Đường Vành đai 5: Cần chuẩn bị tái định cư trước khi thu hồi đất, có tiến độ di dời tuyến điện 110 kV

Vốn chưa đủ cho đoạn ưu tiên, căn cứ nào hoàn thành Vành đai 5 năm 2030?

Góp ý về chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn TP Hải Phòng) cho rằng, về nguồn vốn, ông đồng tình với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính khi cho rằng 59.700 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương mới đáp ứng khoảng 27,7% nhu cầu, trong khi để hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035 còn cần bổ sung khoảng 155.492 tỷ đồng.

Theo ông, nếu tính riêng đoạn ưu tiên dài 116 km, nhu cầu vốn trung ương ước khoảng 79.000 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với mức vốn dự kiến bố trí. "Nếu số vốn cân đối được còn chưa đủ cho đoạn ưu tiên thì mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2030 được xác định trên cơ sở nào?", đại biểu đặt vấn đề.

Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý tính pháp lý của nguồn vốn địa phương. Theo Báo cáo số 441, 3 địa phương đã cam kết bố trí vốn, song theo Luật Ngân sách nhà nước, việc quyết định kế hoạch đầu tư công thuộc thẩm quyền Hội đồng nhân dân. "Hiện mới chỉ có 1 địa phương có văn bản cam kết, vì vậy cần rà soát kỹ cơ sở pháp lý của phần vốn địa phương", ông nói.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với ý kiến của cơ quan thẩm tra về việc các địa phương phải chuẩn bị đầy đủ quỹ đất và khu tái định cư trước khi thu hồi đất. Đồng thời, ông đề nghị bổ sung quy định về tiến độ di dời hạ tầng kỹ thuật, nhất là các tuyến điện từ 110 kV trở lên.

Theo đại biểu, đây là bài học rút ra từ dự án Vành đai 4, khi việc di dời đường điện cao thế là hạng mục chậm nhất do phụ thuộc kế hoạch cắt điện và vận hành hệ thống.

"Vành đai 5 đi qua Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng - toàn vùng công nghiệp mật độ lưới điện dày đặc, số lần giao cắt chắc chắn nhiều hơn. Nếu Nghị quyết không ấn định mốc, thì đến lúc vướng chúng ta lại họp để gỡ và lại mất một đến hai năm", đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nêu vấn đề.

Ông cũng đề nghị rà soát quy định về giải phóng mặt bằng để bảo đảm thống nhất với phương án phân kỳ đầu tư nêu trong báo cáo của Chính phủ, tránh tạo áp lực triển khai đồng thời trên toàn tuyến.

Đối với cơ chế chỉ định thầu, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng dự thảo hiện có phạm vi quá rộng khi không giới hạn loại gói thầu, giá trị hay thời gian áp dụng. Vì vậy, ông đề nghị tiếp thu ý kiến của cơ quan thẩm tra, chỉ cho phép chỉ định thầu đối với những gói thầu thực sự cần thiết nhằm bảo đảm tiến độ dự án.

Khai thác giá trị tăng thêm của đất và phát triển hành lang kinh tế

Về chủ trương đầu tư đồng bộ, khép kín tuyến Vành đai 5, đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP Hà Nội) cho rằng dự thảo Nghị quyết phù hợp với Luật Thủ đô năm 2026.

Theo ông, luật đã trao cơ chế để Hà Nội và các địa phương trong Vùng Thủ đô phối hợp đầu tư các dự án liên kết vùng, kể cả việc sử dụng ngân sách của địa phương này để đầu tư trên địa bàn địa phương khác nhằm phục vụ lợi ích chung. "Tôi ủng hộ quy định này của Nghị quyết", ông nói.

Theo đại biểu, Vành đai 5 là hành lang vận tải vòng ngoài có ý nghĩa chiến lược, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông liên tỉnh của Vùng Thủ đô. Việc đầu tư đồng bộ toàn tuyến dài 349 km sẽ giảm áp lực hạ tầng cho khu vực trung tâm Hà Nội, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng, phát huy vai trò hạt nhân, trung tâm kết nối của Thủ đô và tạo động lực phát triển các đô thị vệ tinh, khu công nghiệp trong toàn vùng.

Về cơ chế đặc thù, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà ủng hộ quy định cho phép thu hồi đất một lần theo quy mô quy hoạch và giữ lại một phần nguồn thu từ khai thác quỹ đất hai bên tuyến để tái đầu tư.

Theo ông, việc thu hồi đất một lần phù hợp với Luật Đường bộ năm 2026, góp phần khắc phục tình trạng chậm tiến độ, đội chi phí do giải phóng mặt bằng kéo dài. Trong khi đó, cơ chế giữ lại một phần nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến cũng phù hợp với Luật Thủ đô năm 2026, cho phép khai thác giá trị tăng thêm của đất để đầu tư phát triển hạ tầng giao thông.

Đại biểu cho rằng cơ chế này là sự vận dụng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), tạo nguồn lực tài chính theo hướng "lấy hạ tầng nuôi hạ tầng", góp phần giảm áp lực cho ngân sách Trung ương và địa phương trong bối cảnh tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đề nghị bổ sung nguyên tắc quản trị giá trị tăng thêm từ đất sau đầu tư vào dự thảo nghị quyết. "Tôi cho rằng, điều quan trọng không chỉ là khai thác giá trị đất mà là quản trị giá trị đất", bà nói.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Lan, khi Nhà nước đầu tư tuyến Vành đai 5, hình thành các nút giao và hạ tầng kết nối, giá trị nhiều khu đất sẽ tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, phần giá trị gia tăng này chủ yếu xuất phát từ đầu tư hạ tầng bằng ngân sách nhà nước chứ không phải do người sử dụng đất tạo ra. Vì vậy, ngay từ đầu cần quản trị toàn bộ quá trình hình thành giá trị đất, từ quy hoạch sử dụng đất, công khai thông tin, kiểm soát đầu cơ đến cơ chế khai thác và sử dụng hợp lý nguồn lực tăng thêm để phục vụ lợi ích chung.

Dẫn kinh nghiệm của Hồng Kông (Trung Quốc) trong khai thác quỹ đất gắn với phát triển hạ tầng, đại biểu cho rằng điều cần học là tư duy tái đầu tư một phần giá trị đất tăng thêm cho hạ tầng và các lợi ích công. Theo đó, bà đề nghị quy định rõ việc khai thác giá trị tăng thêm từ đất phải công khai, minh bạch, gắn với quy hoạch, kiểm soát đầu cơ và ưu tiên tái đầu tư cho khu vực hưởng lợi.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Lan cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc phát triển hành lang kinh tế vào mục tiêu đầu tư dự án. Theo bà, Vành đai 5 cần được gắn với quy hoạch sử dụng đất, phát triển không gian kinh tế và khai thác hiệu quả quỹ đất hai bên tuyến.

"Giá trị lớn nhất của một tuyến vành đai không chỉ nằm ở khả năng lưu thông mà còn ở khả năng tạo lập không gian phát triển mới", bà nói, đồng thời cho rằng nếu được chuẩn bị đồng bộ, Vành đai 5 sẽ trở thành hành lang kinh tế, thúc đẩy logistics, công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và dịch vụ của Vùng Thủ đô.