Doanh nghiệp chậm đóng bảo hiểm xã hội, Công đoàn can thiệp đến đâu?

Khi doanh nghiệp chậm đóng, nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), người lao động không chỉ đối mặt với nguy cơ gián đoạn các chế độ an sinh mà còn cần một tổ chức đủ tiếng nói để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Trong bối cảnh đó, Công đoàn ngày càng thể hiện vai trò là cầu nối giữa người lao động, doanh nghiệp và cơ quan chức năng; chủ động nắm bắt tình hình, đối thoại, kiến nghị và giám sát việc thực hiện chính sách BHXH. Không chỉ dừng ở việc lên tiếng, sự tham gia của Công đoàn còn góp phần tác động để doanh nghiệp khắc phục vi phạm, bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Từ kiến nghị đến hành động pháp lý

Một trong những minh chứng rõ nét cho vai trò của tổ chức Công đoàn trong bảo vệ quyền lợi người lao động là vụ việc tại Công ty TNHH May Minh Hoàng 2 (Đà Nẵng). Tình trạng nợ BHXH tại doanh nghiệp này kéo dài từ năm 2016. 

Dù nhiều lần được cơ quan chức năng kiểm tra, xử phạt và yêu cầu khắc phục, khoản nợ vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Đến cuối tháng 3/2025, khi doanh nghiệp dừng hoạt động, số tiền chậm đóng BHXH đã vượt 10,3 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng trăm người lao động.

Khi doanh nghiệp không còn hoạt động, việc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH càng trở nên khó khăn. Những biện pháp vận động, đối thoại thông thường không mang lại hiệu quả như mong muốn.

Trước tình hình này, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) thành phố Đà Nẵng đã tiếp nhận vụ việc, rà soát hồ sơ, làm việc với người lao động và hướng dẫn hoàn thiện các thủ tục pháp lý để khởi kiện doanh nghiệp. Đáng chú ý, Công đoàn không chỉ hỗ trợ người lao động làm đơn mà còn trực tiếp theo sát quá trình xử lý, kết nối với Tòa án nhân dân khu vực 10, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 10, Sở Nội vụ và chính quyền địa phương để tìm hướng tháo gỡ.

Kết quả, hơn 10,5 tỷ đồng tiền nợ BHXH và lãi chậm đóng đã được thu hồi, đưa vào tài khoản của cơ quan thi hành án. Đáng chú ý, khoản tiền này được thu hồi khi vụ việc chưa phải trải qua quá trình xét xử, nhờ sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan sau khi Công đoàn hoàn tất hồ sơ khởi kiện.

Đây không đơn thuần là kết quả thu hồi một khoản nợ mà còn cho thấy vai trò của Công đoàn trong việc chuyển những kiến nghị của người lao động thành một quá trình bảo vệ quyền lợi có cơ sở pháp lý.

Đánh giá về quá trình giải quyết vụ việc, ông Lê Văn Đại, Phó Chủ tịch Thường trực LĐLĐ thành phố Đà Nẵng, khẳng định: "Đây là vụ tranh chấp lao động liên quan đến bảo hiểm xã hội mà Công đoàn đã hướng dẫn, hỗ trợ người lao động cũng như tham gia giải quyết, đòi được số tiền rất lớn so với các vụ việc xảy ra từ trước đến nay trên địa bàn thành phố".

Theo ông Đại, kết quả này mang lại niềm vui lớn cho người lao động cũng như tổ chức Công đoàn bởi quyền lợi bị xâm phạm kéo dài của hàng trăm người lao động tại Công ty TNHH May Minh Hoàng 2 đang từng bước được phục hồi, qua đó cơ bản giải quyết vấn đề bức xúc của người lao động trong gần 3 năm qua.

"Đây cũng chính là sự nỗ lực, kiên trì và linh hoạt trong tham gia giải quyết tranh chấp lao động của Công đoàn thành phố Đà Nẵng khi một vụ việc bế tắc kéo dài. Chúng tôi hy vọng đoàn viên, người lao động luôn tin tưởng, hợp tác với tổ chức Công đoàn trong hành trình bảo vệ quyền lợi người lao động", ông Đại nói.

Kiên trì đòi quyền lợi cho người lao động

Một trường hợp khác cho thấy vai trò của tổ chức Công đoàn trong bảo vệ quyền lợi người lao động là vụ tranh chấp tại Công ty TNHH Vinh Thông (TPHCM). Khi doanh nghiệp chậm trả lương và nợ BHXH kéo dài, hàng trăm công nhân rơi vào tình cảnh khó khăn, trong đó có những lao động nữ đang mang thai, nghỉ thai sản nhưng không được giải quyết đầy đủ chế độ.

Trước tình hình này, 11 cán bộ Công đoàn thuộc LĐLĐ TPHCM đã tiếp nhận ủy quyền của 151 công nhân để hỗ trợ khởi kiện doanh nghiệp ra tòa, yêu cầu doanh nghiệp thanh toán gần 3,1 tỷ đồng tiền lương và đóng BHXH với số tiền gần 4,8 tỷ đồng. Đây là sự can thiệp đáng chú ý, bởi với nhiều công nhân, việc tự mình theo đuổi một vụ kiện kéo dài không chỉ khó khăn về kiến thức pháp luật mà còn là thời gian và chi phí.

Đến tháng 9/2025, TAND Khu vực 9 TPHCM đã ban hành 19 bản án và 132 quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự buộc Công ty TNHH Vinh Thông phải trả hết tiền lương, đóng đủ BHXH cho người lao động. Đến tháng 4/2026, công ty đã trả hết tiền lương còn nợ tuy nhiên vẫn chưa khắc phục khoản nợ BHXH. 

Trước thực tế đó, LĐLĐ TPHCM đã có văn bản đề nghị Thi hành án dân sự TPHCM chỉ đạo Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 9 (TPHCM), khẩn trương tổ chức thi hành dứt điểm các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật; áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành án, biện pháp cưỡng chế thi hành án theo quy định của Luật Thi hành án dân sự đối với trường hợp Công ty Vinh Thông không tự nguyện thi hành.

Cùng với đó, Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn TPHCM (đơn vị được LĐLĐ TPHCM giao nhiệm vụ hỗ trợ người lao động) cũng đã có văn bản gửi Thi hành án Dân sự TPHCM và Phòng Thi hành án Dân sự Khu vực 9 (TPHCM) về việc hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ thi hành án buộc công ty đóng đủ BHXH cho 151 người lao động theo các bản án, quyết định của tòa án.

Ông Phạm Văn Hiền, Trưởng phòng Quan hệ lao động - Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn Thành phố cho biết, quá trình bảo vệ quyền lợi cho người lao động trong các vụ việc doanh nghiệp chậm trả lương, nợ BHXH thường gặp không ít khó khăn. Dù vậy, đơn vị vẫn luôn theo sát diễn biến và phối hợp với các cơ quan liên quan để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm, bảo đảm quyền lợi về BHXH của người lao động.

Tăng cường giám sát nợ BHXH, không để người lao động gánh rủi ro thay doanh nghiệp

Nhằm phát huy vai trò của tổ chức Công đoàn trong tham gia giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH, bảo hiểm y tế góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động, tháng 10/2026, LĐLĐ TPHCM đã tổ chức đoàn giám sát tình hình chậm đóng BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp tại 5 doanh nghiệp trên địa bàn. Tại thời điểm giám sát, 5 doanh nghiệp này đang nợ BHXH của hơn 670 người lao động với tổng số tiền lên đến hàng tỷ đồng. 

Tại các buổi làm việc, đoàn giám sát đã ghi nhận những khó khăn thực tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị, đồng thời đề nghị các đơn vị có kế hoạch cụ thể để thực hiện nghĩa vụ đầy đủ cho người lao động. Đại diện các doanh nghiệp cũng cam kết từng bước khắc phục, thực hiện đúng nghĩa vụ đóng các khoản bảo hiểm để bảo đảm quyền lợi công nhân.

Theo ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch LĐLĐ TPHCM, trên tinh thần Điều 16 Luật Công đoàn 2024, hoạt động giám sát không chỉ nhằm phát hiện những tồn tại, mà quan trọng hơn là thúc đẩy việc khắc phục, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Công đoàn luôn lắng nghe, thấu hiểu và chia sẻ những khó khăn của doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng, khoản đóng BHXH không đơn thuần là một khoản chi phí sản xuất, mà còn là nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm an sinh đối với những người lao động, góp phần tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

Vì vậy, không thể xem khoản đóng này như một nguồn tài chính có thể tạm thời sử dụng để cân đối dòng tiền mỗi khi doanh nghiệp gặp khó khăn. Đằng sau những khoản nợ BHXH không chỉ là những con số, mà còn là quyền lợi, cuộc sống và sự an tâm của người lao động.

Phó Chủ tịch LĐLĐ TPHCM cho rằng, Công đoàn chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp, nhưng sự chia sẻ không đồng nghĩa với việc để người lao động phải gánh chịu những rủi ro thuộc trách nhiệm của người sử dụng lao động.

"Chúng tôi đề nghị doanh nghiệp ưu tiên nguồn lực, có giải pháp khắc phục cụ thể, đúng pháp luật; đồng thời tiếp tục đối thoại, phối hợp để giải quyết vấn đề trên tinh thần xây dựng, hài hòa lợi ích. Bởi bảo vệ quyền lợi người lao động cũng chính là bảo vệ niềm tin, sự ổn định trong quan hệ lao động và nền tảng phát triển bền vững của doanh nghiệp", ông Phùng Thái Quang nói.