Đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung cơ chế quản lý kiến trúc cho đô thị đặc biệt

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến cho rằng, Điều 5 quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc của dự thảo phù hợp với tinh thần Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam khi xác định bản sắc kiến trúc được thể hiện qua tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng, cảnh quan và các yếu tố văn hóa, lịch sử, tập quán, điều kiện tự nhiên.

Tuy nhiên, theo bà, nếu chỉ quy định như vậy thì sẽ phần nào thu hẹp khả năng tiếp thu tinh hoa kiến trúc thế giới.

"Khi nhìn vào một công trình, chúng ta vẫn thường nhận diện đó là kiến trúc châu Âu, kiến trúc Pháp hay kiến trúc của một quốc gia nào đó. Điều đó cho thấy tư duy kiến trúc của người Việt cũng đang hướng tới những giá trị mới của thế giới", đại biểu Nguyễn Thị Tuyến phân tích.

Từ đó, bà đề nghị quy định theo hướng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời có độ mở để kế thừa, tiếp thu tinh hoa kiến trúc nhân loại.

Đối với Điều 14 về quản lý kiến trúc, đại biểu Nguyễn Thị Tuyến cho rằng dự thảo hiện chỉ quy định hai khu vực quản lý là đô thị và nông thôn. Trong khi đó, dự án Luật Phát triển đô thị cũng được Quốc hội xem xét tại kỳ họp này lại bổ sung các loại hình như đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt.

Theo bà, cần bảo đảm sự thống nhất giữa các luật, trong đó nghiên cứu bổ sung quy định riêng đối với đô thị đặc biệt, khu kinh tế đặc biệt hoặc các đặc khu.

Nữ đại biểu dẫn ví dụ Phú Quốc đang được kỳ vọng trở thành đặc khu hoặc khu kinh tế đặc biệt trong quá trình chuẩn bị cho APEC 2027. "Nếu áp dụng cơ chế quản lý kiến trúc giống khu vực nông thôn thì sẽ không phù hợp", bà đánh giá.

Bà Nguyễn Thị Tuyến cũng cho rằng, theo định hướng của Trung ương, sau khi sơ kết 1 năm việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp sẽ xem xét hình thành một số đơn vị hành chính cấp xã có tính hạt nhân, có sức lan tỏa. Những mô hình này cũng cần có cơ chế quản lý kiến trúc phù hợp.

Về phân cấp quản lý kiến trúc quy định tại khoản 4 Điều 14, bà Nguyễn Thị Tuyến đề nghị cân nhắc việc giao toàn bộ thẩm quyền cho cấp xã.

Theo đại biểu, năng lực quản lý ở cấp phường cơ bản có thể đáp ứng yêu cầu nhưng tại nhiều xã, đội ngũ cán bộ chuyên môn về kiến trúc còn hạn chế. Nếu phân cấp toàn diện ngay có thể dẫn đến quản lý manh mún, thiếu thống nhất với quy hoạch vùng và quy hoạch cấp tỉnh đã được phê duyệt, ví dụ Hà Nội đang trong bối cảnh triển khai quy hoạch với tầm nhìn 100 năm.

Đừng để chủ đầu tư vừa chọn thiết kế, vừa tự chấm điểm

Đại biểu Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho biết Luật Kiến trúc năm 2019 chỉ quy định thi tuyển phương án kiến trúc, trong khi dự thảo luật lần này bổ sung thêm hình thức tuyển chọn phương án kiến trúc. Theo ông, đây là thay đổi quan trọng và vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau trong giới chuyên môn.

Ông cho rằng thi tuyển phương án kiến trúc giúp lựa chọn phương án tối ưu thông qua hội đồng chuyên gia độc lập, bảo đảm chất lượng về nghệ thuật, bản sắc văn hóa, công năng và công nghệ. Thực tế, nhiều công trình tiêu biểu như Nhà Quốc hội, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bảo tàng Hồ Chí Minh đều được lựa chọn theo hình thức này.

Ngược lại, nếu chủ đầu tư vừa tổ chức tuyển chọn vừa quyết định phương án sẽ dễ dẫn đến tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi", thiếu cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập. Vì vậy, nếu vẫn duy trì hình thức tuyển chọn thì cần quy định thành lập hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn tương tự hội đồng thi tuyển để bảo đảm tính khách quan.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng bày tỏ băn khoăn khi dự thảo loại bỏ một số công trình như nhà ga đường sắt chính trong đô thị và cầu từ cấp II trở lên khỏi diện bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc. Theo ông, đây đều là những công trình có tác động lớn đến cảnh quan, diện mạo đô thị và nếu được thiết kế tốt có thể trở thành điểm nhấn, góp phần thu hút du lịch.

Ông Vũ Văn Tiến đồng thời đề nghị không phân biệt công trình sử dụng vốn công hay vốn tư trong việc thực hiện các yêu cầu về phát triển kiến trúc. Theo đại biểu, nhiều công trình tư nhân hiện nay có quy mô rất lớn và đóng góp đáng kể vào diện mạo kiến trúc quốc gia.

Dẫn ví dụ dự án sân vận động khoảng 130.000 chỗ ngồi đang được đầu tư tại Hà Nội, ông cho rằng đây có thể trở thành điểm nhấn kiến trúc, thu hút khách quốc tế. Tuy nhiên, nếu những công trình quy mô lớn như vậy không được tổ chức thi tuyển hoặc tuyển chọn nghiêm túc thì sẽ khó lựa chọn được phương án tối ưu, làm giảm giá trị kiến trúc của công trình.

Từ đó, đại biểu đề nghị không nên buông lỏng quản lý theo hướng để khu vực tư nhân hoàn toàn tự quyết định hình thức kiến trúc. Theo ông, quản lý nhà nước không nhằm hạn chế quyền đầu tư mà để các chủ đầu tư cùng có trách nhiệm đóng góp vào phát triển văn hóa, giữ gìn bản sắc kiến trúc và nâng cao hình ảnh quốc gia.

Không nên bắt mọi công trình phải thiết kế bằng công nghệ số

Góp ý khoản 4a Điều 12 của dự thảo luật, bà Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, cho rằng việc ứng dụng công nghệ số trong thiết kế kiến trúc cần có lộ trình phù hợp với quy mô và tính chất công trình, thay vì bắt buộc đối với tất cả trường hợp.

Theo bà, quy định yêu cầu ứng dụng công nghệ số trong thiết kế và lập hồ sơ thiết kế kiến trúc phù hợp với chủ trương chuyển đổi số, nhưng việc triển khai cần linh hoạt.

"Không nên bắt buộc đồng loạt đối với tất cả công trình. Việc ứng dụng công nghệ số trong thiết kế cần có lộ trình phù hợp", bà nhấn mạnh.

Đại biểu phân tích, đối với các công trình lớn như bệnh viện, nhà ga, công nghệ số giúp phát hiện sớm xung đột giữa kết cấu, hệ thống điện, nước, phòng cháy chữa cháy, qua đó giảm sai sót và chi phí sửa chữa. Ngược lại, nếu áp dụng bắt buộc với nhà ở riêng lẻ hoặc các công trình sửa chữa, cải tạo nhỏ sẽ làm tăng chi phí thiết kế, trong khi nhiều đơn vị tư vấn và địa phương chưa đáp ứng được yêu cầu về nhân lực, thiết bị.

Từ đó, bà đề nghị chỉ bắt buộc áp dụng công nghệ số đối với các công trình lớn, quan trọng hoặc có kỹ thuật phức tạp; khuyến khích áp dụng với các công trình khác và không bắt buộc đối với nhà ở riêng lẻ, công trình sửa chữa, cải tạo nhỏ.

Liên quan Điều 17 về thi tuyển phương án kiến trúc, bà Võ Ngọc Thanh Trúc cũng đề nghị bổ sung công trình bí mật nhà nước, công trình quốc phòng, an ninh có yêu cầu bảo mật cao vào danh mục không bắt buộc phải tổ chức thi tuyển kiến trúc.

Theo đại biểu, do thi tuyển phải công khai thông tin, việc bổ sung quy định này sẽ bảo đảm yêu cầu bảo mật và thống nhất với các quy định pháp luật có liên quan.