Hợp tác xã khẳng định vai trò trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia

Diễn đàn được tổ chức nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi điền chủ, nông gia tham gia hợp tác xã nông nghiệp (11/4/1946 - 11/4/2026) và hưởng ứng Tháng hành động vì Hợp tác xã năm 2026. 

Với chủ đề "Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân", diễn đàn tập trung làm rõ mối quan hệ liên kết, bổ trợ giữa hợp tác xã và doanh nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, chế biến, xuất khẩu và logistics.

Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam Cao Xuân Thu Vân cho biết, Diễn đàn năm nay được tổ chức trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Trong hệ sinh thái đó, câu hỏi đặt ra không còn là hợp tác xã có vai trò hay không, mà là hợp tác xã sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.

Bà Cao Xuân Thu Vân nhấn mạnh thêm: Nhìn ra thế giới, có thể thấy một điểm chung, nền kinh tế thành công không phải là nền kinh tế vận hành dựa trên các chủ thể đơn lẻ, mà là những nền kinh tế được tổ chức theo hệ sinh thái, nơi các thành phần kinh tế tương tác, bổ trợ và cùng phát triển.

Tại Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là hợp tác xã đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia.

Hợp tác xã chuyển mình mạnh mạnh mẽ

Theo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, tính đến tháng 3/2026, cả nước có khoảng 35.197 hợp tác xã với gần 7 triệu thành viên (bao gồm thành viên chính thức và thành viên liên kết). Trong đó, khu vực nông nghiệp chiếm 66,8% với 23.512 hợp tác xã tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong xây dựng nông thôn mới. Khu vực phi nông nghiệp có 11.685 hợp tác xã chiếm 33,2% hoạt động đa dạng trong các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, vận tải và môi trường.

Đáng chú ý, có khoảng 78% hợp tác xã hoạt động hiệu quả; gần 4.700 hợp tác xã tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao.

Những con số này cho thấy hợp tác xã đang dịch chuyển từ mô hình mang tính hỗ trợ sang một chủ thể kinh tế năng động, có khả năng kết nối và tham gia sâu hơn vào thị trường. 

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, sự kết nối giữa hợp tác xã và khu vực kinh tế tư nhân là một tất yếu khách quan. Hợp tác xã mang lại sức mạnh của sự liên kết cộng đồng, khả năng tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định của vùng nguyên liệu; trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân mang đến công nghệ, năng lực quản trị hiện đại, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường.

Để phát huy hiệu quả của các mô hình hợp tác này, cần có sự kết nối, tháo gỡ những điểm nghẽn để hợp tác xã hoàn toàn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị hiện đại.

Gỡ các nút thắt để hợp tác xã phát triển

Phát biểu tại diễn đàn, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp & Môi trường), cho biết sau gần 40 năm đổi mới, kinh tế tư nhân đã phát triển vượt bậc, đóng góp hơn 50% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho trên 80% lực lượng lao động.

Tuy nhiên, giữa kinh tế tư nhân và khu vực hợp tác xã vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể. Doanh nghiệp phần lớn phát triển độc lập, trong khi hợp tác xã còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị và công nghệ. 

Hiện nay, khu vực kinh tế tư nhân trong nông nghiệp bao gồm một hệ sinh thái rộng lớn với nhiều chủ thể: khoảng trên 9 triệu hộ nông dân là lực lượng sản xuất và cung ứng nguyên liệu. Ngược lại, nhiều hợp tác xã nông nghiệp vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ, năng lực quản trị, tài chính và ứng dụng khoa học công nghệ còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường và doanh nghiệp, dẫn đến vị thế còn yếu trong chuỗi giá trị. Điều này khiến liên kết chuỗi chưa bền vững, dễ đứt gãy khi thị trường biến động. 

Trước thực tế đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ "liên kết đơn lẻ" sang "hệ sinh thái tích hợp", trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, hợp tác xã là nền tảng tổ chức sản xuất, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thể chế.

Từ góc nhìn thực tiễn, bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T nông sản Cao Phong (Phú Thọ), cho rằng "bao tiêu sản phẩm" chỉ là bước khởi đầu. Điều hợp tác xã cần là một cơ chế hợp tác dài hạn, ổn định và có cam kết hai chiều.

Theo đó, liên kết bền vững cần dựa trên ba trụ cột: bảo đảm hợp đồng dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro và cơ chế bảo vệ liên kết. Khi giá thị trường biến động, nếu không có cơ chế chia sẻ hợp lý, mối quan hệ giữa hợp tác xã và doanh nghiệp rất dễ rơi vào khủng hoảng niềm tin. Ngược lại, nếu lợi ích và rủi ro được phân bổ công bằng, liên kết sẽ trở nên bền chặt hơn.

Từ thực tiễn này, bà Vũ Thị Lệ Thủy bày tỏ mong muốn chuyển đổi tư duy từ "mua - bán" sang "đồng hành", từ "bao tiêu" sang "đồng đầu tư", hướng tới hợp tác chiến lược dài hạn.

Một trong những rào cản lớn hiện nay là khả năng tiếp cận tín dụng của hợp tác xã. Tại diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh thẳng thắn nhìn nhận, dù đã có nhiều nỗ lực, hoạt động tín dụng cho khu vực này vẫn còn nhiều khó khăn. Nguyên nhân không chỉ nằm ở chính sách mà còn từ nội tại hợp tác xã: quy mô nhỏ, thiếu minh bạch tài chính, năng lực quản trị hạn chế và chưa hình thành được chuỗi liên kết bền vững.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng, đẩy mạnh các gói vay lãi suất thấp và ưu tiên các mô hình liên kết hợp tác xã - doanh nghiệp.

Tại diễn đàn, các đại biểu cũng chia sẻ các ý kiến liên quan đến: Giải pháp đột phá cho sản phẩm hợp tác xã trên nền tảng số; Tăng cường minh bạch và chuẩn hóa từ chính các hợp tác xã; mối liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp; Thúc đẩy liên kế tư nhân và kinh tế tập thể… Khi hai lực lượng là hợp tác xã và kinh tế tư nhân được kết nối hiệu quả, không chỉ các giao dịch kinh tế được tạo ra, mà còn hình thành các chuỗi giá trị mới, mô hình hợp tác mới, mở ra cơ hội phát triển. Đó chính là con đường để xây dựng một nền kinh tế năng động, bao trùm và bền vững trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.