Giữ nếp nhà từ sự "thấu hiểu tài chính"

Trĩu nặng áp lực tài chính

Buổi tối tại căn hộ nhỏ ở Hà Nội, chị Nguyễn Thu Trang (35 tuổi) vừa trở về sau giờ làm việc thì nhận được thông báo đóng tiền học thêm của con, tiền điện nước và khoản trả góp ngân hàng đến hạn. Trên bàn ăn, câu chuyện giữa hai vợ chồng nhanh chóng chuyển từ việc học hành của con sang vấn đề chi tiêu trong gia đình.

"Anh lại mua thêm thiết bị điện tử à?", chị hỏi khi nhìn thấy hóa đơn mới. Người chồng giải thích đó là món đồ cần thiết cho công việc. Thế nhưng với chị Trang, đây là khoản chi chưa thực sự cấp bách khi gia đình vẫn đang phải cân đối từng đồng để trả nợ mua nhà.

Cuộc tranh luận kéo dài gần một giờ đồng hồ. Không ai lớn tiếng, không có những lời nặng nề nhưng bầu không khí trong nhà trở nên nặng trĩu. "Thực ra chúng tôi không thiếu tình cảm. Điều khiến cả hai mệt mỏi là cảm giác người kia không hiểu áp lực tài chính mình đang gánh", chị Trang chia sẻ.

Khi thu nhập không tăng tương ứng với tốc độ tăng của chi phí sinh hoạt, áp lực tài chính dần len lỏi vào từng cuộc trò chuyện. Một người muốn tiết kiệm để phòng ngừa rủi ro, người còn lại muốn tận hưởng cuộc sống hiện tại sau những ngày làm việc vất vả. Khi hai quan điểm không gặp nhau, tiền bạc trở thành "ngòi nổ" cho những mâu thuẫn vốn đã âm ỉ.

Ở không ít gia đình trẻ, câu chuyện tài chính còn gắn với áp lực thành công. Mạng xã hội tràn ngập hình ảnh về nhà đẹp, xe sang hay những chuyến du lịch đắt đỏ khiến nhiều người vô thức đặt ra kỳ vọng vượt quá khả năng thực tế của bản thân. Điều đó càng làm gia tăng nguy cơ phát sinh xung đột tài chính và ảnh hưởng đến sự gắn kết giữa các thành viên.

Khoảng cách thế hệ trong cách nhìn về đồng tiền

Ông Nguyễn Văn Hòa (67 tuổi, Hà Nội) thuộc thế hệ từng trải qua giai đoạn kinh tế khó khăn. Với ông, tiết kiệm luôn là nguyên tắc hàng đầu. "Mua gì cũng phải cân nhắc. Có đồng nào nên để dành đồng đó phòng lúc đau ốm hay biến cố", ông nói.

Trong khi đó, con gái ông là chị Mai Anh (32 tuổi) lại có cách nhìn khác. Là nhân viên truyền thông, chị cho rằng tiền không chỉ để tích lũy mà còn phục vụ trải nghiệm, học tập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

"Bố mẹ tôi thường tiếc tiền khi tôi đăng ký các khóa học kỹ năng hay đưa con đi du lịch. Tuy nhiên tôi xem đó là khoản đầu tư cho tương lai chứ không phải tiêu xài lãng phí", chị chia sẻ.

Sự khác biệt này phản ánh khoảng cách thế hệ trong cách tiếp cận tài chính. Những người lớn tuổi trưởng thành trong điều kiện thiếu thốn thường đề cao tiết kiệm, ổn định và an toàn. Trong khi đó, người trẻ lớn lên trong môi trường kinh tế mở, có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức và trải nghiệm mới nên sẵn sàng chi tiêu cho giáo dục, phát triển bản thân hoặc các giá trị tinh thần.

Khi sống chung nhiều thế hệ, những khác biệt này đôi khi tạo ra mâu thuẫn. Người trẻ cảm thấy bị kiểm soát trong cách sử dụng tiền bạc, còn cha mẹ lại lo ngại con cái chi tiêu thiếu kế hoạch hoặc không chuẩn bị cho tương lai.

Giá trị bền vững nằm ở hành trình cùng nhau xây dựng

Tiền bạc có thể gây ra mâu thuẫn nhưng cũng có thể trở thành chất keo gắn kết nếu được quản lý trên nền tảng của sự tin tưởng và sẻ chia.

Vợ chồng anh Trần Minh Đức (40 tuổi) và chị Phạm Lan Hương (36 tuổi) từng trải qua giai đoạn đặc biệt khó khăn khi công việc kinh doanh bị ảnh hưởng nặng nề sau dịch bệnh Covid-19. Thu nhập của gia đình giảm hơn một nửa trong khi khoản vay ngân hàng vẫn phải trả đều mỗi tháng. "Có lúc tài khoản chỉ còn vài triệu đồng. Chúng tôi buộc phải cắt giảm gần như mọi khoản chi không cần thiết", anh Đức nhớ lại.

Điều đáng nói là thay vì đổ lỗi cho nhau, hai vợ chồng lựa chọn ngồi lại để lập kế hoạch tài chính mới. Mỗi tháng, cả hai cùng thống kê thu nhập, chi phí và mục tiêu tiết kiệm. Những quyết định lớn đều được thảo luận trước khi thực hiện. "Chúng tôi nhận ra rằng điều quan trọng không phải ai kiếm được nhiều tiền hơn mà là cùng nhìn về một hướng", chị Hương chia sẻ.

Sau hơn hai năm nỗ lực, công việc dần ổn định trở lại. Khoản nợ cũng được thanh toán từng phần. Điều họ cảm thấy quý giá nhất không phải số tiền tích lũy được mà là sự đồng hành trong giai đoạn khó khăn của cuộc sống.

Câu chuyện của gia đình anh Đức cho thấy, đồng thuận tài chính là sự thống nhất về tiền bạc, cũng là sự thống nhất về mục tiêu sống và là nền tảng quan trọng để vun đắp giá trị gia đình trong bối cảnh xã hội nhiều biến động.

Trao đổi với phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam, TS. Nguyễn Hữu Long, chuyên gia tâm lý, cho rằng phía sau những tranh cãi về tài chính thường là các vấn đề sâu xa hơn liên quan đến cảm xúc và niềm tin.

Một thực tế đáng chú ý là nhiều gia đình chưa có thói quen trao đổi thẳng thắn về tài chính. Vợ chồng không thống nhất mục tiêu chi tiêu, mỗi người một quan điểm về tiết kiệm hoặc đầu tư. Khi thiếu minh bạch và thiếu đồng thuận tài chính, những nghi ngờ và trách móc rất dễ nảy sinh.

Theo TS. Nguyễn Hữu Long, một nguyên nhân khác là việc vô tình coi thu nhập hay khả năng kiếm tiền là thước đo giá trị con người. Khi đó, người có điều kiện kinh tế tốt hơn có thể áp đặt quan điểm, trong khi người gặp khó khăn lại cảm thấy tự ti hoặc bị xem nhẹ.

Bên cạnh đó, việc giáo dục con trẻ nhận thức đúng về đồng tiền cũng rất quan trọng. Tiền là phương tiện giúp nâng cao chất lượng cuộc sống nhưng không phải thước đo duy nhất của thành công hay phẩm giá con người. 

Những giá trị như lòng nhân ái, trách nhiệm, sự trung thực và tinh thần sẻ chia mới là nền tảng cốt lõi để xây dựng hạnh phúc bền vững. "Đây là yếu tố khiến các mối quan hệ trong gia đình dễ bị tổn thương nhất", ông nhấn mạnh.

Vị chuyên gia cũng cho rằng khi xảy ra xung đột tài chính, điều quan trọng nhất là các thành viên phải giữ bình tĩnh, tránh để cảm xúc tiêu cực chi phối cách ứng xử. Thay vì tranh cãi hoặc quy kết trách nhiệm cho nhau, mọi người cần ngồi lại trao đổi thẳng thắn về nguyên nhân của vấn đề, lắng nghe quan điểm của nhau và cùng tìm giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của gia đình.

"Khi có sự chia sẻ, đồng hành và tin tưởng lẫn nhau, các bất đồng về tài chính sẽ trở thành cơ hội để gia đình hiểu nhau hơn thay vì trở thành nguyên nhân gây chia rẽ", TS. Nguyễn Hữu Long nhận định.

Điều quyết định sức mạnh của một gia đình không nằm ở việc sở hữu bao nhiêu tiền, mà nằm ở cách các thành viên cùng nhau vượt qua khó khăn, giải quyết xung đột tài chính, tạo dựng đồng thuận tài chính và gìn giữ những giá trị gia đình tốt đẹp qua từng thế hệ.