Gia đình và những điều phụ nữ cần

Hiểu biết pháp luật giúp phụ nữ chủ động bảo vệ mình, nhưng trách nhiệm xây dựng gia đình an toàn phải được chia sẻ bởi cả vợ chồng, cộng đồng và các cơ quan có thẩm quyền.

Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo của địa phương của Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), năm 2025 cả nước ghi nhận 2.074 vụ bạo lực gia đình, liên quan đến 1.941 hộ gia đình. Những con số được ghi nhận cho thấy việc phòng ngừa, phát hiện và bảo vệ người bị bạo lực vẫn cần được quan tâm thường xuyên.

Với trẻ em, theo Bộ Công an, riêng năm 2025 cả nước phát hiện 2.321 vụ xâm hại, với 2.418 trẻ em bị xâm hại. Nhiều vụ việc xảy ra ngay trong gia đình, do chính người thân gây ra; các hình thức xâm hại trên không gian mạng cũng ngày càng phức tạp.

Vậy phụ nữ cần được hỗ trợ như thế nào để mỗi gia đình thực sự an toàn, hạnh phúc?

Từ thực tiễn hành nghề, ThS. Luật sư Đậu Thị Quyên, Đoàn Luật sư TPHCM, Giám đốc Công ty Luật SOLA, chia sẻ những vấn đề cần quan tâm và các giải pháp để pháp luật đến gần hơn với đời sống.

Phụ nữ mong muốn được an toàn trước mọi hình thức bạo lực

Theo Luật sư Đậu Thị Quyên, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 xác định bạo lực gia đình không chỉ là hành vi gây tổn hại về thể chất, mà còn bao gồm tổn hại hoặc nguy cơ gây tổn hại về tinh thần, tình dục và kinh tế. Luật cũng nhận diện những hành vi như ngăn cản thành viên gia đình gặp gỡ người thân, cô lập, gây áp lực thường xuyên về tâm lý; kiểm soát tài sản, thu nhập nhằm tạo ra tình trạng lệ thuộc về vật chất, tinh thần hoặc các mặt khác.

"Trong thực tế hành nghề, tôi gặp không ít người phụ nữ bị chồng nắm giữ toàn bộ thu nhập, giấy tờ nhà đất, phải xin từng khoản tiền chợ. Họ không nhận ra rằng việc kiểm soát tài sản, thu nhập nhằm khiến mình lệ thuộc có thể là hành vi bạo lực gia đình. Họ nghĩ "nhà nào cũng vậy" nên cam chịu. Khi chưa gọi đúng tên hành vi, người phụ nữ sẽ không biết mình có quyền yêu cầu được bảo vệ", luật sư Đậu Thị Quyên chia sẻ.

Theo luật sư, pháp luật đã có các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ và hỗ trợ người bị bạo lực, trong đó có cấm tiếp xúc. Khi đáp ứng điều kiện luật định, Chủ tịch UBND cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực có thể quyết định cấm tiếp xúc mỗi lần không quá ba ngày; Tòa án đang giải quyết vụ án dân sự giữa người bị bạo lực và người có hành vi bạo lực có thể quyết định cấm tiếp xúc trong thời gian không quá bốn tháng.

Luật sư Đậu Thị Quyên đưa ý kiến: "Tôi mong chính quyền cơ sở chủ động áp dụng kịp thời, đúng điều kiện các biện pháp mà luật đã trao, và cộng đồng thôi coi bạo lực gia đình là 'chuyện nhà người ta'. Một lời báo tin kịp thời của hàng xóm có khi cứu được cả một con người".

An toàn về tài sản là nền móng của sự bình đẳng trong gia đình

Là luật sư chuyên sâu về pháp luật tài sản, luật sư Đậu Thị Quyên cho rằng nhiều người phụ nữ chỉ thực sự quan tâm đến quyền tài sản khi hôn nhân đã đổ vỡ, lúc ấy việc chứng minh công sức, chứng minh nguồn gốc tài sản trở nên rất khó khăn.

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 ghi nhận vợ chồng bình đẳng trong việc tạo lập, quản lý và định đoạt tài sản chung, không phân biệt lao động trong gia đình với lao động có thu nhập. Khi chia tài sản lúc ly hôn, công việc nội trợ, chăm sóc gia đình cũng được coi là lao động có thu nhập. Nếu không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là tài sản riêng, tài sản đó được coi là tài sản chung.

Luật Đất đai năm 2024 cũng quy định, khi quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất là tài sản chung của vợ chồng, Giấy chứng nhận phải ghi tên cả hai, trừ khi vợ chồng thỏa thuận ghi tên một người làm đại diện. Giấy chứng nhận đã cấp chỉ ghi tên một người được cấp đổi để ghi tên cả hai nếu có yêu cầu. Tuy nhiên, chỉ đứng tên một người không tự động có nghĩa đó là tài sản riêng của người ấy.

"Nhiều chị em ngại đề nghị ghi tên mình vào sổ đỏ vì sợ bị cho là tính toán. Nhưng minh bạch tài sản không làm tổn thương tình cảm; chính sự mập mờ mới là mầm mống của tranh chấp. Người phụ nữ nắm rõ tài sản của gia đình cũng là đang bảo vệ quyền lợi của con mình", luật sư Đậu Thị Quyên phân tích.

Luật sư cũng khuyến khích các cặp đôi tìm hiểu việc thỏa thuận xác lập chế độ tài sản của vợ chồng. Theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, thỏa thuận này phải được lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực.

Luật sư Đậu Thị Quyên đưa ý kiến: "Trao đổi rõ về tài sản, các khoản nợ và cách quản lý tài chính giúp hai người hiểu trách nhiệm của mình, đồng thời phòng ngừa những bất đồng có thể xảy ra trong cuộc sống chung".

Bên cạnh đó, lập di chúc rõ ràng, hợp pháp giúp hạn chế tranh chấp thừa kế. Điều 644 Bộ luật Dân sự năm 2015 bảo vệ quyền hưởng một phần di sản của vợ, chồng, cha, mẹ, con chưa thành niên và con đã thành niên không có khả năng lao động, ngay cả khi di chúc không cho họ hưởng hoặc cho hưởng ít hơn hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật. Quy định này không áp dụng với người từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản theo luật.

Trẻ em phải được bảo vệ trong gia đình, trường học và trên không gian mạng

Luật Trẻ em năm 2016 đặt ra cơ chế bảo vệ trẻ em trước bạo lực, bóc lột, xâm hại tình dục, mua bán, bỏ rơi, bỏ mặc và các hành vi gây tổn hại khác. Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026–2030, được ban hành theo Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026, tiếp tục đặt trọng tâm vào phòng ngừa, phát hiện và hỗ trợ, can thiệp kịp thời.

Với tư cách thành viên Hội Bảo vệ Quyền Trẻ em TP.HCM, luật sư Đậu Thị Quyên lưu ý: "Trách nhiệm bảo vệ trẻ em trước hết thuộc về người lớn. Cha mẹ cần dạy con nhận biết những hành vi chạm vào cơ thể không an toàn, biết nói 'không' và tìm người tin cậy để kể lại. Nhưng nếu trẻ sợ hãi, không chống cự hoặc chưa thể lên tiếng, đó không phải lỗi của trẻ. Điều quan trọng là người lớn lắng nghe, tin cậy và hành động để bảo vệ con. Trên không gian mạng, cha mẹ cũng cần đồng hành thay vì chỉ cấm đoán".

Luật sư đề xuất đưa kỹ năng tự bảo vệ cơ thể và an toàn trên không gian mạng vào chương trình giáo dục chính khóa từ bậc tiểu học, đồng thời mỗi trường học cần có đầu mối tiếp nhận, xử lý tin báo về nguy cơ xâm hại. Khi phát hiện trẻ em bị bạo lực, xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại, người dân có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 (miễn phí).

Bữa ăn an toàn, môi trường sống lành mạnh là quyền chính đáng của người tiêu dùng

An toàn thực phẩm và môi trường sống ảnh hưởng trực tiếp đến mọi thành viên trong gia đình. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 ghi nhận quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, tài sản; được cung cấp thông tin chính xác về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và được bồi thường thiệt hại theo quy định.

Luật sư Đậu Thị Quyên đề xuất: "Khi mua thực phẩm, đồ dùng cho gia đình, chúng ta nên giữ hóa đơn, lưu thông tin về nhãn hàng, nguồn gốc sản phẩm và phản ánh khi phát hiện dấu hiệu không bảo đảm an toàn. Những thông tin, chứng cứ ấy giúp cơ quan chức năng có cơ sở kiểm tra, xử lý vi phạm. Hội Phụ nữ cơ sở có thể tham gia giám sát, phản ánh nguy cơ tại chợ dân sinh, bếp ăn trường học – những nơi gắn trực tiếp với sức khỏe của người dân".