Gỡ rào cản cho xăng E10: Cần cú hích đủ mạnh từ chính sách giá

Sau nhiều năm triển khai nhiên liệu sinh học chưa đạt kỳ vọng, xăng E10 đang được đặt vào vị trí quan trọng hơn trong chiến lược giảm phát thải, giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và từng bước thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Theo dự thảo, một trong những thay đổi đáng chú ý là cho phép các thương nhân đầu mối xăng dầu được thuê dịch vụ thử nghiệm chất lượng từ các đơn vị đủ điều kiện thay vì bắt buộc tự đầu tư phòng thử nghiệm riêng như hiện nay. Đây được xem là giải pháp thiết thực nhằm giảm áp lực chi phí đầu tư cho doanh nghiệp trong bối cảnh việc xây dựng một phòng thử nghiệm có thể tiêu tốn hàng chục tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đề xuất từ ngày 1/6/2026 sẽ thực hiện cơ chế xác định và công bố giá cơ sở đối với xăng E10. Theo đó, giá xăng nền sẽ được tính theo giá xăng RON95 trên thị trường quốc tế, còn giá ethanol nhiên liệu do Bộ Tài chính xác định và công bố. Các thương nhân đầu mối phải báo cáo đầy đủ chi phí liên quan đến ethanol, phối trộn, tồn trữ, vận chuyển và hao hụt để phục vụ việc tính toán giá cơ sở.

Động thái này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng bởi thực tế nhiều năm qua, nhiên liệu sinh học tại Việt Nam chưa tạo được sức hút đủ lớn đối với thị trường. Nguyên nhân không chỉ nằm ở thói quen tiêu dùng mà còn do mức chênh lệch giá giữa xăng sinh học và xăng khoáng chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy người dân thay đổi lựa chọn.

Giá bán và nguồn cung vẫn là "nút thắt" lớn nhất

Trong dự thảo lần này, Bộ Công Thương đề xuất giao Bộ Tài chính nghiên cứu điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường theo hướng tạo khoảng chênh lệch giá rõ rệt hơn giữa xăng sinh học và xăng khoáng. Đây được xem là yếu tố then chốt quyết định khả năng phổ cập E10 trong thực tế.

Kinh nghiệm từ quá trình triển khai xăng E5 trước đây cho thấy, dù được tuyên truyền mạnh về lợi ích môi trường nhưng người tiêu dùng vẫn ưu tiên xăng khoáng khi mức chênh lệch giá không đáng kể. Trong tâm lý chung của thị trường, yếu tố giá vẫn đóng vai trò quyết định lớn nhất.

Hiện nay, ngoài vấn đề giá bán, nguồn cung ethanol nhiên liệu cũng đang là bài toán đáng lo ngại. Theo tính toán của Bộ Công Thương, nếu triển khai E10 trên phạm vi toàn quốc, nhu cầu ethanol sẽ vào khoảng 92.000 - 100.000 m3 mỗi tháng. Trong khi đó, tổng sản lượng E100 trong nước hiện mới chỉ đạt khoảng 25.000 m3/tháng và các nhà máy chỉ hoạt động khoảng 30-40% công suất thiết kế.

Điều này đồng nghĩa Việt Nam sẽ phải nhập khẩu khoảng 75.000 m3 ethanol mỗi tháng trong ít nhất một năm tới để bù đắp thiếu hụt nguồn cung. Đây là áp lực không nhỏ bởi giá ethanol phụ thuộc khá lớn vào thị trường thế giới, kéo theo rủi ro biến động chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì lợi thế giá của xăng E10.

Thực tế cho thấy, đến cuối tháng 3/2026, chỉ một số doanh nghiệp lớn như PVOIL và Petrolimex chủ động ký hợp đồng tạo nguồn ethanol. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đầu mối khác vẫn đang chờ cấp phép trạm trộn, theo dõi diễn biến giá cả và cân nhắc hiệu quả đầu tư trước khi tham gia mạnh hơn vào thị trường.

Không chỉ nguồn cung, hạ tầng phối trộn và lưu chứa cũng là thách thức lớn. Xăng E10 yêu cầu hệ thống bảo quản nghiêm ngặt hơn do ethanol có tính hút ẩm cao, dễ ảnh hưởng đến chất lượng nhiên liệu nếu hệ thống bồn chứa không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Điều đó buộc doanh nghiệp phải đầu tư đáng kể vào kho bãi, hệ thống phối trộn và logistics chuyên dụng.

Thành công của E10 phụ thuộc vào niềm tin thị trường

Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là tâm lý thận trọng của người tiêu dùng đối với xăng sinh học. Dù nhiều nghiên cứu cho thấy E10 an toàn với phần lớn động cơ hiện đại, không ít người vẫn lo ngại loại nhiên liệu này có thể làm tăng mức tiêu hao nhiên liệu hoặc ảnh hưởng đến độ bên của động cơ.

Nếu không giải quyết được bài toán niềm tin, E10 rất khó tạo ra thay đổi lớn trên thị trường, kể cả khi đã có chính sách hỗ trợ về giá.

Bởi vậy, ngoài ưu đãi thuế và hoàn thiện cơ chế giá, điều quan trọng là phải xây dựng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng minh bạch, tăng cường kiểm tra sản phẩm lưu thông trên thị trường và đẩy mạnh truyền thông khoa học để người dân hiểu đúng về nhiên liệu sinh học.

Theo lộ trình dự kiến, giai đoạn đầu đến hết ngày 31/5/2026 sẽ khuyến khích các doanh nghiệp đã sẵn sàng về nguồn cung và hạ tầng như PVOIL, Petrolimex mở rộng phối trộn và phân phối E10 trong hệ thống. Từ ngày 1/6/2026, việc phân phối xăng E5 và E10 sẽ được triển khai đồng loạt trên phạm vi toàn quốc.

Có thể thấy, E10 không chỉ là câu chuyện thay đổi một loại nhiên liệu mà còn là phép thử đối với năng lực chuyển dịch năng lượng của Việt Nam trong bối cảnh xu hướng kinh tế xanh đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Nếu xây dựng được cơ chế giá đủ hấp dẫn, bảo đảm nguồn cung ethanol ổn định và tạo dựng được niềm tin thị trường, E10 sẽ có cơ hội trở thành bước tiến quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng sạch của Việt Nam trong những năm tới.