Độc đáo hương vị núi rừng trong bánh men lá đón Tết của đồng bào vùng cao

Men lá là “linh hồn” tạo nên vị nồng ấm của món đồ uống trong những mâm cỗ đầu Xuân, từ lâu đã gắn bó với đời sống của nhiều dân tộc miền núi như Tày, Dao, Nùng, Thái, Mông… Ở mỗi vùng, mỗi bản, men lá lại mang một mùi hương riêng, một bí quyết riêng, như cách bà con gửi gắm vào đó cả ký ức, kinh nghiệm và tình yêu với núi rừng.

Men lá không có một công thức cố định. Mỗi người làm men đều giữ cho mình một bí quyết riêng, được truyền từ đời này sang đời khác. 

Chị Lại Thanh Phương, Giám đốc HTX Eco Tây Bắc, xã Gia Phù, tỉnh Sơn La đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu công thức làm men lá của cha ông cho biết: Có tới hàng chục loại lá được dùng để làm men, trong đó khoảng 10-12 loại được sử dụng thường xuyên như riềng nếp, kinh giới núi, nhân trần, hoa sói, thiên niên kiện, trầu không, xuyên tiêu... Những loài lá này có mùi thơm của tinh dầu, vị cay nồng. 

Việc hái lá thường do những người giàu kinh nghiệm đảm trách. Tùy theo công thức, người hái sẽ vào rừng để tìm các loại lá sao cho cân bằng định lượng, hương vị, như một cách giữ sự hài hòa của đất trời trong từng quả men

Khối bột sau khi trộn được nặn thành từng viên nhỏ, vừa vặn trong lòng bàn tay

Trong những ngày cuối năm, khi bếp lửa đỏ lên trong mỗi căn nhà sàn, mùi men mới phơi khô hòa với mùi khói bếp tạo thành thứ hương rất riêng của mùa xuân vùng cao. 

Chị Lại Thanh Phương chia sẻ, ngày nay, nghề làm men lá cũng đứng trước nhiều khó khăn. Rừng thưa dần, nhiều loại cây trở nên hiếm, người dân phải đi xa hơn, vào sâu hơn mới tìm đủ nguyên liệu. Việc sản xuất vẫn chủ yếu thủ công, quy mô nhỏ, chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Thế nhưng, với đồng bào vùng cao, men lá không chỉ là một nghề mà còn là một phần của bản sắc, là ký ức được gìn giữ qua từng mùa xuân.