Giám sát chặt người nhập cảnh, ngăn virus Nipah xâm nhập

Mới đây, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đã có văn bản hoả tốc gửi các Sở Y tế, Trung tâm Kiểm dịch y tế quốc tế (Hải Phòng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh và Khánh Hòa); 26 Trung tâm kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố về việc tăng cường giám sát phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah. Cục Phòng bệnh đề nghị Sở Y tế chỉ đạo tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh ngay tại các cửa khẩu, tại cơ sở y tế, tại cộng đồng; thường xuyên cập nhật theo dõi thông tin dịch bệnh trên thế giới giám sát chặt chẽ người nhập cảnh nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh và xử lý ngay tại cửa khẩu.

Ông Hoàng Minh Đức - Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng cho hay đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác giám sát, phòng chống dịch bệnh ngay từ các cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng, sẵn sàng các biện pháp đáp ứng, phòng chống dịch. Tại các sân bay lớn của Việt Nam như Nội Bài, Tân Sơn Nhất và nhiều cảng hàng không khác nhanh chóng triển khai các biện pháp phòng dịch nhằm ngăn chặn nguy cơ virus Nipah xâm nhập qua đường hàng không. Đặc biệt là người đi từ các khu vực đang có dịch như Ấn Độ về để chủ động phòng chống dịch. Theo đó, lực lượng y tế tại sân bay đã tăng cường nhân lực, trang thiết bị và giám sát hành khách quốc tế 24/24. Những người đến từ vùng dịch hoặc có triệu chứng như sốt, ho, đau họng, nhức đầu… sẽ được sàng lọc nghiêm ngặt và, nếu cần, chuyển đến bệnh viện để kiểm tra và cách ly ngay.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cũng lập danh sách người tiếp xúc gần với các trường hợp nghi nhiễm để yêu cầu theo dõi sức khỏe tại địa phương và xử lý y tế nhằm ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập. Theo đại diện Bộ Y tế, đến thời điểm này, dù nước ta chưa ghi nhận ca bệnh Nipah nào, các lực lượng chức năng và người dân, khách du lịch cần đặc biệt lưu ý, không lơ là chủ quan. Đồng thời thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng chống dịch; cũng như không làm gián đoạn hoạt động hàng không để vừa bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vừa duy trì dịch vụ du lịch và vận tải.

3 lý do khiến virus Nipah đặc biệt nguy hiểm

Theo các nghiên cứu dịch tễ, vật chủ tự nhiên của virus Nipah là loài dơi ăn quả. Từ dơi, virus có thể lây sang người thông qua động vật trung gian như lợn, hoặc thông qua thực phẩm bị nhiễm virus, chẳng hạn trái cây bị dơi cắn dở hay nhựa cây chà là tươi bị ô nhiễm bởi nước bọt, nước tiểu của dơi. Virus Nipah có khả năng gây bệnh trên cả động vật và người, với diễn tiến nhanh, mức độ nặng và để lại hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe, thậm chí là tính mạng.

Dù không phổ biến như cúm mùa hay COVID-19, virus Nipah vẫn được WHO xếp vào nhóm tác nhân gây dịch có khả năng đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Nguyên nhân đến từ ba yếu tố chính:

Thứ nhất, tỷ lệ tử vong cực kỳ cao. Theo thống kê từ các đợt bùng phát trước đây, tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40% đến hơn 70%, thậm chí có nơi lên tới 75% tùy vào điều kiện y tế và khả năng phát hiện sớm. Không chỉ gây tử vong nhanh, virus Nipah còn để lại di chứng nặng nề cho những người sống sót, đặc biệt là các tổn thương thần kinh kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Thứ hai, bệnh diễn tiến nhanh và khó lường. Về mặt lâm sàng, virus Nipah có biểu hiện ban đầu khá giống cúm thông thường với các triệu chứng như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, bệnh có thể tiến triển rất nhanh thành viêm não cấp tính với các biểu hiện nặng như rối loạn ý thức, co giật, hôn mê và suy hô hấp. Chính sự tiến triển nhanh và khó đoán này khiến việc chẩn đoán sớm và xử trí kịp thời trở nên vô cùng thách thức.

Thứ ba, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc-xin phòng bệnh. Hiện nay, theo khuyến cáo của WHO, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc-xin được sử dụng rộng rãi để phòng virus Nipah. Việc điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ, giảm triệu chứng và duy trì các chức năng sống cho bệnh nhân. Điều này đồng nghĩa với việc nếu dịch bùng phát trên diện rộng, hệ thống y tế sẽ phải chịu áp lực rất lớn.

Không dễ bùng phát thành đại dịch

Một điểm đáng lo ngại khác của virus Nipah là khả năng lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần, đặc biệt là qua dịch tiết đường hô hấp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, con đường lây này không phổ biến như các bệnh lây qua không khí như cúm hay COVID-19. PGS.TS Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế), cho biết các đợt bùng phát virus Nipah trong lịch sử đều ghi nhận số ca mắc không nhiều, chủ yếu là các ca đơn lẻ hoặc chùm ca nhỏ, liên quan trực tiếp đến việc con người tiếp xúc với nguồn lây từ động vật. Virus Nipah không dễ lây lan rộng trong cộng đồng. Phần lớn các ca bệnh đều có yếu tố dịch tễ rõ ràng như tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn nhiễm bệnh hoặc sử dụng thực phẩm bị ô nhiễm. "Nguy cơ xâm nhập của virus Nipah là có, nhưng nếu thực hiện tốt các biện pháp giám sát y tế và phòng bệnh, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được. Không chủ quan, nhưng cũng không nên quá lo lắng", PGS.TS Trần Đắc Phu khẳng định.

Trước mối đe dọa của virus Nipah, WHO và Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo biện pháp phòng tránh hiệu quả bao gồm: Phòng lây nhiễm từ động vật sang người, cần tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi, đặc biệt là dơi ăn quả, và lợn bị bệnh hoặc nghi nhiễm. Không ăn trái cây bị dơi cắn dở hoặc trái rụng dưới gốc cây.

Đảm bảo an toàn trong chăn nuôi và giết mổ: Người làm việc với lợn cần mang đầy đủ găng tay, khẩu trang và quần áo bảo hộ; rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật; cách ly và báo cáo ngay khi phát hiện lợn có dấu hiệu bệnh bất thường.

Phòng lây truyền từ người sang người: Tránh tiếp xúc gần với người nghi nhiễm. Nhân viên y tế phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kiểm soát nhiễm khuẩn. Người chăm sóc bệnh nhân tại nhà cần được hướng dẫn đầy đủ về các biện pháp phòng hộ cá nhân.

Tăng cường giám sát và truyền thông cộng đồng: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng; tránh tiếp xúc với máu, nước bọt hoặc dịch cơ thể của người hay động vật bị bệnh; tránh ăn thực phẩm nghi ngờ có nguồn gốc từ động vật nhiễm bệnh.