Hollywood chưa xóa bỏ được định kiến tuổi tác

Lời nhắn nhủ ấy phản ánh thực tế rằng Dương Tử Quỳnh chỉ là 1 trong 7 phụ nữ trên 60 tuổi từng nhận giải Oscar ở hạng mục "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất". Trong lịch sử, chỉ có Jessica Tandy thắng giải này khi ngoài 80 và Katharine Hepburn ở tuổi ngoài 70.

Trong nhiều thập kỷ, Oscar thường ưu ái các nữ diễn viên ở độ tuổi 20 - 30. Mức chênh lệch tuổi tác giữa người thắng giải nam và nữ rất rõ: Adrien Brody là nam diễn viên duy nhất dưới 30 tuổi từng thắng giải "Nam diễn viên chính xuất sắc nhất", trong khi có tới 32 diễn viên thắng giải này ở hạng mục cho nữ khi mới ngoài 20. 

Tuy vậy, xu hướng đang dần thay đổi. Độ tuổi trung bình của các ứng viên nữ đang tăng đều qua từng thập kỷ: Từ 27 tuổi vào những năm 1940, lên 37 vào thập niên 1970, 40 vào những năm 2000 và khoảng 47 tuổi trong thập niên 2020. Mức trung bình chỉ 27 tuổi trong thập niên 1940 cho thấy Hollywood từng ưu ái phụ nữ trẻ như thế nào. Trong cuốn The Star Machine (2007), sử gia điện ảnh Jeanine Basinger nhận xét rằng sự nghiệp của các ngôi sao nữ khi đó rất mong manh: Nếu trụ vững 1 thập kỷ đã là thành công, 2 thập kỷ là phi thường, còn lâu hơn nữa gần như là một "phép màu" - và khi đó họ mới được gọi là huyền thoại.

Cánh cửa cho nữ nghệ sĩ lớn tuổi trên màn ảnh

Tiến sĩ Stacy L. Smith, người sáng lập Sáng kiến Hòa nhập Annenberg của Đại học Nam California, cho biết: Các nữ diễn viên lớn tuổi hiện có nhiều cơ hội hơn trong những bộ phim uy tín - những tác phẩm thường được các giải thưởng chú ý.

Smith cho biết, khi bắt đầu nghiên cứu vào năm 2007, bà từng đùa rằng, chỉ một vài nữ diễn viên nổi tiếng ở Hollywood - như Judi Dench, Maggie Smith hay Meryl Streep - mới có thể nhận được vai diễn khi đã lớn tuổi. "Nhưng giờ điều đó không còn đúng nữa. Các bộ phim dạng này có nhiều vai diễn đa dạng hơn và ít thiên vị hay tập trung việc phụ nữ trẻ dẫn dắt chuyện phim", bà nói. 

Theo Smith, việc Viện Hàn lâm ngày càng vinh danh những bộ phim nghệ thuật đề cao diễn xuất đã mở thêm cơ hội cho các diễn viên dày dặn kinh nghiệm. Nhờ đó, nhiều nhà làm phim bắt đầu xây dựng tác phẩm cho các ngôi sao kỳ cựu và kể những câu chuyện về những người phụ nữ phức tạp, từng trải, khiến số người thắng giải "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất" ở độ tuổi lớn ngày càng tăng.

Gần 1 thập kỷ sau các phong trào #OscarsSoWhite và #MeToo kêu gọi bình đẳng và đa dạng hơn trong Viện Hàn lâm, một số thay đổi đã xuất hiện. Từ năm 2021, hai nữ đạo diễn Chloé Zhao và Jane Campion đã giành giải Oscar ở hạng mục "Đạo diễn xuất sắc nhất", dù họ vẫn chỉ là người phụ nữ thứ hai và thứ ba đạt được thành tích này. 

Nhiều nữ biên kịch kiêm đạo diễn cũng ngày càng xây dựng phim xoay quanh nhân vật nữ. Năm 2025, Coralie Fargeat (47 tuổi) được đề cử giải Oscar cho "Đạo diễn xuất sắc nhất" với The Substance, có Demi Moore đóng chính. Trước đó, năm 2024, Justine Triet (45 tuổi) thắng giải "Kịch bản xuất sắc nhất" với Anatomy of a Fall và cũng được đề cử "Đạo diễn xuất sắc nhất". Anatomy of a Fall có sự tham gia của Sandra Huller (45 tuổi), người cũng được đề cử giải "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất". 

Theo Elizabeth Kaiden, đồng sáng lập của The Writers Lab, một tổ chức hỗ trợ các nhà biên kịch nữ trên 40 tuổi, ngày càng nhiều phụ nữ có vị thế để lựa chọn kịch bản và tự mình thực hiện chúng. Ví dụ, tại Oscar năm nay, Jessie Buckley giành giải "Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất" với vai Agnes, vợ của William Shakespeare trong phim Hamnet. Cuốn sách gốc và kịch bản đều do phụ nữ viết và phim do Chloé Zhao đạo diễn. Trước đó, Zhao cũng đạo diễn Nomadland với Frances McDormand (khi ấy đã ngoài 60 tuổi) đóng vai chính. Những dự án như vậy có lẽ khó có cơ hội được thực hiện cách đây vài thập kỷ.

Một yếu tố khác là việc Viện Hàn lâm mở rộng thành viên bỏ phiếu quốc tế, khiến nhiều phim điện ảnh thế giới được đề cử hơn. Theo Stacy L. Smith, điều này có thể góp phần thay đổi cách nhìn về tuổi tác. Trong khi ở Mỹ vẫn tồn tại sự ưu ái dành cho tuổi trẻ, nhiều nền văn hóa khác ít thiên vị điều đó hơn.

Khoảng cách giữa Oscar và thực tế tại Hollywood

Dù Oscar ngày nay đề cử nhiều nữ diễn viên lớn tuổi hơn, Hollywood chính thống vẫn ưu tiên phụ nữ trẻ. Nghiên cứu về 100 phim có doanh thu cao nhất mỗi năm từ 2007 cho thấy, nữ diễn viên chính trung bình 34 tuổi, trong khi nam diễn viên chính trung bình 42 tuổi; và độ tuổi trung bình của nữ diễn viên chưa bao giờ vượt quá 36.

Sự thiếu đại diện cũng thể hiện ở đội ngũ sáng tác. Trong 511 phim truyện Mỹ phát hành năm 2025, chỉ 12% được viết bởi phụ nữ trên 40 tuổi, và tổng cộng phụ nữ chỉ chiếm 20% số biên kịch. "Khoảng cách giữa Oscar và thực tế là khá lớn. Chúng ta không thể xem Oscar như thước đo đáng tin cậy cho những gì thực sự đang diễn ra trong ngành", Nitza Wilon, đồng sáng lập của The Writers Lab, nhận xét.

Một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Phụ nữ trong Truyền hình và Điện ảnh còn cho thấy bức tranh ảm đạm hơn với phụ nữ trên 60 tuổi. Chỉ 2% nhân vật nữ chính trong các phim ăn khách nhất năm 2025 thuộc nhóm tuổi này, trong đó có Jamie Lee Curtis (phim Freakier Friday) và Amy Madigan (phim Weapons). Trong khi đó, nam diễn viên trên 60 tuổi vẫn chiếm 8% vai chính, gấp 4 lần so với nữ giới.

Tiến sĩ Martha Lauzen, tác giả của báo cáo, cho biết nhiều người cho rằng, nạn phân biệt tuổi tác đã giảm khi thấy những cái tên như Frances McDormand hay Demi Moore được đề cử Oscar. Nhưng thực tế, số nhân vật nữ bắt đầu ít xuất hiện trên màn ảnh từ cuối độ tuổi 30 và đầu 40, tiếp tục giảm ở tuổi 50, và đến tuổi 60 thì gần như biến mất. "Tôi nghĩ đó là một trong những lý do tại sao chúng ta thường bị thu hút bởi những phim có nhân vật nữ chính lớn tuổi. Chúng ta hiếm khi thấy được họ", bà nói.