Hy vọng mới ngăn chặn virus Nipah từ loại thuốc điều trị Covid-19

Nỗi lo từ những đợt bùng phát mới

Đầu năm 2026, thế giới một lần nữa lo ngại khi bang West Bengal (Ấn Độ) ghi nhận các ca bệnh do virus Nipah, khiến hàng trăm người tiếp xúc gần phải cách ly nghiêm ngặt. Được phát hiện lần đầu tại Malaysia vào năm 1998, virus Nipah từ lâu đã nằm trong danh sách "ưu tiên hàng đầu" của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vì chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi tỷ lệ gây biến chứng nặng cho người nhiễm là cực kỳ cao.

Trước bối cảnh đó, kết quả nghiên cứu chung của Viện Virus học Vũ Hán (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc), Viện Vật chất Y học Thượng Hải và Công ty Khoa học Đời sống Vigonvita đã mang lại một tia hy vọng mới cho y học thế giới.

Tại sao thuốc trị COVID-19 lại hiệu quả với Nipah?

Theo báo cáo đăng trên tạp chí quốc tế Emerging Microbes & Infections, thuốc uống VV116 (tên thương mại là Mindevir) thực chất là một loại thuốc kháng virus "phổ rộng". Điều này có nghĩa là thay vì chỉ tấn công một loại virus duy nhất, nó nhắm vào cấu trúc nhân bản chung của nhiều loại virus khác nhau.

Các nhà khoa học đã đi sâu vào nghiên cứu cơ chế "khóa" virus. Khi virus Nipah xâm nhập vào cơ thể, chúng cần một loại enzyme để sao chép mã di truyền. Thuốc VV116 hoạt động như một "kẻ giả mạo" khiến virus sử dụng nhầm nguyên liệu từ thuốc thay vì nguyên liệu của cơ thể để nhân bản. Kết quả là chuỗi di truyền của virus bị đứt gãy, khiến chúng không thể sinh sôi và dần bị tiêu diệt.

Trong các thử nghiệm trên chuột hamster vàng - loài vật có phản ứng bệnh lý tương đồng với con người khi nhiễm Nipah - nhóm nghiên cứu đã áp dụng mô hình lây nhiễm liều cao. Kết quả cho thấy:

Tỷ lệ sống sót: Tăng vọt lên mức 66,7% so với nhóm không dùng thuốc.

Kiểm soát nội tạng: Thuốc giúp giảm đáng kể lượng virus tấn công vào phổi, não và lách - những nơi virus Nipah thường gây viêm nhiễm nặng dẫn đến suy hô hấp hoặc viêm não cấp tính.

Độ bao phủ: Thuốc hiệu quả với cả hai biến chủng chính hiện nay là biến chủng Malaysia (NiV-M) và biến chủng Bangladesh (NiV-B).

Đại diện nhóm nghiên cứu từ Viện Virus học Vũ Hán cho biết: "Thành tựu này không chỉ cung cấp một phương pháp điều trị tiềm năng cho các ca bệnh nhiễm Nipah, mà còn có thể dùng như một loại thuốc dự phòng cho những nhóm nguy cơ cao như nhân viên y tế đang ở tuyến đầu chống dịch hoặc các kỹ thuật viên phòng thí nghiệm".

Giải pháp "có sẵn" cho tương lai

Điểm đáng chú ý nhất của phát hiện này chính là tính sẵn có của thuốc. Vì VV116 đã được phê duyệt để điều trị COVID-19 tại Trung Quốc và Uzbekistan, các dữ liệu về an toàn và quy trình sản xuất đã được hoàn thiện. Thay vì mất nhiều năm để nghiên cứu một loại thuốc mới từ đầu, y tế thế giới có thể tận dụng ngay VV116 để ứng phó khẩn cấp.

Nói về khả năng ứng dụng thực tế, đại diện Công ty Khoa học Đời sống Vigonvita chia sẻ với báo giới: "Dựa trên các dữ liệu thực nghiệm đầy hứa hẹn này, chúng tôi sẽ theo dõi sát sao diễn biến dịch bệnh và sẵn sàng khởi động các thử nghiệm lâm sàng trên người ngay khi cần thiết. Đây sẽ là một lựa chọn thuốc 'có sẵn' để phản ứng nhanh với các đợt bùng phát hiện tại và tương lai".

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cũng đưa ra lời khuyên thận trọng. Ông Vương Tân Vũ, Phó Giám đốc khoa Bệnh truyền nhiễm tại Bệnh viện Hoa Sơn (Đại học Phục Đản), nhấn mạnh rằng dù chưa ghi nhận ca bệnh nào tại các quốc gia khác ngoài Ấn Độ, người dân vẫn cần cảnh giác nhưng không nên hoảng loạn. "Công chúng nên duy trì thói quen vệ sinh tốt và tin tưởng vào các biện pháp giám sát khoa học. Việc tìm ra các ứng viên thuốc như VV116 cho thấy chúng ta đang chủ động hơn trong cuộc chiến chống lại các căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm", ông Vương nhận định.

Hiện nay, bên cạnh các nghiên cứu về thuốc, các chuyên gia cũng khẳng định năng lực giám sát thông qua giải trình tự gen thế hệ mới (NGS) sẽ giúp các quốc gia phát hiện sớm và khoanh vùng virus Nipah, ngăn chặn nguy cơ bùng phát rộng.