Hoàn thiện Thông tư sàng lọc bệnh bẩm sinh, thống nhất phạm vi điều chỉnh

Bám sát Luật Dân số, làm rõ tên gọi và phạm vi điều chỉnh

Sáng 08/05/2026, tại trụ sở Bộ Y tế đã diễn ra cuộc họp xây dựng Thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số để sớm hoàn thiện, ban hành. Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh Luật Dân số là nền tảng quan trọng trong chiến lược nâng cao chất lượng dân số, trong đó sàng lọc, chẩn đoán sớm bệnh bẩm sinh giữ vai trò then chốt nhằm giảm thiểu gánh nặng bệnh tật, nâng cao chất lượng giống nòi và giảm chi phí y tế lâu dài cho gia đình, xã hội.

Đại diện cho Cục Dân số, Bộ Y tế, ông Phạm Hồng Quân, Trưởng phòng Cơ cấu và Chất lượng dân số cho biết, nhiều nội dung đã được chỉnh lý theo hướng chặt chẽ pháp lý, minh bạch trách nhiệm và thuận lợi cho triển khai chuyên môn tại cơ sở.

Việc xây dựng Thông tư quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh được xác định là một trong những nội dung quan trọng nhằm cụ thể hóa trong Luật Dân số. Tuy nhiên, trong quá trình thẩm định hồ sơ, Vụ Pháp chế đã có ý kiến đề nghị rà soát lại phạm vi điều chỉnh, đặc biệt là việc tên gọi và nội dung dự thảo có bao gồm chẩn đoán, điều trị hay chỉ nên dừng ở sàng lọc theo đúng tinh thần Luật.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Phạm Hồng Quân cho biết, Cục Dân số hoàn toàn thống nhất với nhận định rằng Thông tư phải bám sát quy định của Luật Dân số. Tuy nhiên, tên gọi của Thông tư hiện đang thực hiện theo Quyết định đã được Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt trong Kế hoạch công tác pháp chế năm 2026.

"Tại các cuộc họp Tổ soạn thảo trước đó đã thống nhất, nếu cần điều chỉnh tên Thông tư theo góp ý của Vụ Pháp chế thì Vụ Pháp chế sẽ tham mưu trình Bộ trưởng điều chỉnh lại Kế hoạch này. Đến thời hạn, nội dung đó chưa được thực hiện nên Cục vẫn phải triển khai theo quyết định đã ban hành", ông Quân nói.

Theo ông Quân, trong báo cáo gửi lại Vụ Pháp chế, Cục Dân số đã đề nghị cơ quan này, theo đúng chức năng được giao, tiếp tục tham mưu Bộ trưởng xem xét điều chỉnh tên Thông tư để bảo đảm thống nhất giữa quy định pháp luật và kế hoạch ban hành văn bản.

Bên cạnh đó, nhiều nội dung quan trọng khác trong dự thảo cũng đã được Cục Dân số tiếp thu, chỉnh sửa theo hướng tinh gọn, rõ ràng và tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc không quy định riêng về đối tượng áp dụng trong Thông tư. Theo ông Quân, đây là nội dung được tiếp thu theo góp ý của Vụ Pháp chế nhằm tránh trùng lặp, bởi văn bản quy phạm pháp luật đương nhiên có hiệu lực áp dụng chung trên toàn quốc, trừ khi có quy định đặc thù.

"Việc liệt kê cụ thể các cơ sở khám chữa bệnh có thể gây vướng mắc trong bối cảnh Chính phủ đang cắt giảm điều kiện kinh doanh, chuyển từ cơ chế cấp phép sang quản lý bằng quy chuẩn, tiêu chuẩn chuyên môn. Vì vậy, bỏ quy định này sẽ giúp văn bản phù hợp hơn với xu hướng cải cách hiện nay", ông Quân phân tích.

Một điều chỉnh quan trọng khác là tách danh mục bệnh thành hai phụ lục độc lập: danh mục sàng lọc trước sinh và danh mục sàng lọc sơ sinh. Cách trình bày này được đánh giá là rõ ràng, thuận tiện cho tra cứu và triển khai tại các cơ sở y tế.

Cục Dân số cũng đã lồng ghép khái niệm bệnh bẩm sinh vào điều về nguyên tắc xây dựng danh mục, thay vì để thành điều giải thích từ ngữ riêng lẻ, giúp cấu trúc Thông tư gọn hơn và đúng kỹ thuật soạn thảo.

Chỉnh lý cấu trúc, rõ trách nhiệm, thuận lợi cho cơ sở triển khai

Liên quan đến nội dung tổ chức thực hiện, theo ông Quân, một yêu cầu quan trọng từ Vụ Pháp chế là làm rõ trách nhiệm giữa các đơn vị chuyên môn trong Bộ Y tế, đặc biệt là giữa các cục liên quan đến khám chữa bệnh, bà mẹ trẻ em và dân số.

Cục Dân số đã dẫn lại các biên bản họp trước đó của Tổ soạn thảo để khẳng định trách nhiệm chủ trì xây dựng quy trình chuyên môn thuộc về đơn vị quản lý khám chữa bệnh, đồng thời đã có văn bản đề nghị các đơn vị này cho ý kiến thống nhất lại bằng văn bản.

Đáng chú ý, dự thảo Thông tư sau chỉnh lý không quy định chế độ báo cáo, tiếp thu đúng tinh thần hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới. "Nếu cần thiết, việc báo cáo sẽ được lồng ghép vào hệ thống báo cáo y tế chung đang được sửa đổi, bảo đảm ứng dụng chuyển đổi số thay vì tạo thêm đầu việc cho cơ sở", ông Quân cho biết.

Một nội dung được bổ sung theo góp ý là trách nhiệm công khai, cập nhật danh mục bệnh trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Y tế. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong minh bạch thông tin và hỗ trợ cơ sở y tế tiếp cận kịp thời các cập nhật chuyên môn.

Ở góc độ pháp lý vĩ mô, Cục Dân số cũng đã rà soát để bảo đảm dự thảo Thông tư thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu của Đảng và Nhà nước về kiểm soát quyền lực, phòng chống lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật; bổ sung các căn cứ chính trị như Nghị quyết 21-NQ/TW, Nghị quyết 72-NQ/TW, Chỉ thị 39-CT/TW và Quyết định 1190/QĐ-TTg vào Tờ trình.

"Dù Thông tư không trực tiếp làm phát sinh vấn đề bất bình đẳng giới, chúng tôi vẫn bổ sung đánh giá nội dung này trong Tờ trình theo đúng yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật", ông Quân nói thêm.

Liên quan đến phần phụ lục danh mục bệnh, hiện Cục Dân số đang phối hợp với đơn vị quản lý khám chữa bệnh để rà soát, thống nhất mã bệnh theo hệ thống ICD phù hợp với quy định hiện hành, tránh gây lúng túng cho cơ sở khi áp dụng.

Theo ông Phạm Hồng Quân, quá trình tiếp thu, giải trình lần này không chỉ là việc chỉnh sửa kỹ thuật văn bản mà còn giúp dự thảo Thông tư "chắc pháp lý hơn, rõ trách nhiệm hơn và thuận lợi triển khai hơn". Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để khi Thông tư ban hành, các cơ sở y tế có thể áp dụng ngay vào thực tiễn sàng lọc, góp phần phát hiện sớm, can thiệp sớm các bệnh bẩm sinh, nâng cao chất lượng dân số trong giai đoạn mới.