Hỗ trợ gia đình có hai con gái: Giảm định kiến "trọng nam", nâng cao vị thế của trẻ em gái

Trao đổi về nội dung đang được quan tâm trong dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết, việc hỗ trợ các gia đình sinh con một bề là gái là một trong những giải pháp hướng tới nhóm đối tượng cụ thể trong bối cảnh mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là vấn đề cần được kiểm soát.

Theo Cục trưởng Cục Dân số, nội dung chính sách này không hoàn toàn mới. Những năm qua, một số địa phương đã triển khai các chính sách khuyến khích đối với gia đình sinh hai con một bề là gái. Điểm được điều chỉnh trong dự thảo lần này là xác định cụ thể hơn về độ tuổi của trẻ em.

"Điểm mới ở đây là theo Luật Trẻ em, trẻ em là dưới 16 tuổi. Trước đây quy định là sinh con một bề là gái thì nay dự thảo xác định trẻ em gái dưới 16 tuổi được hưởng chính sách này", ông Dũng chia sẻ.

Theo dự thảo lần hai, địa phương căn cứ mục tiêu chính sách dân số và tình hình thực tế để lựa chọn, quyết định nội dung khuyến khích, biểu dương, hỗ trợ đối với các cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất hai con gái dưới 16 tuổi.

Các hình thức hỗ trợ được đề cập gồm tôn vinh, biểu dương việc nuôi dạy con; hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường và những nội dung phù hợp khác. 

Như vậy, chính sách không chỉ được nhìn dưới góc độ hỗ trợ vật chất mà còn hướng tới sự ghi nhận đối với những gia đình nuôi dạy tốt con gái.

Giảm định kiến "trọng nam hơn nữ"

Theo ông Lê Thanh Dũng, mục tiêu quan trọng của chính sách là tác động vào định kiến giới, đặc biệt là quan niệm coi trọng con trai hơn con gái vẫn tồn tại ở một bộ phận gia đình và cộng đồng.

Ông nhấn mạnh, chính sách không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn sinh con gái. Việc ưu tiên hỗ trợ các gia đình có hai con gái dưới 16 tuổi cần được đặt trong tổng thể các giải pháp giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, trong đó có mục tiêu giảm định kiến "trọng nam hơn nữ" và nâng cao vị thế của trẻ em gái.

"Chính sách không nhằm khuyến khích các gia đình lựa chọn con gái. Mục tiêu đặt ra là giảm định kiến trọng nam hơn nữ, nâng cao vị thế của trẻ em gái, góp phần kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh", ông Dũng nói.

Theo Cục trưởng Cục Dân số, việc một gia đình có hai con gái không đồng nghĩa với việc gia đình đó không được sinh thêm con. Quyền sinh con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng vẫn được pháp luật ghi nhận. Mỗi người có quyền chủ động quyết định số con, thời điểm sinh và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với điều kiện của mình.

Điều này cũng có nghĩa, chính sách hỗ trợ không đặt ra yêu cầu rằng gia đình có hai con gái thì phải dừng sinh con. Trọng tâm của chính sách là tạo ra sự thay đổi trong nhận thức, để việc có con gái không bị xem là một bất lợi hoặc lý do khiến gia đình phải tiếp tục sinh con nhằm có con trai.

Thông điệp này được đặt trong bối cảnh Việt Nam vẫn phải đối mặt với tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh. Theo ông Dũng, để giải quyết vấn đề này không thể chỉ tập trung vào một biện pháp, mà cần đồng thời tác động đến nhận thức, hành vi và các yếu tố xã hội liên quan đến lựa chọn giới tính.

Trong đó, việc thay đổi quan niệm về giá trị của trẻ em gái là một nội dung quan trọng. Khi con gái được nhìn nhận bình đẳng với con trai, áp lực phải sinh con trai để "nối dõi" hay có "cháu đích tôn" sẽ từng bước được giảm bớt.

Ông Dũng cho rằng, trong nhiều năm qua, xã hội vẫn tồn tại những quan niệm như phải có con trai để nối dõi, có cháu đích tôn. Đây là những yếu tố tác động đến tâm lý và quyết định sinh con của một bộ phận gia đình.

"Chúng ta vẫn nói lựa chọn của gia đình, nhưng phong tục, tập quán ở quê thì nhà phải có người nối dõi tông đường, nhà phải có cháu đích tôn... Bây giờ muốn nâng vị thế người phụ nữ, để bình đẳng giới, thì lại lo rằng mất bình đẳng giới", ông Dũng phân tích.

Từ góc độ này, việc biểu dương, hỗ trợ các gia đình có hai con gái được xem như một cách truyền tải thông điệp xã hội: con gái cũng có giá trị và cần được nuôi dưỡng, tạo cơ hội phát triển bình đẳng như con trai.

Địa phương chủ động lựa chọn mức hỗ trợ

Một trong những nội dung được quan tâm là mức hỗ trợ dành cho các gia đình có hai con gái. Theo ông Lê Thanh Dũng, dự thảo không quy định một mức tiền hỗ trợ thống nhất áp dụng trên toàn quốc.

Thay vào đó, địa phương căn cứ mục tiêu chính sách dân số, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách để lựa chọn nội dung, hình thức và mức hỗ trợ phù hợp.

Các hình thức có thể được lựa chọn gồm biểu dương, tôn vinh; hỗ trợ bảo hiểm y tế học sinh, sữa học đường hoặc những nội dung phù hợp khác. Như vậy, không phải tất cả địa phương đều phải áp dụng cùng một hình thức hay một mức hỗ trợ.

Theo ông Dũng, cách tiếp cận này nhằm tạo sự linh hoạt trong quá trình thực hiện. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng ngân sách khác nhau, trong khi tình hình dân số, mức sinh và mất cân bằng giới tính khi sinh cũng có những đặc điểm riêng.

Địa phương có điều kiện có thể triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp với khả năng ngân sách; những địa phương còn khó khăn có thể lựa chọn những hình thức hỗ trợ thiết thực, phù hợp hơn với nguồn lực.

Việc trao quyền chủ động cho địa phương cũng cho phép chính sách gắn với thực tiễn thay vì áp dụng một mức hỗ trợ cứng nhắc trên phạm vi cả nước.

Đáng chú ý, hỗ trợ gia đình có hai con gái được đặt trong tổng thể các giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh của Luật Dân số. Điều 15 Luật Dân số quy định các biện pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, trong đó có việc khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Theo ông Dũng, đây là vấn đề cần được nhìn nhận ở góc độ lâu dài. Nếu chỉ xử lý hành vi lựa chọn giới tính khi sinh mà không thay đổi những quan niệm xã hội đứng phía sau hành vi đó thì khó giải quyết căn cơ tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh.

Vì vậy, bên cạnh các biện pháp kiểm soát hành vi lựa chọn giới tính, cần từng bước nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái, thúc đẩy bình đẳng giới và thay đổi quan niệm về giá trị của con trai, con gái trong gia đình.

Trong cách tiếp cận này, những gia đình có hai con gái dưới 16 tuổi trở thành nhóm được ưu tiên hỗ trợ, không phải vì họ cần tiếp tục sinh con gái, mà nhằm khẳng định giá trị của trẻ em gái và khuyến khích việc nuôi dạy con tốt.

Điều quan trọng, theo ông Dũng, là chính sách phải được hiểu đúng: không tạo thêm áp lực sinh con theo một giới tính nào, không hạn chế quyền quyết định sinh con của mỗi gia đình, mà hướng tới một môi trường trong đó việc có con trai hay con gái đều được đón nhận bình đẳng.

Mục tiêu cuối cùng là giảm dần định kiến giới, nâng cao vị thế của trẻ em gái và góp phần đưa tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh về mức tự nhiên.

Dự thảo Thông tư hiện đang được Bộ Y tế lấy ý kiến lần hai đến ngày 8/10/2026.