Phụ nữ khởi nghiệp: Đừng để “khoảng trống pháp lý” đi sau rủi ro

Vướng từ những thỏa thuận ban đầu

Từ thực tế hành nghề, luật sư Lê Thị Quyên – Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, có những trường hợp phụ nữ hợp tác với nhau để khởi nghiệp nhưng quá trình hợp tác ban đầu chưa rõ ràng về pháp lý.

Có trường hợp không ký hợp đồng hợp tác, không thỏa thuận rõ tỷ lệ góp vốn, phân chia lợi nhuận. Khi phát sinh mâu thuẫn trong quá trình hoạt động, những nội dung chưa được xác lập rõ ràng từ đầu trở thành vướng mắc giữa các bên.

Theo luật sư Quyên, một vấn đề khác là khi mới khởi nghiệp, người kinh doanh phải đảm nhận nhiều công việc, trong đó có những việc không thuộc phạm vi chuyên môn. Vì vậy, những vấn đề như logo, nhãn hiệu hoặc việc tìm kiếm tư vấn pháp lý có thể chưa được chú ý ngay từ đầu. Chỉ đến khi phát sinh tranh chấp mới tìm đến tư vấn.

Khi hoạt động kinh doanh đi vào thực tế, theo luật sư Quyên, có 3 nhóm quy định thường tạo ra gánh nặng lớn. Thứ nhất là nghĩa vụ thuế, chế độ kế toán và hóa đơn điện tử. Các quy định về hóa đơn, chứng từ hợp lệ, thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và chính sách khấu trừ khá chặt chẽ. 

Theo luật sư Quyên, một số chủ doanh nghiệp nữ xuất thân từ chuyên môn kỹ thuật hoặc tập trung vào sản phẩm, không có nền tảng tài chính, có thể gặp khó khăn trong kê khai, dẫn đến kê khai sai, nộp chậm và bị xử phạt hành chính.

Thứ hai là quy định chuyên ngành và điều kiện kinh doanh. Những lĩnh vực như ẩm thực, mỹ phẩm, spa, chăm sóc sức khỏe, thời trang, giáo dục sớm có nhiều yêu cầu liên quan đến an toàn vệ sinh thực phẩm, công bố tiêu chuẩn chất lượng mỹ phẩm, phòng cháy chữa cháy và điều kiện cơ sở vật chất. Theo luật sư Quyên, hồ sơ cấp phép phức tạp có thể khiến nhiều dự án bị đình trệ kéo dài.

Thứ ba là pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội. Việc xây dựng thang bảng lương, ký hợp đồng lao động, đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cũng như giải quyết các chế độ thai sản, nghỉ phép cho nhân sự có thể gây lúng túng, nhất là khi chi phí tuân thủ tạo áp lực lớn đối với dòng tiền của doanh nghiệp non trẻ.

Kinh doanh trên mạng, rủi ro vẫn hiện hữu

Với phụ nữ khởi nghiệp quy mô nhỏ, đặc biệt là những người kinh doanh qua mạng xã hội và các nền tảng số, theo luật sư Quyên, có nhiều rủi ro pháp lý dễ bị bỏ qua.

Trước hết là vấn đề thuế. Việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận thanh toán, trong khi doanh thu phát sinh lớn nhưng không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, theo luật sư Quyên, có thể dẫn đến truy thu và phạt chậm nộp.

Tiếp đó là nguồn gốc, xuất xứ và nhãn mác hàng hóa. Với hàng xách tay, hàng handmade hoặc hàng nhập qua trung gian, nếu thiếu hóa đơn đầu vào, tem phụ tiếng Việt hoặc giấy chứng nhận công bố sản phẩm, người kinh doanh có thể bị xử phạt, thậm chí bị tịch thu hàng hóa khi cơ quan quản lý thị trường kiểm tra.

Quảng cáo và bản quyền hình ảnh cũng là những vấn đề dễ phát sinh trên môi trường số. Việc sử dụng nhạc nền chưa được phép, lấy hình ảnh hoặc video của thương hiệu khác để minh họa, hoặc dùng những từ ngữ phóng đại công dụng sản phẩm có thể dẫn đến vi phạm pháp luật về quảng cáo và bản quyền.

Theo luật sư Quyên, thời gian gần đây đã có nhiều vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng nhái bị xử lý hình sự. Từ thực tế này, luật sư cho rằng thiếu hiểu biết pháp luật là một nguyên nhân cốt lõi dẫn đến những rủi ro nghiêm trọng trong quá trình kinh doanh.

Hỗ trợ pháp lý cần đến trước khi có tranh chấp

Theo luật sư Quyên, một trong những cản trở lớn khiến người mới khởi nghiệp chưa chủ động tìm kiếm tư vấn pháp lý là chi phí. Khi bắt đầu kinh doanh, người khởi nghiệp thường ưu tiên những khoản như hàng hóa, marketing, địa điểm kinh doanh, trong khi pháp lý chưa được xem là khoản chi bắt buộc.

Bên cạnh đó là sự thiếu kinh nghiệm trong việc nhận diện những rủi ro pháp lý tiềm ẩn. Người mới khởi nghiệp có thể chưa có đủ trải nghiệm để nhìn thấy các vấn đề pháp lý trong quá trình kinh doanh, từ đó chưa thực sự chú trọng. Một nguyên nhân khác là thiếu nguồn thông tin để tìm kiếm một luật sư mà họ thực sự tin tưởng để tư vấn.

Từ thực tế này, luật sư Quyên đánh giá Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 là một bước ngoặt lớn trong thúc đẩy và hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp. Tuy nhiên, theo góc nhìn cá nhân, Đề án chưa thực sự "hỗ trợ thực chiến".

Để khắc phục, luật sư Quyên đề xuất xây dựng hệ thống pháp lý số, cung cấp miễn phí kho hợp đồng mẫu, hệ thống hướng dẫn về thuế và pháp luật doanh nghiệp. Cùng với đó, cần phối hợp với Liên đoàn Luật sư, Đoàn Luật sư các tỉnh, công ty luật để tổ chức các lớp đào tạo pháp lý cơ bản.

Một giải pháp khác là tạo hệ thống mạng lưới kết nối giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý và doanh nghiệp khởi nghiệp, qua đó giúp người khởi nghiệp có địa chỉ để tìm kiếm tư vấn khi cần.

Ở góc độ hoàn thiện pháp luật, luật sư Quyên kiến nghị hệ thống pháp luật cần tránh sự chồng chéo; các quy định cần được cụ thể hóa, chi tiết hóa để người dân có thể đọc, hiểu và thực hiện. Đồng thời, các quy định và thủ tục nên được giảm thiểu nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế.