Hà Nội: Biến văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân

Trong hành trình ấy, doanh nghiệp là cầu nối đưa các giá trị văn hóa đến với công chúng; còn người dân vừa là chủ thể sáng tạo, gìn giữ văn hóa, vừa trực tiếp thụ hưởng những giá trị mà văn hóa mang lại.

TS. Hoàng Thị Hải Yến, Giảng viên Khoa Triết học và Quản lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG Hà Nội đã trao đổi với PV Báo Phụ nữ Việt Nam về vai trò của doanh nghiệp trong xây dựng hệ sinh thái văn hóa và thúc đẩy công nghiệp văn hóa tại Thủ đô.

Lan tỏa giá trị văn hóa

Theo TS. Hoàng Thị Hải Yến, văn hóa luôn hiện diện trong đời sống của mỗi cộng đồng, từ nghề thủ công truyền thống, món ăn, trang phục, lễ hội đến những câu chuyện về vùng đất và con người. Tuy nhiên, để những giá trị ấy được nhiều người biết đến và tiếp tục phát huy trong đời sống hiện đại, rất cần sự đồng hành của doanh nghiệp.

“Nghệ nhân, cộng đồng và các nhà sáng tạo là những người tạo ra giá trị văn hóa, nhưng doanh nghiệp là lực lượng có khả năng đưa những giá trị ấy thành sản phẩm, xây dựng thương hiệu, kết nối với thị trường và đến gần hơn với công chúng”, TS. Hải Yến chia sẻ.

Ngày nay văn hóa không chỉ hiện diện trong các lĩnh vực như nghệ thuật, thủ công mỹ nghệ hay điện ảnh mà còn trở thành nguồn lực cho nhiều ngành kinh tế như du lịch, thiết kế, thời trang, ẩm thực và công nghệ số.

Nhiều giá trị văn hóa nếu chỉ được lưu giữ trong cộng đồng sẽ khó lan tỏa rộng rãi. Khi có sự tham gia của doanh nghiệp, những giá trị ấy được phát triển thành sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường bằng những cách mới nhưng vẫn giữ được bản sắc.

Tại Hà Nội, nhiều doanh nghiệp đã đồng hành cùng nghệ nhân và các làng nghề trong cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Qua đó, nhiều giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân.

“Doanh nghiệp trong lĩnh vực văn hóa không chỉ kinh doanh sản phẩm mà còn góp phần kể câu chuyện về văn hóa của mỗi vùng đất. Điều quan trọng là biết đổi mới để đáp ứng nhu cầu của xã hội, nhưng vẫn giữ được giá trị cốt lõi”, TS. Hải Yến chia sẻ.

Theo bà, doanh nghiệp cần coi nghệ nhân và cộng đồng là đối tác đồng sáng tạo. Khi giá trị truyền thống được kết hợp với thiết kế hiện đại, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ, các sản phẩm văn hóa sẽ có thêm cơ hội phát triển, góp phần làm giàu bản sắc và nâng cao sức cạnh tranh của công nghiệp văn hóa Hà Nội.

Kết nối để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển

TS. Hải Yến cho rằng, Việt Nam không thiếu những giá trị văn hóa đặc sắc. Điều cần hơn hiện nay là tạo sự kết nối để những giá trị ấy phát huy hiệu quả trong đời sống.

Nhiều nghệ nhân có tay nghề cao nhưng còn gặp khó khăn trong việc nghiên cứu thị trường, xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và tiếp cận các phương thức kinh doanh mới. Trong khi đó, doanh nghiệp có lợi thế về thị trường nhưng đôi khi chưa hiểu hết chiều sâu văn hóa phía sau mỗi sản phẩm. Vì vậy, mối quan hệ giữa doanh nghiệp và cộng đồng cần được xây dựng trên tinh thần đồng hành, cùng sáng tạo và cùng chia sẻ lợi ích.

“Khi một sản phẩm văn hóa được tạo ra, người nghệ nhân không chỉ trao đi một món hàng mà còn gửi gắm trong đó tri thức, ký ức và câu chuyện của cộng đồng. Những giá trị ấy cần được tôn trọng và được kể lại một cách đầy đủ”, TS. Hải Yến chia sẻ.

Theo bà, khi nghề truyền thống được kết hợp với thiết kế sáng tạo, du lịch trải nghiệm, giáo dục, truyền thông và thương mại điện tử, giá trị tạo ra sẽ lớn hơn nhiều. Khi đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân.

Với lợi thế là trung tâm chính trị, văn hóa của cả nước và là Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, Hà Nội có nhiều điều kiện để phát triển công nghiệp văn hóa. Theo TS. Hải Yến, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư vào các mô hình kinh doanh dựa trên văn hóa; đồng thời tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, nghệ nhân, nhà thiết kế, trường đại học, các tổ chức hỗ trợ sáng tạo và nền tảng công nghệ.

Bên cạnh đó, cần quan tâm hơn đến giáo dục văn hóa, bởi công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi người dân có nhu cầu tìm hiểu, thưởng thức và tham gia sáng tạo văn hóa.

“Người dân không chỉ là người sử dụng các sản phẩm văn hóa mà còn là những người gìn giữ, sáng tạo và làm cho văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hằng ngày”, TS. Hải Yến nhấn mạnh.

Theo bà, khi người dân hiểu và yêu văn hóa, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư; nghệ nhân có thêm cơ hội phát triển nghề nghiệp; còn những giá trị truyền thống sẽ được lan tỏa mạnh mẽ hơn.

“Điều Hà Nội cần là một hệ sinh thái trong đó văn hóa được trân trọng, được sáng tạo và được chia sẻ. Khi đó, văn hóa không chỉ là giá trị của quá khứ mà còn trở thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững của Thủ đô”, TS. Hoàng Thị Hải Yến nhấn mạnh.