Dự kiến trao quyền chủ động giá xăng dầu cho doanh nghiệp, bỏ công bố giá cơ sở định kỳ

Hoàn thiện khung pháp lý, nâng chuẩn thương nhân đầu mối

Việc xây dựng Nghị định mới nhằm hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và tạo lập thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Dự thảo được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định đã bộc lộ bất cập trong thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong giai đoạn mới.

Một trong những nội dung trọng tâm là sửa đổi điều kiện đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo hướng nâng cao năng lực, trách nhiệm và tính bền vững của doanh nghiệp tham gia thị trường. Đồng thời dự thảo hướng đến cắt giảm tối đa khâu trung gian, tạo lập chuỗi cung ứng thông suốt từ khâu tạo nguồn đến khâu phân phối.

Theo đó, loại hình thương nhân bán lẻ xăng dầu (đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ) và thương nhân phân phối xăng dầu sẽ được sáp nhập thành một loại hình thống nhất, gọi chung là thương nhân phân phối xăng dầu. Qua đó nhằm phản ánh đầy đủ hoạt động phân phối bao gồm cả bán buôn và bán lẻ. 

Thương nhân phân phối cũng sẽ được bãi bỏ giấy xác nhận đủ điều kiện do Bộ Công Thương cấp, chuyển sang phương thức quản lý bằng hậu kiểm dựa trên báo cáo, đăng ký và kê khai của thương nhân, qua đó giảm gánh nặng thủ tục hành chính.

Hệ thống phân phối mới sẽ vận hành trực tiếp từ khâu tạo nguồn — gồm thương nhân sản xuất xăng dầu, thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu và thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu — tới thương nhân phân phối.

Dự kiến trao quyền chủ động giá xăng dầu cho doanh nghiệp, Nhà nước không còn công bố giá cơ sở định kỳ

Một nội dung quan trọng của dự thảo là đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở định kỳ như cách điều hành hiện nay. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình, trên cơ sở công thức giá đã được quy định cụ thể tại Nghị định. Sau khi điều chỉnh giá, thương nhân có trách nhiệm kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát.

Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn, nhằm bảo đảm an sinh xã hội. 

Đáng chú ý, Nhà nước sẽ chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng thống nhất — công cụ được kỳ vọng góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý, trong khi vẫn bảo đảm sự linh hoạt cần thiết cho doanh nghiệp trong điều hành giá bán.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, dự thảo quy định cụ thể về chuyển đổi số và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh xăng dầu. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối bắt buộc phải kết nối mạng với Bộ Công Thương để cung cấp dữ liệu về kho chứa, tồn kho, tổng nguồn, hệ thống phân phối và kê khai giá, tạo cơ sở cho việc theo dõi sát diễn biến cung cầu và thị trường. Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu.

Bên cạnh các giải pháp về tổ chức thị trường và quản lý nhà nước, dự thảo còn bổ sung các quy định đặc thù nhằm tăng cường bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Thương nhân bao tiêu sản phẩm xăng dầu được thực hiện xuất khẩu, nhập khẩu nguyên liệu và xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu để điều hòa nguồn cung khi được Bộ Công Thương chấp thuận. 

Dự thảo cũng quy định nguyên tắc xác định các trường hợp biến động bất thường về giá để triển khai biện pháp bình ổn khi có khủng hoảng, đồng thời yêu cầu duy trì mức dự trữ lưu thông tối thiểu 20 ngày cung ứng đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, nhằm bảo đảm nguồn cung và hạn chế nguy cơ đứt gãy thị trường.