Hoàn thiện cơ chế thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa

Sửa đổi, bổ sung các cơ chế ưu đãi thu hút đầu tư trong lĩnh vực văn hóa

Quan tâm đến cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư về phát triển văn hóa tại Điều 4 của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho biết, khoản 2 dự thảo Nghị quyết quy định về hình thành các tổ hợp văn hóa. Đây là khu phức hợp các công trình không gian hạ tầng kỹ thuật văn hóa.

Theo đại biểu, các tổ hợp văn hóa này có quy mô nhỏ hơn so với cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Tuy nhiên, các tổ hợp văn hóa này sẽ hướng trực tiếp vào việc phát triển văn hóa, phục vụ nhu cầu văn hóa ở các khu đô thị, khu dân cư, các cụm, khu công nghiệp có đông công nhân.

Do đó, việc phát triển các tổ hợp văn hóa này rất quan trọng, nhưng khoản 3 Điều 4 của dự thảo Nghị quyết quy định: các tổ chức, cá nhân đầu tư vào các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa mới được hưởng các chính sách hỗ trợ về đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh theo quy định tại Điều 7 Nghị quyết số 198 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt để phát triển kinh tế tư nhân.

"Nếu quy định trong dự thảo Nghị quyết, đối với các tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển các tổ hợp văn hóa, sẽ không được hưởng chính sách này. Do vậy, tôi đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu chỉnh sửa lại khoản 3 Điều 4: Đối với các tổ chức, cá nhân khi đầu tư vào phát triển các cụm, các khu công nghiệp, các tổ hợp văn hóa đều được hưởng các chính sách quy định tại Điều 7 Nghị quyết số 198 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt để phát triển kinh tế tư nhân", đại biểu Phạm Hùng Thắng đề nghị.

Cũng cho ý kiến về cơ chế, chính sách thu hút vốn, nguồn lực đầu tư để phát triển văn hóa, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La) đề nghị sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 4 quy định về miễn thuế trong doanh thu của tổ chức cá nhân liên quan đến lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Bởi một doanh nghiệp có nhiều ngành nghề kinh doanh và các hoạt động, nên cần làm rõ miễn thuế trong doanh thu liên quan tới lĩnh vực công nghiệp văn hóa hoặc phát triển văn hóa.

Đối với quy định về cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu này đồng tình với quy định ưu tiên quỹ đất của các cơ quan, tổ chức Nhà nước được giao quản lý, trụ sở công dôi dư… nhưng nên làm rõ hơn các công trình thuộc sở hữu Nhà nước để "cho thuê các công trình thuộc sở hữu Nhà nước để tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao", tránh trường hợp lạm dụng, nhất là đối với lĩnh vực thể thao.

Những chuyển biến trong nhận thức và nguồn lực "vốn mồi"

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là đề xuất bảo đảm khoảng 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hóa. Đại biểu Đoàn Thị Lê An (Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng) đánh giá đây là một tín hiệu chính trị rất mạnh mẽ, thể hiện sự thay đổi căn bản trong nhận thức, văn hóa không còn là lĩnh vực "tiêu tiền" thuần túy mà là nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn địa phương miền núi còn nhiều khó khăn, đại biểu Đoàn Thị Lê An bày tỏ sự lo ngại nếu quy định này được thiết kế theo hướng cứng. Với những tỉnh có quy mô ngân sách nhỏ như Cao Bằng, việc áp một tỷ lệ cố định sẽ tạo áp lực cực lớn lên việc cân đối ngân sách cho các lĩnh vực cấp thiết khác như hạ tầng và an sinh xã hội. "Vấn đề không chỉ là chi bao nhiêu, mà quan trọng hơn là chi như thế nào để tạo ra giá trị thực, lan tỏa và bền vững", đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh.

Để giải quyết "bài toán" này, đại biểu đề xuất chuyển hướng từ quy định "tối thiểu 2%" sang mục tiêu "phấn đấu đạt khoảng 2% trong trung hạn" với lộ trình linh hoạt theo từng địa phương. Quan trọng hơn, ngân sách nhà nước cần đóng vai trò là "vốn mồi" để kích hoạt các nguồn lực xã hội thông qua cơ chế hợp tác công - tư (PPP).

Đồng quan điểm về nguồn lực, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) lưu ý Ban soạn thảo cần tách bạch rõ ràng phần chi 2% này với chi cho giáo dục và đào tạo. Do khái niệm văn hóa rất rộng, nếu không phân định rạch ròi, nguồn lực thực tế cho các hoạt động văn hóa đặc thù có thể bị lồng ghép, làm giảm hiệu quả thực chất của chính sách.

Cần ưu tiên cho tất cả các ngành công nghiệp văn hóa

Theo đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng), Quyết định số 1755/QĐ-TTg năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa xác định 12 ngành công nghiệp văn hóa theo thứ tự chung của thế giới và UNESCO.

Đến năm 2025, Quyết định số 2486 của Thủ tướng Chính phủ xác định có 10 ngành, gồm: điện ảnh; mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm; nghệ thuật biểu diễn; phần mềm và trò chơi giải trí; quảng cáo; thủ công mỹ nghệ; du lịch văn hóa; thiết kế sáng tạo; truyền hình và phát thanh; xuất bản. Quyết định này thiếu vắng 2 lĩnh vực rất quan trọng, có vai trò nổi bật là kiến trúc và thời trang.

Theo đại biểu, nếu hiểu trong ngành thiết kế đã bao gồm kiến trúc và thời trang thì chưa đánh giá và thể hiện đúng tầm vóc, vai trò đóng góp quan trọng, nhất là việc phát huy bản sắc văn hóa của ngành kiến trúc. Bởi ngành kiến trúc không chỉ có thiết kế mà còn nhiều nội dung khác như quy hoạch, nghiên cứu, kết nối sáng tạo.

Tại Điều 4 của dự thảo Nghị quyết, đại biểu đề nghị bổ sung thêm một mục hoặc lồng ghép nội dung trong quy hoạch phát triển đô thị, nông thôn cần đưa yêu cầu quy hoạch phát triển văn hóa như một yếu tố cốt lõi như phát huy di sản, đồng thời dành điều kiện mới bao gồm đất đai, bố trí kiến trúc...

Về cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư phát triển văn hóa (Điều 4), đại biểu đề nghị ưu tiên cho tất cả các ngành công nghiệp văn hóa, không nên chỉ ưu tiên cho các ngành như du lịch văn hóa, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, trò chơi điện tử trên mạng.

Về chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, thể thao (Điều 7), đại biểu băn khoăn hiện chỉ ưu tiên các nghệ sĩ thuộc lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, còn các ngành sáng tạo như nhà văn, kiến trúc sư, họa sĩ, nhà điêu khắc, nhiếp ảnh gia... thì sao? Do đó, cần ưu tiên cả những người làm sáng tác, sáng tạo.