UNESCO: Hà Nội đang kết nối di sản với sáng tạo và phát triển bền vững

Trao đổi với PV Báo Phụ nữ Việt Nam, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam chia sẻ những góc nhìn về hành trình để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và trở thành nguồn lực cho sự phát triển bền vững của Thủ đô.

- Từ góc nhìn của UNESCO, ông đánh giá như thế nào về hành trình Hà Nội gìn giữ di sản, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống của thành phố?

Điều đáng ghi nhận là Hà Nội không xem danh hiệu Thành phố sáng tạo là điểm kết thúc, mà coi đây là điểm khởi đầu để từng bước định vị thành phố như một trung tâm sáng tạo của khu vực Đông Nam Á.

Từ khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế vào năm 2019, Hà Nội đã từng bước đưa danh hiệu này vào những hoạt động cụ thể, gắn sáng tạo với bảo tồn di sản, giáo dục, sự tham gia của cộng đồng và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Hà Nội có những lợi thế rất đặc biệt cho hành trình này. Đó là hơn 1.300 làng nghề, Di sản Thế giới Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, hệ thống di tích lịch sử, bảo tàng, không gian văn hóa cùng một thế hệ trẻ năng động và cộng đồng sáng tạo ngày càng phát triển.

Điều đáng mừng là cách nhìn về di sản ở Hà Nội đang có sự thay đổi. Di sản không chỉ là những giá trị cần được gìn giữ từ quá khứ, mà còn là nguồn cảm hứng cho sáng tạo, giáo dục, du lịch và các sản phẩm văn hóa mới.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội là một ví dụ tiêu biểu cho cách thành phố đưa sáng tạo vào không gian văn hóa, giúp người dân có thêm những cách tiếp cận mới với di sản. Bên cạnh đó, việc hình thành 82 không gian sáng tạo Hà Nội và Bản đồ số các không gian sáng tạo cũng góp phần kết nối nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp, các tổ chức văn hóa và cộng đồng.

Khi nhiều lực lượng cùng tham gia, di sản không còn chỉ là câu chuyện của quá khứ mà trở thành một phần sống động trong đời sống hiện tại.

- Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, UNESCO đánh giá như thế nào về việc Hà Nội ứng dụng công nghệ để bảo tồn, quảng bá di sản và đưa văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ?

UNESCO hoan nghênh những nỗ lực của Hà Nội trong việc ứng dụng công nghệ để bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Những hoạt động như trình chiếu 3D Mapping tại Hoàng thành Thăng Long, kể chuyện bằng công nghệ số, triển lãm tương tác hay các trải nghiệm du lịch văn hóa mới cho thấy thành phố đang tìm kiếm những cách thức mới để đưa văn hóa đến gần hơn với cộng đồng.

Đây là hướng đi phù hợp với sự thay đổi trong cách công chúng, đặc biệt là giới trẻ, tiếp cận văn hóa ngày nay. Công nghệ có thể giúp di sản trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn, tạo ra những trải nghiệm mới nhưng vẫn giữ được chiều sâu và ý nghĩa văn hóa.

Tuy nhiên, số hóa không nên được xem là đích đến cuối cùng. Điều quan trọng là xây dựng một cách tiếp cận bền vững và có trách nhiệm đối với di sản số.

Hà Nội cần tiếp tục xây dựng những cơ sở dữ liệu di sản số có tính kết nối, vừa phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý, giáo dục, vừa giúp công chúng dễ dàng tiếp cận hơn với các giá trị văn hóa, đồng thời đảm bảo độ chính xác, tính xác thực và khả năng duy trì lâu dài.

Việc số hóa cũng cần đi cùng với việc lưu giữ đầy đủ bối cảnh của di sản, từ không gian văn hóa, kiến trúc, cảnh quan đến các nghi lễ, âm thanh, hình ảnh. Bên cạnh công nghệ, yếu tố con người đóng vai trò rất quan trọng. Cộng đồng cần được tham gia vào quá trình tư liệu hóa, lưu giữ, quản lý và khai thác dữ liệu văn hóa, bởi họ chính là những người đang gìn giữ và trao truyền các giá trị di sản.

- Theo ông, Hà Nội cần làm gì để danh hiệu "Thành phố sáng tạo" thực sự trở thành động lực cho sự phát triển văn hóa và đời sống đô thị?

Theo tôi, Hà Nội cần tiếp tục xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo bền vững. Trước hết, thành phố cần hỗ trợ để các không gian sáng tạo đã hình thành có thể hoạt động hiệu quả hơn, kết nối chặt chẽ hơn và trở thành những điểm gặp gỡ giữa các ý tưởng, tài năng sáng tạo và cộng đồng.

Một ưu tiên quan trọng khác là tiếp tục kết nối di sản với sáng tạo đương đại. Các làng nghề, di tích lịch sử, bảo tàng, nghệ thuật biểu diễn và không gian công cộng có thể trở thành nguồn cảm hứng cho thiết kế, giáo dục, sản phẩm văn hóa và dịch vụ sáng tạo.

Trong quá trình đó, sự tham gia của cộng đồng, những người thực hành di sản và thế hệ trẻ là yếu tố rất quan trọng. Khi cộng đồng được đặt ở trung tâm, di sản sẽ tiếp tục được duy trì sức sống trong đời sống hiện đại.

Hà Nội cũng cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn sự hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng để những sáng kiến văn hóa có thể phát triển lâu dài, không chỉ dừng lại ở từng sự kiện riêng lẻ.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu và các chỉ số đánh giá sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa sẽ giúp thành phố có những chính sách phù hợp hơn. Dữ liệu tốt sẽ giúp chuyển những ý tưởng và tầm nhìn thành các chương trình đầu tư, hỗ trợ cụ thể.

- UNESCO sẽ có những hoạt động hỗ trợ như thế nào để Hà Nội tiếp tục phát huy vai trò của một Thành phố sáng tạo, đồng thời xây dựng hệ sinh thái văn hóa giàu bản sắc và phát triển bền vững?

Trong thời gian tới, UNESCO sẽ tiếp tục hỗ trợ Hà Nội kết nối với Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như thiết kế, di sản, giáo dục và phát triển đô thị bền vững.

Chúng tôi cũng sẽ hỗ trợ nâng cao năng lực cho các thiết chế văn hóa, trường đại học, không gian sáng tạo, cộng đồng làng nghề, chuyên gia di sản, người trẻ và khu vực tư nhân.

UNESCO mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Hà Nội trong việc xây dựng những chính sách có cơ sở khoa học, gắn phát triển Thành phố sáng tạo với bảo vệ di sản, chuyển đổi số, sự tham gia của thanh niên, quyền văn hóa và phát triển bền vững.

Thông qua các chương trình hợp tác tại Việt Nam cùng tập đoàn SOVICO như Dự án EMPLEMENT! về trao quyền cho thanh niên, thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong lĩnh vực văn hóa và các dự án phát triển ngành công nghiệp văn hóa, UNESCO hướng tới việc góp phần xây dựng một hệ sinh thái văn hóa sáng tạo, bao trùm và năng động.

- Ông kỳ vọng điều gì ở Hà Nội trong hành trình trở thành một đô thị sáng tạo giàu bản sắc?

Tôi hy vọng Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy những lợi thế đặc biệt của mình để trở thành một thành phố nơi di sản và sáng tạo cùng phát triển.

Văn hóa là một trụ cột quan trọng đóng góp cho sự phát triển bền vững. Khi di sản được kết nối với giáo dục, du lịch, công nghệ và các ngành công nghiệp văn hóa; khi người trẻ có cơ hội tham gia sáng tạo; khi cộng đồng giữ vai trò trung tâm, Hà Nội sẽ tiếp tục tạo ra những giá trị mới trên nền tảng truyền thống.

- Trân trọng cảm ơn ông!