Khám sức khỏe miễn phí - Niềm vui lớn của lao động phi chính thức

Có bệnh cũng cố chịu vì sợ mất ngày công

Trời vừa tang tảng sáng, chị Nguyễn Thị Thương (38 tuổi) đã tất bật chuẩn bị hàng hóa, chằng buộc lên xe đạp để kịp ra phố bán rong. Hai vợ chồng chị rời quê ở xã Mỹ Đức, Hà Nội lên thuê trọ tại khu Xa La để mưu sinh đã gần chục năm nay.

Công việc bán hàng rong phụ thuộc vào thời tiết và lượng khách qua đường nên thu nhập rất bấp bênh. Có ngày bán khá, chị kiếm được khoảng 250 nghìn đồng, nhưng cũng có hôm chỉ còn 50 nghìn đồng sau khi trừ chi phí.

Số tiền ít ỏi ấy phải chắt bóp từng đồng để trả tiền thuê nhà, tiền sinh hoạt và gửi về quê lo cho hai con đang tuổi ăn học. Con lớn của chị đang học lớp 12, con út học THCS, đều ở quê cùng ông bà nội. "Bố mẹ đi làm xa chỉ mong kiếm thêm tiền cho các con học hành tử tế hơn mình ngày trước", chị Thương tâm sự.

Cuộc sống thiếu trước hụt sau khiến chị gần như không dám nghĩ đến chuyện khám sức khỏe định kỳ. Những cơn đau đầu, đau lưng hay mệt mỏi kéo dài thường được chị giải quyết bằng vài viên thuốc mua vội ngoài hiệu thuốc. "Có bệnh cũng cố chịu vì sợ mất ngày công. Nghỉ một buổi là coi như hôm đó không có tiền", chị nói.

Bởi vậy, khi nghe thông tin về chính sách khám sức khỏe miễn phí cho người dân, đặc biệt là lao động có hoàn cảnh khó khăn, chị Thương không giấu được niềm vui. "Người lao động nghèo như chúng tôi ít khi được đi khám đầy đủ. Có chính sách này thì yên tâm hơn, biết sức khỏe mình thế nào để còn chữa trị sớm", chị chia sẻ.

Không riêng chị Thương, rất nhiều lao động phi chính thức ở đô thị hiện nay vẫn đang sống trong tình trạng "bỏ quên" sức khỏe để ưu tiên cho cơm áo gạo tiền.

Những phận đời mưu sinh luôn canh cánh nỗi lo bệnh tật

Tại một khu nhà trọ công nhân gần bến xe Giáp Bát, anh Trần Văn Hùng (40 tuổi) vừa trở về sau hơn 10 giờ làm việc liên tục tại chợ đầu mối.

Công việc bốc vác nặng nhọc khiến đôi vai và lưng của anh thường xuyên đau nhức. Thế nhưng nhiều năm nay, anh chưa từng đi khám sức khỏe tổng quát.

"Mỗi ngày đi làm được khoảng 300 - 400 nghìn đồng. Nếu nghỉ đi khám thì vừa mất tiền công, vừa tốn thêm tiền viện phí nên cứ lần lữa mãi", anh Hùng nói.

Rời quê Ninh Bình lên Hà Nội làm thuê hơn 15 năm nay, anh là trụ cột kinh tế chính của gia đình. Vợ làm công nhân may ở quê, thu nhập thấp nên mọi chi tiêu cho hai con học hành phần lớn trông vào tiền anh gửi về. Có thời điểm anh đau cột sống đến mức không ngủ được, nhưng rồi vẫn cố gắng đi làm vì "nghỉ là cả nhà thiếu tiền".

Khi biết đến chính sách khám sức khỏe miễn phí, anh Hùng cho biết, điều khiến anh xúc động nhất là những người lao động tự do như mình cũng được quan tâm.

"Lâu nay, chúng tôi cứ nghĩ chỉ người có điều kiện mới khám sức khỏe định kỳ. Nếu được khám miễn phí, nhiều người sẽ mạnh dạn đi kiểm tra hơn", anh nói.

Cũng mưu sinh nơi phố thị bằng công việc nặng nhọc là chị Lê Thị Hoa (51 tuổi), quê Ninh Bình. Chị đã lên Hà Nội mưu sinh nghề thu mua đồng nát hơn 10 năm nay. Ngày nào chị cũng rong ruổi trên chiếc xe đạp cũ khắp các ngõ phố để nhặt nhạnh từng vỏ lon, thùng giấy.

Thu nhập bấp bênh, tiền tích lũy chẳng đáng là bao, chị còn phải gửi tiền về quê nuôi hai con ăn học. Chồng mất sớm, chị Hoa một mình nuôi con nên mọi khoản chi tiêu đều phải dè sẻn. "Bản thân tôi nhiều khi mệt lắm nhưng cứ nghĩ đến tiền viện là lại thôi. Chỉ khi nào đau quá không chịu nổi mới dám đi khám", chị kể.

Mấy năm gần đây, chị thường xuyên đau khớp gối và khó thở khi đạp xe đường dài. Dù vậy, chị vẫn cố làm vì sợ mất nguồn thu nhập duy nhất.

Thông tin khám sức khỏe miễn phí khiến người phụ nữ lam lũ ấy cảm thấy như được sẻ chia phần nào gánh nặng cuộc sống. "Nếu được khám định kỳ thì tốt quá. Có bệnh phát hiện sớm còn chữa được, chứ người nghèo sợ nhất là bệnh nặng", chị nói.

Với chị Nguyễn Thị Hương (45 tuổi), người khuyết tật mưu sinh bằng nghề bán vé số ở Hà Nội, thông tin về chính sách khám sức khỏe miễn phí mang đến niềm vui và sự nhẹ nhõm sau nhiều năm chỉ biết gắng gượng với bệnh tật.

Đôi chân yếu khiến việc đi lại khó khăn, nhưng suốt nhiều năm nay, ngày nào chị Hương cũng dậy từ sớm, rồi len lỏi qua các chợ dân sinh, quán nước, bến xe để bán từng tờ vé số. Công việc phụ thuộc hoàn toàn vào may rủi và lượng khách mỗi ngày nên thu nhập rất bấp bênh.

"Nhiều hôm đau nhức chân tay, người mệt nhưng vẫn phải cố đi bán. Nghỉ ngày nào là mất tiền ngày đó", chị Hương chia sẻ. Có thời gian chị bị đau dạ dày kéo dài, thường xuyên chóng mặt do huyết áp không ổn định nhưng chỉ dám mua thuốc uống cầm chừng.

Với chị Hương, việc được khám sức khỏe miễn phí không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí mà còn là sự động viên lớn về tinh thần. "Người lao động nghèo như chúng tôi chỉ mong có sức khỏe để tiếp tục làm việc, lo cho gia đình. Nghe có chính sách khám miễn phí ai cũng mừng", chị nói.

Không chỉ chữa bệnh mà còn giữ gìn sinh kế cho người lao động

Theo bác sĩ Mai Xuân Phương, chuyên gia truyền thông về dân số, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Truyền thông và Giáo dục (Tổng cục Dân số, nay là Cục Dân số - Bộ Y tế), việc Bộ Y tế triển khai kế hoạch khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần/năm đối với nhóm lao động phi chính thức là một chủ trương rất nhân văn, mang ý nghĩa an sinh xã hội và y tế dự phòng đặc biệt sâu sắc. Ý nghĩa lớn nhất của chủ trương khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm không chỉ nằm ở việc phát hiện bệnh tật, mà còn giúp bảo vệ năng lực lao động và chất lượng cuộc sống của hàng triệu người dân.

Ông cho rằng, nhóm lao động phi chính thức hiện nay đang là lực lượng đông đảo nhưng lại ít có cơ hội tiếp cận các dịch vụ y tế dự phòng. Từ người bán hàng rong, thu gom phế liệu, bốc vác, giúp việc gia đình đến lao động thời vụ hay xe ôm công nghệ, phần lớn đều không được khám sức khỏe định kỳ như người lao động trong các doanh nghiệp có tổ chức.

"Có thể nói, họ đang gánh sức khỏe bằng sự chịu đựng. Nhiều người chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã nặng hoặc không còn khả năng lao động. Khi đó, chi phí điều trị tăng cao, thời gian hồi phục kéo dài và nguy cơ rơi vào cảnh khó khăn về kinh tế là rất lớn", bác sĩ Phương nhận định.

Thực tế cho thấy, không ít người lao động nghèo vẫn mang trong mình những căn bệnh mạn tính mà không hề hay biết. Các bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, rối loạn chuyển hóa, thậm chí ung thư ở giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm, ít triệu chứng. Nếu được phát hiện sớm thông qua khám định kỳ, khả năng điều trị thành công và kiểm soát bệnh sẽ cao hơn rất nhiều.

Qua nhiều năm tham gia các hoạt động tư vấn và truyền thông sức khỏe cộng đồng, bác sĩ Mai Xuân Phương nhận thấy lao động phi chính thức đang phải đối mặt với một "gánh nặng bệnh tật âm thầm" do đặc thù công việc kéo dài, môi trường lao động thiếu an toàn, áp lực mưu sinh lớn và thói quen bỏ qua những dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Những người làm nghề bốc vác, phụ hồ, thu mua phế liệu hay bán hàng rong thường xuyên mắc các bệnh về cơ xương khớp, thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm do phải mang vác nặng trong thời gian dài. Trong khi đó, tình trạng ăn uống thất thường, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài lại làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ và tiểu đường.

"Nguy hiểm nhất không phải chỉ là thiếu tiền khám bệnh mà là thiếu cơ hội phát hiện bệnh sớm và thiếu kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động. Với nhiều lao động tự do, sức khỏe chính là tài sản lớn nhất, thậm chí là tài sản duy nhất để họ nuôi sống bản thân và gia đình", ông nhấn mạnh.

Đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với người dân

Để chính sách khám sức khỏe miễn phí thực sự đi vào cuộc sống, bác sĩ Mai Xuân Phương cho rằng, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với người dân. Thay vì chỉ tổ chức khám tại các bệnh viện lớn, ngành y tế cần đẩy mạnh các hình thức khám lưu động tại cộng đồng, tổ chức điểm khám ở phường, xã, khu dân cư, chợ dân sinh hoặc những nơi tập trung đông lao động tự do.

"Đối với nhiều người lao động nghèo, mất một ngày đi khám đồng nghĩa với mất một ngày thu nhập. Vì vậy, dịch vụ y tế phải tìm đến người dân nhiều hơn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để họ tiếp cận", ông nói.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông cần được tăng cường nhằm thay đổi nhận thức của cộng đồng về vai trò của khám sức khỏe định kỳ. Theo bác sĩ Phương, hiện vẫn còn không ít người cho rằng, chỉ khi có bệnh mới cần đi khám. Trong khi đó, mục tiêu của y tế dự phòng là phát hiện nguy cơ từ sớm để ngăn ngừa bệnh tật trước khi xảy ra những hậu quả nghiêm trọng.

"Khám sức khỏe định kỳ không dành riêng cho người có bệnh mà dành cho những người muốn giữ gìn sức khỏe", ông chia sẻ.