Diễn đàn tháng 9: Đừng biến mùa tựu trường thành một cuộc chạy đua

Trẻ không cần một "hành trang kiến thức" quá nặng

PV: Thưa TS Nguyễn Thị Ngọc Liên, mỗi mùa tựu trường, cha mẹ thường lo lắng về rất nhiều vấn đề như học phí, học trước chương trình, khả năng theo kịp bạn bè, bán trú, ăn uống, đưa đón… Theo bà, đâu là những nỗi lo đang bị "thổi phồng" và đâu là nỗi lo thực sự cần được quan tâm?

TS Nguyễn Thị Ngọc Liên: Theo tôi, những mối quan tâm của cha mẹ đầu năm học đều chính đáng. Tuy nhiên, khi quá lo lắng, sự quan tâm ấy có thể vô tình trở thành áp lực cho cả cha mẹ và con.

Một trong những nỗi lo lắng lớn nhất của các bậc cha mẹ có lẽ là tâm lý sợ con không theo kịp bạn bè, phải học trước, biết nhiều. Thực tế, trẻ không cần một "hành trang kiến thức" quá nặng, mà cần tâm thế sẵn sàng học, biết thích nghi và cảm thấy an toàn khi đến trường.

Chế độ bán trú, ăn uống, đưa đón… cũng cần được chuẩn bị chu đáo, nhưng có thể cùng nhà trường giải quyết. Điều đáng quan tâm hơn có lẽ là trạng thái tâm lý của trẻ: con có háo hức đến trường, có lo sợ bị điểm thấp, kém bạn hay làm cha mẹ thất vọng không? Đôi khi chính những lo lắng rất nhỏ này mới quyết định một đứa trẻ bước vào năm học với sự tự tin hay áp lực.

Một khởi đầu tốt không phải là khi con biết nhiều nhất, mà là khi con cảm thấy an toàn, tự tin và sẵn sàng học.

PV: Trong quá trình chuẩn bị cho con bước vào năm học mới, cha mẹ thường tập trung nhiều vào việc mua sắm, thành tích và kiến thức. Vậy cha mẹ đang bỏ sót những kỹ năng, tâm thế hoặc nhu cầu cảm xúc nào của trẻ, thưa bà?

TS Nguyễn Thị Ngọc Liên: Thực ra, cha mẹ nào cũng rất quan tâm tới các con, sự chuẩn bị kỹ càng những "hành trang" cho con bước vào năm học mới là điều rất quan trọng. Bên cạnh những thứ rất dễ nhìn thấy như sách vở, đồ dùng học tập, thậm chí là kiến thức, thì trước năm học mới, trẻ cần được chuẩn bị khả năng tự lập ở mức phù hợp: tự sắp xếp đồ dùng, quản lý thời gian, chuẩn bị cho một ngày học; đồng thời cần những kỹ năng xã hội như giao tiếp, hợp tác, giải quyết những bất đồng nhỏ với bạn bè và biết tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.

Và trên hết, trẻ cần một tâm thế an toàn và tích cực khi tới trường: "Mình có thể chưa giỏi ngay, nhưng mình có thể học"; "Nếu gặp khó khăn, mình có người hỗ trợ"...

Một điều rất quan trọng là cha mẹ nên dành thời gian hỏi con "Con đang cảm thấy thế nào?" thay vì chỉ hỏi "Con đã chuẩn bị đủ sách vở chưa?". Nhu cầu được lắng nghe và được thấu hiểu đôi khi chính là thứ trẻ cần nhất trước một năm học mới.

"Theo kịp bạn" không nên là mục tiêu cao nhất

PV: Áp lực "con phải theo kịp", "không được thua bạn bè" có thể khiến cha mẹ vô tình tạo thêm áp lực cho con. Chuyên gia nhìn nhận thế nào về tâm lý này, và cha mẹ nên làm gì để đồng hành với con mà không biến mùa tựu trường thành một cuộc chạy đua?

TS Nguyễn Thị Ngọc Liên: Tâm lý "con mình không được thua bạn" xuất phát từ tình yêu và mong muốn con có một khởi đầu tốt. Nhưng nếu kéo dài, nó rất dễ chuyển từ động lực của cha mẹ thành áp lực của trẻ.

Cha mẹ cũng biết, trẻ không có cùng điểm xuất phát, tốc độ phát triển hay cách học giống nhau. "Theo kịp bạn" không nên là mục tiêu cao nhất; quan trọng hơn là hôm nay con có tiến bộ hơn chính mình của hôm qua hay không.

Thay vì hỏi: "Bạn A đã học đến đâu rồi?", cha mẹ có thể hỏi: "Hôm nay con thấy điều gì dễ hơn hôm qua?", "Có điều gì làm con thấy khó khăn?"...

Đặc biệt, đừng để những câu chuyện về điểm số, lớp học thêm hay thành tích trở thành nội dung chủ đạo trong các cuộc trò chuyện gia đình vào những ngày đầu năm học. Một đứa trẻ cảm thấy mình được yêu thương ngay cả khi chưa đạt thành tích cao sẽ có nền tảng tâm lý tốt hơn để học tập và phát triển.

PV: Nếu được đưa ra 3 lời khuyên thiết thực nhất để cha mẹ "bớt lo" và giúp con có một khởi đầu năm học nhẹ nhàng, chủ động hơn, chuyên gia sẽ khuyên điều gì?

TS Nguyễn Thị Ngọc Liên: Vừa với vai trò là chuyên gia nghiên cứu về tâm lý học, vừa với vai trò là người mẹ với những trải nghiệm cùng 2 con, tôi xin nhắn nhủ gọn trong 3 điều để chúng ta cùng con bước vào năm học mới nhẹ nhàng, ý nghĩa và hiệu quả:

Thứ nhất, chuẩn bị "nếp sống" và kỹ năng thay vì chuẩn bị quá nhiều kiến thức. Điều chỉnh giờ ngủ, giờ thức dậy, ăn uống, thời gian học - chơi và giúp con hình thành một nhịp sinh hoạt ổn định. Cùng với đó là những kỹ năng tự chủ, tự điều chỉnh và kỹ năng giao tiếp… Đây là sự chuẩn bị thiết thực nhất cho khả năng thích nghi của con khi tới trường.

Thứ hai, chuẩn bị tâm thế thay vì chỉ chuẩn bị đồ dùng. Cha mẹ có thể trò chuyện với con về những điều con mong đợi, những điều con lo lắng và cùng con nghĩ cách giải quyết. Để con biết rằng nếu có khó khăn trong học tập hay quan hệ bạn bè là điều bình thường và con luôn có người đồng hành.

Thứ ba, đặt mục tiêu "thích nghi và tiến bộ" thay vì "phải giỏi". Những tuần đầu năm học không nhất thiết phải là thời điểm để "nhìn thấy" thành tích. Mà là khoảng thời gian giúp con xây dựng cảm giác: "Mình thuộc về lớp học này, mình có thể làm được và mình có thể tiến bộ từng bước".

Khi cha mẹ bớt lo lắng, trẻ cũng bớt cảm giác lo. Và khi trẻ bước vào năm học với sự bình tĩnh, tự tin và cảm giác an toàn, đó đã là một khởi đầu rất tốt.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!