Giữ con an toàn trước khủng hoảng tâm lý tuổi teen

Con gái tôi từ nhỏ đã thích làm mọi thứ theo cách của mình. Những giới hạn tôi đặt ra với con dường như chỉ là để… thử thách. Khi con học lớp 6, có lần tôi thấy con lật giở cuốn sách về nuôi dạy con cái mà tôi vừa mua. Con đọc chăm chú, rồi hỏi: "Mẹ định áp dụng cái này với con à?". Tôi bật cười.

Tôi ngày càng nhận ra mình không thể "uốn" con theo khuôn mẫu. Con mạnh mẽ, có chính kiến và luôn muốn tự quyết định mọi việc liên quan đến mình. Giờ đây, ở tuổi 14, con cao gần bằng tôi và mỗi khi tôi cố gắng đặt ra một nguyên tắc nào đó, câu trả lời quen thuộc của con là: "Mẹ lúc nào cũng áp đặt!", hoặc "Mẹ thật không công bằng!".

Không còn là "trung tâm" trong thế giới của con

Có giai đoạn, tôi nghĩ chỉ cần kiên nhẫn là đủ. Tôi tự nhủ phải nhẹ nhàng hơn, lắng nghe nhiều hơn, tránh đối đầu nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Một buổi sáng, tôi gọi con dậy đi học thêm. Đã quá giờ ăn nhưng con vẫn nằm lì. Tôi nhắc nhẹ, con quay đi. Nhắc lần hai, con thở dài. Đến lần thứ ba, con bật dậy, gắt: "Mẹ để con yên một chút được không?". Có những bữa cơm, con ngồi ăn nhưng mắt dán vào điện thoại. Tôi nhắc: "Con cất điện thoại đi, ăn cho tử tế". Con đặt xuống với thái độ bất mãn, không khí trên bàn ăn chùng xuống, ai cũng im lặng. Tôi có cảm giác vừa tổn thương, vừa bất lực.

Không ít buổi sáng, tôi tự nhủ hôm nay sẽ không căng thẳng với con. Thế rồi chỉ một câu nói, một ánh nhìn, mọi thứ lại đi chệch khỏi điều mình mong muốn.

Con trai thứ hai của tôi mới 10 tuổi nhưng cũng bắt đầu thay đổi. Những cái ôm trở nên vội vàng hơn, những câu chuyện ngắn lại và những lần tranh luận dày lên. Tôi từng nghĩ điều khó nhất khi nuôi con tuổi teen là cách chúng cư xử với cha mẹ. Giờ tôi hiểu ra còn khó hơn nữa là khi cha mẹ không phải người con tìm đến đầu tiên. Con bắt đầu chia sẻ với bạn bè, nghe theo những điều từ bên ngoài nhiều hơn.

Giữ cho ngôi nhà đủ ấm

Khi con còn nhỏ, tôi biết rõ con ăn gì, làm gì, chơi với ai. Tôi có thể sắp xếp thời gian, kiểm soát môi trường, tạo ra một "vùng an toàn" cho con. Thế nhưng khi con bước vào tuổi teen, thế giới của con mở ra nhanh hơn tôi kịp thích nghi. Ngoài bạn bè ở lớp, ở trường, xung quanh con còn là mạng xã hội, là những hình ảnh, những chuẩn mực, những luồng thông tin mà tôi không thể kiểm soát hết.

Có lần, con đứng trước gương rất lâu. Tôi hỏi, con chỉ nói: "Con thấy mình xấu". Tôi nghẹn lại, nhận ra những gì con đang đối diện ngoài chuyện học hành và bạn bè còn là cách con nhìn nhận chính mình trong thế giới đầy so sánh. Ở tuổi 45, tôi đang học buông bỏ những tiêu chuẩn đó, còn con gái tôi ở tuổi 14 lại đang bắt đầu tin vào chúng. Nuôi con tuổi teen hóa ra không phải một cuộc chiến giữa cha mẹ và con cái.

Đó là hành trình giữ cho gia đình không bị cuốn trôi giữa những biến động của thế giới bên ngoài. Và trong hành trình đó, điều cha mẹ cần làm không phải kiểm soát con chặt hơn mà là giữ được kết nối theo một cách khác.

Tôi bắt đầu học cách nói ít đi một chút, nghe nhiều hơn một chút. Không phải lúc nào cũng hỏi "Con làm gì?", mà hỏi "Hôm nay con thấy thế nào?".

Những "giới hạn mềm" cũng dần được tôi thiết lập lại, vẫn có nguyên tắc nhưng không áp đặt, vẫn có kỷ luật nhưng đi kèm giải thích. Quan trọng hơn là tôi giữ cho không khí gia đình không trở thành nơi con luôn phải phòng thủ.

Muốn con vững vàng, tôi cũng tự nhắc mình trước hết phải bình tĩnh. Muốn con tin vào giá trị của mình, tôi phải ngừng so sánh, ngừng vô tình lặp lại những tiêu chuẩn mà chính mình từng chịu áp lực.

Không thể thay đổi thế giới ngoài kia nhưng tôi có thể làm một việc nhỏ hơn mà quan trọng hơn: Giữ cho ngôi nhà của mình đủ ấm, đủ lắng nghe, đủ bao dung…