Khai bút đầu xuân cần biết 4 điều này

Nghi thức giáo dục mang tính nền tảng

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam, từ sáng mùng 1 Tết Nguyên đán, đông đảo người dân Thủ đô và du khách đã tới Văn Miếu – Quốc Tử Giám du xuân, xin chữ cầu may. Trong không khí trang nghiêm nhưng rộn ràng của ngày đầu năm mới, những nét thư pháp Hán Nôm và Quốc ngữ tiếp tục được trao gửi như lời chúc về một năm bình an, hiếu học và thành đạt. Tục xin chữ đầu năm vẫn được duy trì, trở thành hoạt động văn hóa đặc trưng mỗi dịp Tết đến, xuân về.

Trong những ngày đầu năm, nhiều người duy trì thói quen khai bút như một nghi thức mang tính biểu tượng, viết vài chữ đẹp hay câu chúc để cầu may mắn. Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống, khai bút không đơn thuần là việc viết chữ đầu năm mà là hành động mở đầu cho một chu kỳ học hành, làm việc với tinh thần kỷ luật và cam kết cá nhân rõ ràng. Nếu chỉ dừng lại ở hình thức, phong tục này sẽ mất đi giá trị cốt lõi.

Theo chuyên gia tử vi, phong thủy Chu Định Sơn, sáng lập Học quán Sơn Chu, khai bút đầu xuân là một phong tục đẹp gắn với truyền thống coi trọng chữ nghĩa của người Á Đông. Đây không phải trào lưu nhất thời, cũng không phải nghi thức mang tính mê tín hay cầu may đơn giản. "Khai bút, xét cho đúng, là hành động xác lập lại tinh thần học tập, kỷ luật và mục tiêu. Việc đặt nét chữ đầu tiên giống như lời hứa nghiêm túc với chính mình trong năm mới", ông chia sẻ.

Đông đảo người dân tham gia hoạt động xin chữ trong khuôn viên di tích sân Thái Học của Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Trong xã hội hiện đại, ý nghĩa này càng trở nên phù hợp với giới trí thức, người làm nghề liên quan đến tri thức, đặc biệt là học sinh – sinh viên. Việc bắt đầu năm mới bằng chữ nghĩa giúp tạo tâm thế tập trung, ổn định nhịp sinh hoạt sau kỳ nghỉ, đồng thời định hướng rõ ràng cho hành trình học tập và phát triển bản thân.

Theo ông Chu Định Sơn, bước đầu tiên là chỉnh trang tác phong. Quần áo gọn gàng, đầu tóc chỉn chu, dáng vẻ nghiêm túc giúp người học bước vào trạng thái kỷ luật. Ý nghĩa không nằm ở hình thức đẹp xấu, mà ở việc tự nhắc mình rằng đây là một thời điểm quan trọng.

Tiếp đó là hành động rửa tay, lắng tâm – biểu tượng cho việc gột bỏ tạp niệm, đưa tâm trí về trạng thái tập trung. Khi thân đã ngay ngắn, tâm đã an định, người học mới bước vào phần chính của nghi thức: thể hiện sự tôn kính với thầy dạy và bậc tiên hiền. Ở nhiều nơi, nghi thức cúi lễ trước thầy hoặc tưởng niệm những người có công truyền dạy tri thức được duy trì như lời nhắc về sự tiếp nối và truyền thừa của con đường học vấn.

Một số nghi lễ còn có những chi tiết mang tính khích lệ chí hướng như điểm chu sa vào ấn đường với ý nghĩa "khai trí", hoặc đánh trống để "minh chí" – nói rõ chí hướng học tập. Dù cách thức có thể khác nhau theo vùng miền, điểm chung vẫn là nhấn mạnh tinh thần nghiêm cẩn trước khi đặt bút.

Nội dung khai bút cũng không tùy tiện. Người xưa thường chọn những chữ mang giá trị nhân cách như "Nhân", "Tâm", "Trí", "Tín". Đặc biệt, chữ "Nhân" được coi là nền tảng, bởi học chữ trước hết là học làm người. Nhìn từ góc độ này, nét bút đầu năm không chỉ là thao tác viết mà là một tuyên ngôn cá nhân: từ đây chính thức bước vào chu kỳ học tập mới với thái độ đúng đắn.

Việc chọn ngày giờ khai bút từng được coi trọng trong dân gian. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều này có thể hiểu theo khía cạnh tâm lý nhiều hơn là yếu tố thần bí. Một mốc thời gian được xác định rõ ràng giúp con người thu tâm, chuẩn bị kỹ lưỡng và dễ giữ cam kết hơn. Khi đã hẹn giờ, hẹn ngày, người ta có xu hướng nghiêm túc thực hiện, qua đó tạo động lực cho cả năm.

Để nét bút đầu năm không dừng ở hình thức

Thực tế cho thấy, nhiều người khai bút đầu xuân như một nghi thức đẹp, nhưng sau đó nhịp sinh hoạt nhanh chóng trở lại như cũ. Theo ông Chu Định Sơn, giá trị thực của khai bút không nằm ở khoảnh khắc đặt bút, mà ở quá trình tiếp nối sau đó.

Để nghi thức này trở thành động lực thật sự, trước hết cần tạo một không gian phù hợp. Không cần cầu kỳ, chỉ cần bàn làm việc gọn gàng, đủ ánh sáng, hạn chế xao động. Sự chuẩn bị ấy thể hiện thái độ tôn trọng với việc mình sắp làm và với chính lời hứa của mình.

Thứ hai, nội dung khai bút nên ngắn gọn nhưng cụ thể. Một chữ chủ như "Kỷ", "Cần", "Tĩnh" hoặc một câu định hướng cho năm mới sẽ hiệu quả hơn những câu quá dài và chung chung. Điều quan trọng là nội dung phải gắn với mục tiêu thực tế.

Nhiều bạn học sinh đến xin chữ đầu năm với mong muốn học tập tốt trong năm Bính Ngọ.

Thứ ba, nên viết kèm những cam kết có thể đo lường. Chẳng hạn, mỗi ngày dành một khoảng thời gian cố định để đọc sách; mỗi tuần hoàn thành một chuyên đề; mỗi tháng có một sản phẩm cụ thể. Khi mục tiêu rõ ràng và có thể kiểm tra, nét bút đầu năm mới thực sự có giá trị định hướng.

Cuối cùng, cần coi khai bút là điểm khởi đầu chứ không phải điểm kết thúc. Nếu sau nghi thức, người thực hành duy trì được nề nếp học tập, ghi chép và làm việc đều đặn, thì khai bút sẽ trở thành mốc đánh dấu sự chuyển động tích cực.

"Khai bút đầu xuân là phong tục vừa đẹp vừa thực tế. Đẹp ở chỗ nhắc con người tôn trọng chữ nghĩa; thực tế ở chỗ giúp con người vào guồng ngay từ đầu năm. Giá trị không nằm ở nét chữ đầu tiên đẹp đến đâu, mà ở những gì được viết tiếp, được học tiếp và được làm tiếp trong suốt cả năm", ông Chu Định Sơn chia sẻ.

Trong đời sống hiện đại, khi sự xao động dễ khiến con người mất phương hướng, một nghi thức khởi đầu mang tính định tâm như khai bút có thể trở thành điểm tựa tinh thần. Khi được hiểu đúng và thực hành nghiêm túc, phong tục này không chỉ gìn giữ truyền thống văn hóa mà còn góp phần xây dựng kỷ luật cá nhân - yếu tố quan trọng cho một năm học hành và làm việc hiệu quả.