Đổi mới toàn diện hoạt động Hội LHPN Việt Nam theo Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo

Phát biểu đề dẫn hội thảo, bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng khoa học TƯ Hội LHPN Việt Nam, khẳng định tính cấp thiết của việc nghiên cứu và áp dụng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo 2025 vừa chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2025. Bà Nguyễn Thị Thu Hiền nêu rõ, đối với một tổ chức chính trị - xã hội có tầm ảnh hưởng sâu rộng như Hội LHPN Việt Nam, việc chủ động nghiên cứu kỹ lưỡng và vận dụng sáng tạo đạo luật này là một đòi hỏi tất yếu và cấp bách nhằm đổi mới toàn diện nội dung, phương thức hoạt động trong tình hình mới. 

Lý giải cho luận điểm này, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền đã đưa ra 4 lý do cốt lõi. Trước hết, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày nay không còn bó hẹp trong phạm vi nghiên cứu chuyên môn đơn thuần, mà đã trở thành phương thức chủ đạo để giải quyết các thách thức phát triển của đất nước, thúc đẩy quyền năng kinh tế cho phụ nữ và lồng ghép giới một cách hiệu quả. Thứ hai, các văn bản pháp lý mới đòi hỏi một sự thay đổi căn bản trong cách thức tổ chức hoạt động khoa học, chuyển dần từ mô hình nghiên cứu truyền thống sang ứng dụng thực tiễn mạnh mẽ hơn. 

Thứ ba, các kiến nghị chính sách, phản biện xã hội của Hội chỉ thực sự có sức thuyết phục và uy tín khi được xây dựng trên các bằng chứng khoa học và dữ liệu thực chứng vững chắc. Cuối cùng, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia chính là không gian mở đầy tiềm năng để Hội phát huy vai trò kết nối giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đông đảo phụ nữ, biến các nhu cầu từ thực tiễn thành đơn đặt hàng khoa học có giá trị.

Tháo gỡ rào cản thể chế để khơi nguồn sáng tạo 

Trình bày tham luận dưới góc nhìn thể chế, TS. Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Khoa học và Công nghệ, đã khái quát hóa một sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy lập pháp. Nếu như trước đây, cơ chế quản lý khoa học công nghệ thường mang nặng tính kiểm soát chặt chẽ đầu vào, tiền kiểm khắt khe và e ngại rủi ro, thì hành lang pháp lý mới đã chuyển dịch mạnh mẽ sang tư duy "kiến tạo", phát triển hệ sinh thái, chấp nhận hậu kiểm linh hoạt và kiểm soát theo kết quả đầu ra. 

Nhà nước sẽ đóng vai trò là nguồn "vốn mồi" dẫn dắt, đồng thời luật hóa việc chấp nhận rủi ro trong hoạt động khoa học và đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế sandbox và các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia. Việc tự động giao quyền sở hữu kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì, phân chia lợi ích tối thiểu 30% lợi nhuận cho tác giả, cùng cơ chế miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự khi nghiên cứu gặp thất bại khách quan là những bước đột phá chưa từng có, mở đường cho sự cởi trói hoàn toàn nguồn lực tri thức của phụ nữ cả nước. 

TS. Nguyễn Như Quỳnh cũng phân tích sâu về 3 trụ cột thể chế cốt lõi bao gồm: Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo 2025, Luật Chuyển đổi số 2025 với triết lý "chuyển đổi trước, số hóa sau" và Luật Trí tuệ nhân tạo. Đối với riêng Hội LHPN Việt Nam, TS. Nguyễn Như Quỳnh đã đưa ra những khuyến nghị vô cùng thiết thực. Đó là việc tích cực tham gia đăng ký, đặt hàng các nhiệm vụ khoa học thuộc Chương trình hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030, chủ động nghiên cứu thành lập và công nhận Trung tâm Đổi mới sáng tạo cấp tỉnh hoặc cấp ngành trực thuộc Hội để hưởng trọn vẹn các ưu đãi đặc biệt về thuế, đất đai, đấu thầu, từ đó tạo ra một bệ phóng vững chắc cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo do phụ nữ làm chủ.

Ở góc độ đơn vị đào tạo, nghiên cứu và thực hiện chuyển đổi số trực thuộc Hội, PGS.TS. Dương Kim Anh, Phó Giám đốc Học viện Phụ nữ Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn lớn mà hệ thống Hội đang phải đối mặt. Mặc dù hành lang pháp lý mới đã mở ra nhiều cơ hội lớn, song năng lực tổ chức thực hiện, nguồn lực tài chính và hạ tầng dữ liệu của các cấp Hội vẫn chưa đồng đều. 

Là một tổ chức đa dạng về loại hình đơn vị từ cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp cho đến các cơ sở giáo dục đại học, Hội gặp không ít khó khăn trong việc xây dựng và áp dụng một cơ chế quản lý khoa học, chuyển đổi số thống nhất. PGS.TS. Dương Kim Anh nhấn mạnh rằng tiến độ cập nhật và chuẩn hóa dữ liệu hội viên hiện nay vẫn còn chậm, hạ tầng số chưa đồng bộ, đồng thời đội ngũ nhân sự chuyên trách về công nghệ thông tin và quản trị dữ liệu còn quá mỏng so với khối lượng công việc khổng lồ cần triển khai. 

Đối với riêng Học viện Phụ nữ Việt Nam, việc duy trì tỷ lệ công bố quốc tế đạt chuẩn ISI/SCOPUS của giảng viên cũng như bảo vệ bản quyền, sở hữu trí tuệ cho các chương trình, bài giảng vẫn là những bài toán khó đòi hỏi nguồn đầu tư dài hạn. Để tháo gỡ những vướng mắc này, Phó Giám đốc Học viện Phụ nữ Việt Nam kiến nghị việc khẩn trương cụ thể hóa Kế hoạch 723 của Đoàn Chủ tịch Trung ương Hội và bố trí nguồn tài chính ổn định, có trọng tâm là những bước đi mang tính quyết định.

Giải pháp chiến lược và lộ trình tăng cường tiềm lực 

Để hội thảo hướng đến những hành động cụ thể, TS. Phạm Đình Nguyên, Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, đã đề xuất một khung chương trình hành động toàn diện cho Hội giai đoạn 2026-2030 với 6 mục tiêu cốt lõi. Trọng tâm của chương trình là phổ cập năng lực số bao trùm, hỗ trợ sinh kế số cho phụ nữ nông thôn và dân tộc thiểu số dựa trên nguyên tắc "bình đẳng giới thực chất, không để ai bị bỏ lại phía sau". 

TS. Phạm Đình Nguyên cũng nhấn mạnh yêu cầu phải đưa ra ý kiến phản biện giới đối với các đề án lớn về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và việc làm trước khi triển khai trên diện rộng nhằm giảm thiểu các thiên lệch công nghệ gây ảnh hưởng tiêu cực tới phụ nữ. 

TS. Phạm Đình Nguyên cũng chỉ rõ lộ trình triển khai gồm 3 giai đoạn rất rõ ràng. Trong năm 2026, Hội cần nhanh chóng hoàn thiện chương trình hành động, xác lập đường cơ sở dữ liệu và triển khai thí điểm từ 3 đến 5 mô hình đổi mới sáng tạo xã hội. Giai đoạn 2027-2028 sẽ là thời kỳ đẩy mạnh triển khai diện rộng kết hợp xây dựng nền tảng dịch vụ số dùng chung và đào tạo đội ngũ cán bộ nòng cốt. Đến giai đoạn 2029-2030, Hội sẽ tiến hành đánh giá tác động độc lập, tích hợp toàn diện dữ liệu và chuẩn hóa các mô hình thành công để chuyển giao trên toàn quốc. Việc hợp tác chặt chẽ giữa Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ và Hội LHPN Việt Nam trong việc tư vấn chính sách, đào tạo nhân lực và xây dựng bộ chỉ số đánh giá sẽ là chìa khóa bảo đảm cho sự thành công của lộ trình này.

Phát biểu kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đánh giá cao sự nỗ lực của ban tổ chức, các chuyên gia và cán bộ tham dự. Bà Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh, các chuyên đề đã mang lại thông tin hữu ích về điểm mới của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới Sáng tạo 2025 cùng định hướng chuyển đổi số thiết thực, sát với đặc thù hoạt động Hội. Bên cạnh đó, hội thảo cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc trong quản lý và thực hiện nhiệm vụ tại các cấp. 

Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền yêu cầu các đơn vị tiếp tục gửi ý kiến trao đổi về bộ phận đầu mối để làm rõ và phục vụ tốt hơn công tác tham mưu. Nhiều gợi ý giải pháp từ chuyên gia hiện đã được tích hợp vào Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57 và Kế hoạch chuyển đổi số của Hội. Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đề nghị toàn thể cán bộ cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, tránh tình trạng tham gia hời hợt, tranh thủ. Một khi đã xác định triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thì phải thực hiện nghiêm túc, quyết liệt đến nơi đến chốn để đạt hiệu quả thực chất.