Diễn đàn tháng 7: Chung tay tháo gỡ rào cản để người trẻ tại TPHCM an tâm sinh đủ 2 con

Ngày 9/7, tại phường Bà Rịa, Chi cục Dân số TPHCM (Sở Y tế TPHCM) tổ chức hội nghị kỷ niệm Ngày Dân số Thế giới 11/7/2026 với chủ đề: "Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng".

Chủ đề năm nay đặt thanh niên vào vị trí trung tâm của các chính sách dân số và phát triển. Đây không chỉ là lời kêu gọi người trẻ chủ động hoạch định tương lai mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng và gia đình trong việc tạo điều kiện để thanh niên được học tập, làm việc, kết hôn, sinh con và xây dựng gia đình.

Mức sinh thấp gắn liền với áp lực cuộc sống

Phát biểu tại hội nghị, ông Bùi Hữu Hồng Hải, Ủy viên Ban Thường vụ, Thành đoàn TPHCM, cho biết: Trong bối cảnh hiện nay, TPHCM đang đối mặt với tình trạng mức sinh thấp. Quyết định kết hôn và sinh con của thanh niên chịu tác động trực tiếp từ điều kiện sống và các yếu tố kinh tế - xã hội.

"Những vấn đề mà thanh niên quan tâm hiện nay không chỉ là việc làm có ổn định hay không, mà còn là khả năng mua hoặc thuê nhà, chi phí nuôi dạy con, điều kiện gửi trẻ, cơ hội phát triển nghề nghiệp của phụ nữ sau sinh và sự chia sẻ trách nhiệm trong gia đình. Đối với thanh niên công nhân, lao động nhập cư, những khó khăn còn gắn với ca làm việc, điều kiện nhà trọ, việc gửi con và khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế", ông Hải cho hay.

Thực tế cho thấy, mức sinh thấp không đơn thuần xuất phát từ nhận thức của giới trẻ. Công tác tuyên truyền là cần thiết nhưng khó tạo chuyển biến rõ rệt nếu người trẻ chưa có điều kiện bảo đảm cuộc sống và an tâm xây dựng gia đình.

Chị Hồ Thị Mỹ Duyên (sinh năm 2000, phường Bà Rịa, TPHCM) cho biết, hiện vợ chồng chị có hai con, một bé 5 tuổi và một bé mới 2 tháng tuổi. Thế nhưng để đi đến quyết định sinh đủ 2 con là một quá trình đấu tranh tư tưởng rất lớn.

"Ban đầu vợ chồng em chỉ dự định sinh một con. Sau khi sinh bé đầu, em phải nghỉ ở nhà chăm con suốt hai năm vì chưa có điều kiện gửi trẻ. Đến khi con lớn hơn mới có thể đi làm trở lại. Đến năm nay em mới quyết định sinh thêm con thứ hai vì nghĩ con cần có anh chị em, đồng thời cũng nhận được sự động viên từ gia đình và xã hội. Tuy nhiên, đằng sau quyết định này là áp lực rất lớn đối với những gia đình công nhân như chúng em. Việc sinh thì dễ nhưng nuôi một đứa trẻ tốn nhiều chi phí từ bỉm sữa đến tiêm vaccine, vẫn là nỗi lo rất lớn", chị Duyên chia sẻ.

Ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, cho biết, việc thực hiện Chiến lược Dân số giai đoạn 2021-2025 đã đạt được một số kết quả tích cực nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức, như: Mặc dù tổng tỷ suất sinh có xu hướng tăng nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế. Các chính sách khuyến sinh bước đầu tạo được chuyển biến nhưng chưa đủ mạnh để hình thành xu hướng ổn định, lâu dài, nhất là trong bối cảnh chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt tại đô thị đặc biệt vẫn ở mức cao.

Bên cạnh đó, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh trong khi mức sinh thấp kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn lao động trong tương lai, tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và chăm sóc người cao tuổi.

TPHCM cũng đang đối mặt với nhiều áp lực từ quy mô dân số lớn, biến động dân cư mạnh, lượng người nhập cư đông, phân bố dân cư chưa đồng đều và tốc độ đô thị hóa nhanh. Các vấn đề về nhà ở, việc làm, môi trường, an toàn thực phẩm và dịch bệnh cũng đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý nhà nước về dân số.

Tạo môi trường thuận lợi để thanh niên yên tâm lập nghiệp, lập gia đình

Với gần 3,5 triệu thanh niên, TPHCM sở hữu lực lượng trẻ đông đảo, năng động và có khả năng tham gia trực tiếp vào việc giải quyết các vấn đề dân số. Tuy nhiên, để mong muốn xây dựng gia đình của người trẻ trở thành hiện thực, cần có môi trường sống và hệ thống chính sách đủ thuận lợi.

Theo ông Bùi Hữu Hồng Hải, những năm qua, các cấp Đoàn, Hội đã đẩy mạnh tuyên truyền về giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tiền hôn nhân, bình đẳng giới, phòng chống HIV/AIDS, ma túy và kỹ năng xây dựng gia đình thông qua nhiều hình thức đa dạng.

Các nội dung truyền thông được triển khai bằng chuyên đề trực tiếp, tư vấn, sản phẩm đồ họa, video ngắn, bài viết trên các nền tảng số và hoạt động tương tác trên không gian mạng. Nhiều chương trình như Ngày hội Gia đình, tuyên dương gia đình văn hóa tiêu biểu, Lễ cưới tập thể dành cho thanh niên công nhân và các cặp đôi có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục được duy trì.

Song song đó, Đoàn thanh niên cũng tích cực hỗ trợ thanh niên ổn định cuộc sống. Trong giai đoạn 2022-2025, đã có gần 50.000 thanh niên được hỗ trợ tìm kiếm việc làm, trong đó gần 15.000 người có việc làm ổn định.

Chia sẻ kinh nghiệm từ cơ sở, ông Hồ Duy Anh, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Dầu Tiếng (TPHCM), cho rằng, công tác dân số không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.

Theo ông Duy Anh, một trong những yếu tố quyết định hiệu quả quản lý nhà nước về dân số là xây dựng đội ngũ cộng tác viên dân số có chất lượng. Vì vậy, địa phương đặc biệt chú trọng công tác tuyển chọn, tập huấn, quản lý và đánh giá đội ngũ này.

Dầu Tiếng cũng đẩy mạnh truyền thông các thông điệp như "Mỗi cặp vợ chồng sinh đủ hai con" và "Chung tay giải quyết tình trạng mức sinh thấp vì một TPHCM phát triển bền vững". Trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương ghi nhận và hỗ trợ chính sách cho 43 trường hợp phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Ngoài việc duy trì các hình thức truyền thông truyền thống như hệ thống loa phát thanh, băng rôn, tờ rơi, địa phương còn tận dụng hiệu quả các nền tảng số như Zalo, Facebook để tiếp cận nhóm đối tượng trẻ. Nội dung dân số cũng được lồng ghép vào các tiêu chí "Ấp văn hóa", "Gia đình văn hóa", góp phần lan tỏa nhận thức trong cộng đồng.

Phát biểu tại hội nghị, ông Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, nhấn mạnh, việc hiện thực hóa khát vọng của thanh niên không thể chỉ là trách nhiệm riêng của ngành y tế mà cần sự chung tay của các cấp ủy, chính quyền, ngành giáo dục, tổ chức Đoàn - Hội, công đoàn, doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, gia đình và toàn thể người dân.

Theo ông Chín, TPHCM cần xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân từ khi còn trong bụng mẹ, xuyên suốt vòng đời cho đến tuổi già. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của chiến lược dân số trong giai đoạn mới.