếc váy đẹp, vui khi được ghi nhận, buồn khi tình yêu tan vỡ và nỗ lực cho những điều mình tin tưởng. Chị chỉ không còn giao toàn bộ giá trị của mình cho những điều vốn sẽ đổi thay. Sự thảnh thơi không đến từ việc cuộc đời thôi làm ta thất vọng. Nó đến từ khả năng nhìn nhận thất vọng mà không để nó định nghĩa toàn bộ con người mình; chị biết yêu thương mà không đánh mất mình; chị biết cố gắng mà không biến mọi kết quả thành thước đo phẩm giá.