Hà Nội giao xã, phường "gác cửa" bữa ăn học đường, chặn thực phẩm bẩn

Tuấn Khang

Chính quyền Hà Nội thay đổi cách quản lý bữa ăn bán trú cho học sinh. Ảnh minh họa

Hà Nội đang hướng tới một cơ chế quản trị mới bữa ăn bán trú trong trường học. Theo đó, trách nhiệm được phân định rõ đến từng cấp chính quyền, quy trình lựa chọn nhà cung cấp được siết chặt và phụ huynh được khuyến khích tham gia giám sát để bảo đảm từng suất ăn đến tay học sinh thực sự an toàn.

Phụ huynh bức xúc vì bữa ăn bẩn vào trường học

Năm học 2025 - 2026 trên địa bàn Thủ đô Hà Nội khép lại với nhiều bức xúc từ phụ huynh khi công tác an toàn thực phẩm (ATTP) tại các bếp ăn bán trú ở Hà Nội liên tục bị đặt trong tình trạng báo động đỏ. Hàng loạt vụ việc phụ huynh phát hiện cá ôi, thịt lợn bốc mùi, trứng cút thối... tìm đường vào bữa ăn của học sinh đã gây bức xúc nghiêm trọng trong dư luận.

Đỉnh điểm là vào tháng 4/2026, Công an TP Hà Nội phát hiện và xử lý vụ việc khoảng 3.600 con lợn mắc dịch bệnh bị tuồn ra thị trường, cung cấp cho các bếp ăn của 26 trường tiểu học, mầm non tư thục trên địa bàn thành phố và các tỉnh lân cận.

Trước thực trạng này, các đoàn kiểm tra liên ngành của thành phố đã ra quân quyết liệt. Qua kiểm tra tại hàng loạt xã, phường (như Nội Bài, Quang Minh, An Khánh, Bình Minh, Thanh Oai, Quảng Oai, Đoài Phương, Phúc Thọ, Thạch Thất, Mỹ Đức, Thường Tín, Hồng Vân, Thượng Phúc, Trung Giã, Sóc Sơn…), cơ quan chức năng đã xử lý 16 đơn vị cung cấp nguyên liệu vào bếp ăn trường học với số tiền phạt gần 800 triệu đồng; đồng thời xử lý trách nhiệm nhiều tập thể, cá nhân để xảy ra vi phạm.

Sở Y tế cũng kiểm tra 28 cơ sở sản xuất nước uống đóng chai cho học sinh, phạt khoảng 450 triệu đồng đối với 8 cơ sở và đình chỉ hoạt động 2 tháng đối với 4 đơn vị vi phạm.

Nhằm giải quyết triệt để bài toán ATTP, Ban Chỉ đạo Công tác An toàn thực phẩm TP Hà Nội vừa ban hành hướng dẫn chi tiết về tổ chức bữa ăn bán trú tại các cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông áp dụng từ năm học 2026 - 2027.

Theo đó, Hà Nội thống nhất áp dụng 2 mô hình tổ chức bữa ăn bán trú. Thứ nhất: Nấu ăn tại trường. Có thể do cơ sở chuyên nghiệp, có năng lực và bảo đảm các điều kiện theo quy định tổ chức nấu tại trường.

Hoặc cơ sở giáo dục tự tổ chức nấu ăn tại trường (chỉ tổ chức tại các cơ sở giáo dục mầm non có đủ điều kiện về bếp ăn và nhân viên nấu ăn theo vị trí việc làm đã được phê duyệt).

Thứ hai: Cung cấp suất ăn sẵn do cơ sở chuyên nghiệp, có năng lực tổ chức nấu ăn tại các địa điểm ngoài cơ sở giáo dục và vận chuyển suất ăn sẵn đến cơ sở giáo dục.

Một điểm mới đáng chú ý trong hướng dẫn năm nay là việc thành phố giao trách nhiệm trực tiếp cho UBND xã, phường trong khâu thẩm định và phê duyệt đơn vị cung cấp. Theo nội dung này, UBND xã, phường sẽ thành lập Hội đồng đánh giá do Lãnh đạo UBND xã/phường làm Chủ tịch Hội đồng, thành viên là trưởng các phòng ban chuyên môn.

Số lượng đơn vị được lựa chọn phải phù hợp với nhu cầu thực tế, năng lực cung ứng và khả năng kiểm tra, giám sát của địa phương. Thành phố cũng khuyến khích, huy động sự tham gia giám sát chặt chẽ từ phía Ban đại diện cha mẹ học sinh nhằm đảm bảo công khai, minh bạch chất lượng từng bữa ăn.

Cần có cơ chế kiểm tra định kỳ, đột xuất

Quyết định siết chặt quy trình quản lý bếp ăn bán trú của Thành phố đã nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận, đặc biệt là các phụ huynh. Chị Nguyễn Thị Đông (phụ huynh có con đang học lớp 3, Trường Tiểu học Phương Canh, Hà Nội) cho biết mối quan tâm lớn nhất của gia đình trong suốt năm học vừa qua là chất lượng bữa ăn bán trú.

Theo chị, những thông tin liên tiếp về lợn mắc bệnh, thực phẩm không rõ nguồn gốc hay thực phẩm bẩn có nguy cơ bị tuồn vào bếp ăn trường học khiến nhiều phụ huynh luôn trong tâm trạng thấp thỏm, lo lắng. Bởi vậy, việc Hà Nội thống nhất áp dụng 2 mô hình tổ chức bữa ăn bán trú và thành lập Hội đồng đánh giá cấp xã, phường để thẩm định, xếp hạng các đơn vị cung cấp thực phẩm là chủ trương cần thiết, góp phần siết chặt khâu kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào.

Tuy nhiên, theo chị Đông, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh sự giám sát của cơ quan quản lý và nhà trường, cần có sự tham gia trực tiếp của phụ huynh. Chị mong các trường tạo điều kiện để Ban đại diện cha mẹ học sinh được kiểm tra đột xuất nguồn thực phẩm đầu vào vào mỗi buổi sáng, từ hồ sơ truy xuất nguồn gốc đến chất lượng thực tế của nguyên liệu. Theo chị, cơ chế giám sát công khai, minh bạch với sự đồng hành của phụ huynh sẽ góp phần nâng cao niềm tin, bảo đảm an toàn thực phẩm và giúp các gia đình yên tâm khi gửi con học bán trú.

Trước chủ trương mới của Hà Nội về quản lý bữa ăn bán trú, anh Trần Văn Mạnh (phụ huynh có con đang học lớp 4, Trường Tiểu học Tây Tựu A, Hà Nội) cho rằng, trước đây quá trình lựa chọn nhà cung cấp suất ăn tại một số trường học còn thiếu thông tin minh bạch, phụ huynh gần như không có cơ sở để biết doanh nghiệp được lựa chọn có đáp ứng đầy đủ năng lực, điều kiện pháp lý cũng như tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm hay không.

Vậy nên, khi UBND xã, phường trực tiếp tham gia thẩm định và công khai kết quả đánh giá, trách nhiệm của từng cấp quản lý sẽ được xác lập rõ ràng hơn. Điều này giúp các trường học có cơ sở lựa chọn đơn vị cung ứng uy tín và còn tạo ra cơ chế giám sát chặt chẽ, hạn chế tình trạng lựa chọn nhà thầu thiếu minh bạch hoặc vì lợi ích cục bộ.

"Khi trách nhiệm được giao cụ thể cho chính quyền địa phương, lãnh đạo xã, phường sẽ phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng thực phẩm. Đó là điều phụ huynh mong muốn, bởi chỉ khi trách nhiệm gắn với từng cá nhân, từng cơ quan thì công tác bảo đảm an toàn bữa ăn học đường mới thực sự đi vào thực chất", anh Mạnh chia sẻ.

Đồng tình với việc thành phố giao trách nhiệm trực tiếp cho UBND xã, phường trong khâu thẩm định và phê duyệt đơn vị cung cấp, một giáo viên đang công tác tại Trường Tiểu học Di Trạch (Hà Nội) cho biết, giải pháp then chốt liên quan đến việc đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho những bữa ăn bán trú vẫn nằm ở khâu hậu kiểm.

"Theo tôi, hội đồng đánh giá không chỉ làm việc trên hồ sơ hay đánh giá một lần vào đầu năm, mà cần có cơ chế kiểm tra định kỳ, đột xuất và sẵn sàng đưa vào danh sách đen những đơn vị vi phạm. Khi quy trách nhiệm rõ ràng cho người đứng đầu địa phương và nhà trường, công tác an toàn thực phẩm mới có thể vào nếp", giáo viên cho biết.