Gia hạn thuế chống bán phá giá đường Thái Lan thêm 5 năm
Ảnh minh họa
Việc Bộ Công Thương quyết định gia hạn thêm 5 năm các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với đường mía có xuất xứ từ Thái Lan, đồng thời tiếp tục áp dụng biện pháp chống lẩn tránh phòng vệ thương mại với đường nhập khẩu từ một số nước ASEAN, được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm bảo vệ thành quả phục hồi của ngành mía đường Việt Nam sau nhiều năm lao đao vì áp lực cạnh tranh từ đường giá rẻ nhập khẩu.
Theo các quyết định mới ban hành, các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục được duy trì đến hết ngày 15/6/2031. Đây là kết quả của quá trình rà soát cuối kỳ được thực hiện theo quy định của Luật Quản lý ngoại thương và các cam kết của Việt Nam trong khuôn khổ WTO. Cơ quan điều tra xác định nếu chấm dứt các biện pháp hiện hành, hành vi bán phá giá và trợ cấp đối với đường Thái Lan có khả năng tiếp tục hoặc tái diễn, gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước.
Từ khủng hoảng đến phục hồi
Ít ai quên được giai đoạn 2019-2021, khi ngành mía đường Việt Nam rơi vào thời kỳ khó khăn nhất trong nhiều thập niên.
Sau khi Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) có hiệu lực đầy đủ đối với mặt hàng đường, lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan tràn vào Việt Nam với giá thấp hơn đáng kể so với giá thành sản xuất trong nước. Chỉ trong năm 2020, lượng đường nhập khẩu tăng đột biến, nhiều nhà máy đường phải thu hẹp sản xuất hoặc đóng cửa, diện tích mía liên tục suy giảm, hàng chục nghìn hộ nông dân bỏ cây mía để chuyển sang cây trồng khác.
Trước thực trạng đó, tháng 6/2021, Bộ Công Thương áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường Thái Lan. Một năm sau, cơ quan quản lý tiếp tục mở rộng biện pháp sang Campuchia, Lào, Myanmar, Malaysia và Indonesia sau khi phát hiện dấu hiệu đường Thái Lan chuyển tải qua các nước này để né thuế.
Kết quả rà soát cuối kỳ cho thấy các biện pháp phòng vệ thương mại đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan giảm mạnh từ khoảng 924.000 tấn trước khi áp dụng biện pháp xuống còn khoảng 82.000 tấn trong niên vụ 2022-2023. Mặc dù đã tăng trở lại lên 274.000 tấn trong niên vụ 2024-2025 nhưng vẫn thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn trước khi áp dụng phòng vệ thương mại.
Trong khi đó, sản lượng đường trong nước đã tăng lên hơn 1,2 triệu tấn, cao gấp 1,7 lần so với niên vụ 2020-2021. Doanh thu toàn ngành tăng 1,63 lần, lợi nhuận tăng 2,49 lần, phản ánh sự cải thiện đáng kể về năng lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp đường trong nước.
Hàng trăm nghìn hộ nông dân hưởng lợi
Điểm đáng chú ý nhất của quá trình phục hồi không nằm ở các chỉ số doanh nghiệp mà ở sự trở lại của các vùng nguyên liệu. Sau nhiều năm thu hẹp, diện tích thu hoạch mía đã tăng từ 128.666 ha lên 192.660 ha trong giai đoạn 2020-2025. Sản lượng mía nguyên liệu tăng từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn. Năng suất bình quân đạt 73,3 tấn/ha, cao hơn đáng kể so với mức 60,7 tấn/ha của 5 năm trước.
Sự cải thiện này đến từ việc giá thu mua mía được nâng lên, cùng với các chương trình hỗ trợ giống, vốn, cơ giới hóa và chuyển giao kỹ thuật của doanh nghiệp chế biến đường. Nhờ đó, nhiều nông dân đã quay trở lại với cây mía sau thời gian dài bỏ ruộng hoặc chuyển đổi cây trồng.
Theo Bộ Công Thương, số hộ dân tham gia trồng mía trên cả nước đã tăng từ khoảng 151.000 hộ lên 225.000 hộ sau 5 năm. Đây chủ yếu là các hộ dân ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi cây mía vẫn đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm và thu nhập.
Điều này cho thấy tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ dừng ở việc hỗ trợ doanh nghiệp mà còn lan tỏa đến sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân trong chuỗi giá trị mía đường.
Nguy cơ tái diễn thiệt hại nếu dỡ bỏ biện pháp phòng vệ
Mặc dù ngành mía đường đã phục hồi đáng kể, kết quả rà soát cuối kỳ cho thấy nguy cơ đối với ngành sản xuất trong nước vẫn còn hiện hữu.
Theo cơ quan điều tra, trong giai đoạn xem xét, đường nhập khẩu từ Thái Lan vẫn có dấu hiệu được trợ cấp và bán phá giá. Đáng chú ý, lượng nhập khẩu đã tăng trở lại trong hai niên vụ gần đây khi giá đường Thái Lan giảm xuống mức thấp hơn so với nhiều thị trường trong khu vực. Nếu các biện pháp hiện hành bị dỡ bỏ, áp lực cạnh tranh từ đường nhập khẩu giá rẻ có thể nhanh chóng quay trở lại.
Một vấn đề khác là nguy cơ lẩn tránh phòng vệ thương mại thông qua hoạt động chuyển tải hàng hóa qua nước thứ ba. Đây chính là lý do Bộ Công Thương đồng thời gia hạn biện pháp chống lẩn tránh đối với đường nhập khẩu từ Campuchia, Malaysia, Myanmar, Lào và Indonesia nhằm đảm bảo hiệu quả thực thi của chính sách phòng vệ thương mại.
Theo các chuyên gia trong ngành, việc gia hạn đến năm 2031 không đồng nghĩa với việc ngành mía đường có thể dựa hoàn toàn vào hàng rào thuế quan. Khoảng thời gian 5 năm tới được xem là "giai đoạn bản lề" để các doanh nghiệp tiếp tục nâng cao năng suất, giảm giá thành sản xuất, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng từ mía và tăng sức cạnh tranh thực chất.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, phòng vệ thương mại chỉ là công cụ tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng. Sự phát triển bền vững của ngành mía đường về lâu dài vẫn phụ thuộc vào khả năng đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp với người trồng mía.
Việc Bộ Công Thương tiếp tục duy trì "lá chắn" phòng vệ thương mại đến năm 2031 vì vậy không chỉ nhằm ngăn chặn đường giá rẻ nhập khẩu mà còn để bảo vệ thành quả phục hồi của một ngành sản xuất nông nghiệp từng đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, đồng thời tạo thêm thời gian để ngành mía đường Việt Nam củng cố năng lực cạnh tranh trong giai đoạn hội nhập mới.
