Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thêm lực đẩy cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ

Theo số liệu của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), khu vực doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hiện chiếm khoảng 20% đến gần 24% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, phần lớn có quy mô nhỏ, siêu nhỏ hoặc thuộc khu vực phi chính thức, dễ bị tổn thương trước biến động thị trường.

Hỗ trợ mạnh từ công nghệ đến thị trường

Chính vì vậy, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2026 được xây dựng nhằm tiếp nối và nâng tầm các chính sách hỗ trợ vốn đã có từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Theo luật hiện hành, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ được xác định là đơn vị có phụ nữ sở hữu từ 51% vốn trở lên và tham gia quản lý. Lần này, dự thảo luật điều chỉnh cách nhận diện chi tiết hơn, cụ thể, đối với doanh nghiệp tư nhân, chủ doanh nghiệp phải là nữ; còn với công ty cổ phần, TNHH hay hợp danh, phụ nữ phải sở hữu trên 50% vốn điều lệ và có ít nhất một quản lý điều hành là nữ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ cũng được định hình rõ ràng hơn khi đưa trực tiếp khái niệm vào luật, với ngưỡng lao động nữ chiếm từ 50% tổng số lao động trở lên (với doanh nghiệp dưới 100 người) hoặc từ 30% trở lên (với doanh nghiệp từ 100 người trở lên), vốn từng được quy định tại Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Việc phân biệt rõ giữa doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ (nhận diện qua sở hữu và điều hành) và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ (nhận diện qua tỷ trọng lao động) có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tượng nhận hỗ trợ và thống kê kết quả thực hiện sau này.

Về các hình thức hỗ trợ, Điều 17 đề xuất mở rộng từ công nghệ đến thị trường thay vì chỉ đơn thuần là ưu đãi thuế. Cụ thể, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ miễn phí hoặc trợ giá sử dụng nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, ứng dụng thương mại điện tử, logistics, truy xuất nguồn gốc, cũng như ưu tiên tham gia các gói mua sắm công và hỗ trợ đào tạo, tư vấn pháp lý chuyên sâu. 

Đặc biệt, yếu tố tài chính cũng có những căn cứ thực tế khi vào ngày 7/7/2026, Ngân hàng Phát triển Châu Á đã ký khoản vay 100 triệu USD với HDBank (cùng nguồn vốn huy động thêm từ các ngân hàng thương mại) nhằm mở rộng tiếp cận tài chính cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, với trọng tâm gồm doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Dù vậy, Điều 17 hiện chỉ nêu Nhà nước thúc đẩy các sản phẩm, dịch vụ tài chính toàn diện chứ chưa ấn định ngay mức lãi suất hay hạn mức vay riêng.

Cần làm rõ các tiêu chí hỗ trợ

Trước những đề xuất mới tại Điều 17, các nữ chủ doanh nghiệp bày tỏ sự phấn khởi nhưng vẫn còn nhiều băn khoăn. Chị Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Công ty Thương mại và dịch vụ Cipco, chia sẻ rằng việc nhà nước hỗ trợ phần mềm quản trị, giải pháp số và logistics sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ mở rộng thị trường rất nhiều.

Đồng quan điểm, chị Trần Thanh Tâm, Giám đốc Công ty TNHH Tre Việt, kỳ vọng các chính sách ưu đãi mua sắm công và hỗ trợ chi phí đào tạo lao động sẽ sớm đi vào thực tế. Dù vậy, các chị đều chung nỗi lo là các gói hỗ trợ tài chính hiện nay mới chỉ mang tính định hướng chung, chưa có cơ chế ưu đãi về lãi suất hay hạn mức riêng cho doanh nghiệp nữ. 

Từ thực tế đó, các nữ doanh nghiệp kiến nghị cơ quan soạn thảo cần làm rõ các tiêu chí hỗ trợ và đơn giản hóa thủ tục hành chính để dòng vốn, công nghệ nhanh chóng đến được tay người cần.

Từ những thực tế trên, để khi được thông qua, các chính sách thực sự đi vào cuộc sống chứ không chỉ dừng lại ở định hướng trên giấy, khâu thiết kế hướng dẫn thực thi và đo lường đóng vai trò rất quan trọng. Cụ thể, Chính phủ sẽ cần sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về mức hỗ trợ phần mềm, cách xác nhận điều kiện cũng như quy trình tiếp cận dịch vụ. 

Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu và thống kê cũng cần được thiết kế theo hướng tách bạch kết quả dành riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ hoặc sử dụng nhiều lao động nữ. Nếu chỉ tính chung chung trên tổng số doanh nghiệp, chúng ta sẽ rất khó đánh giá chính sách đã thực sự chạm đến họ hay chưa. Nhất là khi Sách trắng của Ngân hàng Phát triển Châu Á (công bố tháng 12/2023) từng nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ sở dữ liệu tách theo giới trong việc thiết kế chính sách. 

Vì vậy, trước khi dự án luật được thông qua, việc hoàn thiện các tiêu chí thực thi và minh bạch hóa dữ liệu sẽ là chìa khóa để hỗ trợ phụ nữ làm kinh tế thực chất và hiệu quả hơn.