Khi câu lạc bộ trở thành "mái nhà văn hóa" của cộng đồng

4 ngày hội tụ những sắc màu văn hóa

Liên hoan các câu lạc bộ văn hóa, nghệ thuật, thể thao xã, phường tỉnh Thái Nguyên năm 2026 vừa khép lại sau 4 ngày diễn ra sôi nổi tại Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên.

Gần 1.500 nghệ nhân, diễn viên, hội viên đến từ 40 câu lạc bộ đã mang tới gần 200 tiết mục ca, múa, nhạc và hòa tấu nhạc cụ. Đó không chỉ là những con số cho thấy quy mô của một sự kiện văn hóa quần chúng, mà còn phản ánh sức sống của phong trào đang được nuôi dưỡng mỗi ngày tại các địa phương.

Với chủ đề "Giai điệu tự hào", mỗi câu lạc bộ xây dựng một chương trình nghệ thuật có thời lượng dưới 30 phút. Trong khuôn khổ tưởng như ngắn ngủi ấy, các địa phương đã kể những câu chuyện dài về lịch sử, con người, bản sắc và khát vọng phát triển của quê hương.

Các tiết mục tập trung ca ngợi Đảng, Bác Hồ; tái hiện truyền thống cách mạng và chặng đường 90 năm xây dựng, phát triển của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên. Từ lời ca, tiếng đàn đến những chuyển động trên sân khấu, niềm tự hào về quê hương được thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật gần gũi với công chúng.

Điểm đáng chú ý là nhiều câu lạc bộ không dừng lại ở việc tái hiện những khuôn mẫu biểu diễn quen thuộc. Các làn điệu dân ca, múa dân gian, trang phục và nhạc cụ truyền thống được đặt trong cách dàn dựng mới, có sự kết nối với âm nhạc, múa đương đại.

Nhờ vậy, mỗi chương trình vừa mang dấu ấn của một địa phương, một cộng đồng dân tộc, vừa có khả năng đối thoại với đời sống hôm nay.

Người dân bước lên sân khấu kể câu chuyện quê hương

Ở những liên hoan nghệ thuật chuyên nghiệp, khoảng cách giữa sân khấu và đời sống đôi khi được tạo nên bởi kỹ thuật biểu diễn. Với nghệ thuật quần chúng, chính sự gần gũi lại làm nên sức hấp dẫn.

Người đứng trên sân khấu có thể là cán bộ cơ sở, nông dân, công nhân, giáo viên, người đã nghỉ hưu hoặc những phụ nữ hằng ngày vẫn tất bật với công việc và gia đình. Họ không sống bằng nghề biểu diễn, nhưng dành thời gian sau giờ lao động để tập hát, tập múa, chỉnh lại từng động tác và gìn giữ những làn điệu đã gắn với quê hương qua nhiều thế hệ.

Ông Hoàng Trọng Lượng, thành viên đoàn phường Đức Xuân, là một trong những gương mặt như thế. Ở tuổi ngoài 60, ông tham gia hai tiết mục "Dấu chân phía trước" và "Thái Nguyên ngày mới", trong đó đảm nhận vai Bác Hồ ở tiết mục đầu tiên.

Để xuất hiện trên sân khấu trong một vai diễn chỉ kéo dài ít phút, ông và các thành viên vẫn phải tập luyện kỹ lưỡng. Với ông, tuổi tác không phải trở ngại khi tình yêu văn hóa, văn nghệ vẫn còn nguyên vẹn. Niềm vui không chỉ đến từ một màn biểu diễn trọn vẹn, mà còn từ cơ hội gặp gỡ những người có chung sở thích và được cùng nhau lan tỏa các giá trị tinh thần tới cộng đồng.

Từ xã Phú Đình, các nghệ nhân, diễn viên mang tới Liên hoan liên khúc hát Then, hòa tấu đàn Tính, sóc nhạc, trống phách và những điệu múa khắc họa nét đẹp bản làng. Câu lạc bộ xã Tràng Xá giới thiệu chương trình gồm 4 tiết mục do 32 diễn viên, hội viên không chuyên thể hiện. Trong khi đó, đoàn xã Quân Chu đưa lên sân khấu những tiết mục giàu màu sắc văn hóa Dao như "Nhịp sống bản Dao", "Những người con của núi" và "Núi rừng vang tiếng Páo Dung".

Những chương trình ấy cho thấy văn hóa truyền thống không phải một hình ảnh đứng yên trong tủ kính. Di sản chỉ thật sự sống khi được cộng đồng thực hành, sáng tạo và trao truyền.

Những người phụ nữ giữ lửa phía sau mỗi buổi tập

Ở nhiều câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể thao tại cơ sở, phụ nữ vừa là lực lượng tham gia đông đảo, vừa là những người âm thầm duy trì hoạt động. Họ sắp xếp công việc gia đình, chuẩn bị trang phục, đạo cụ, vận động hội viên và cùng nhau có mặt trong những buổi tập vào buổi tối.

Với bà Ngô Thị Phượng, ở phường Phan Đình Phùng, câu lạc bộ không chỉ là nơi tập luyện văn nghệ hay thể thao. Việc sinh hoạt thường xuyên giúp bà nâng cao sức khỏe, giữ tinh thần vui vẻ và có thêm những mối quan hệ gắn bó.

Từ trải nghiệm của mình, bà Phượng cho rằng khi có sức khỏe và một đời sống tinh thần tích cực, người phụ nữ cũng có thêm điều kiện chăm sóc gia đình, đồng thời tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động xã hội.

Một câu lạc bộ vì thế có thể tạo ra những thay đổi vượt ra ngoài phạm vi một tiết mục. Ở đó, người phụ nữ được thể hiện năng lực, tìm thấy niềm vui, được kết nối và chia sẻ. Năng lượng tích cực từ mỗi thành viên lại trở về với gia đình, khu dân cư, góp phần tạo nên một cộng đồng gần gũi hơn.

Đây cũng là tầng ý nghĩa đặc biệt của phong trào văn hóa cơ sở: văn hóa không chỉ được "đưa về" với người dân bằng những chương trình có sẵn, mà được chính người dân tạo nên, hưởng thụ và tiếp tục lan tỏa.

Sân khấu - nơi hội tụ của nhiều vùng văn hóa

Liên hoan năm nay còn góp phần phác họa diện mạo văn hóa Thái Nguyên sau sắp xếp đơn vị hành chính. Những đặc trưng văn hóa của nhiều vùng đất, cộng đồng và dân tộc cùng xuất hiện trong một không gian biểu diễn, tạo nên sự giao thoa đáng chú ý.

Hát Then, đàn Tính, Páo Dung, Soọng Cô, các điệu múa dân gian, nhạc cụ và trang phục truyền thống không tồn tại như những mảng màu tách biệt. Khi cùng xuất hiện tại Liên hoan, chúng bổ sung cho nhau, giúp công chúng nhận diện rõ hơn sự phong phú trong đời sống văn hóa của tỉnh.

Sức hút ấy không chỉ dành cho các đoàn tham dự. Bà Lương Thị Long, đến từ phường Bình Thuận, tỉnh Tuyên Quang, đã theo dõi nhiều chương trình để tìm hiểu cách lựa chọn tiết mục, tổ chức đội hình và dàn dựng sân khấu. Điều bà mong muốn là có thể mang những cách làm phù hợp về áp dụng cho câu lạc bộ tại địa phương.

Sự hiện diện của những khán giả đến để học hỏi cho thấy một liên hoan văn hóa cơ sở có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa rộng hơn phạm vi hành chính. Mỗi mô hình hay, một cách dàn dựng mới hoặc một phương pháp thu hút hội viên hiệu quả đều có thể trở thành kinh nghiệm cho cộng đồng khác.

Để tiếng hát không dừng lại sau đêm bế mạc

Theo Sở VHTTDL Thái Nguyên hiện có gần 1.000 câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, thể thao với hơn 27.000 hội viên. Tại các xóm, bản và tổ dân phố, đây là những không gian để người dân tập hát, múa, chơi thể thao và gặp gỡ sau giờ lao động.

Các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính, hát Páo Dung, Soọng Cô và nhiều loại hình văn hóa dân gian còn đảm nhiệm một chức năng quan trọng: tạo môi trường để người biết truyền dạy cho người mới học, để người cao tuổi trao lại vốn văn hóa cho thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, ánh sáng của một kỳ liên hoan không thể che khuất những khó khăn thường nhật. Nhiều câu lạc bộ vẫn hoạt động chủ yếu dựa trên tinh thần tự nguyện; kinh phí do hội viên đóng góp; địa điểm tập luyện, trang thiết bị, đạo cụ còn hạn chế. Khả năng thu hút người trẻ cũng chưa đồng đều giữa các địa bàn.

Điều đó đặt ra yêu cầu phải nhìn câu lạc bộ như một thiết chế xã hội gần dân, thay vì chỉ là lực lượng biểu diễn trong các dịp lễ hội. Muốn phong trào phát triển bền vững, cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp; mở rộng không gian sinh hoạt; bồi dưỡng người hướng dẫn; tăng cơ hội giao lưu và khuyến khích thanh thiếu niên tiếp cận di sản bằng phương thức sáng tạo.

Công nghệ số cũng có thể trở thành một công cụ hữu ích. Những bài hát cổ, kỹ thuật sử dụng nhạc cụ, câu chuyện về trang phục và nghi lễ có thể được ghi hình, số hóa, xây dựng thành kho tư liệu cộng đồng. Các câu lạc bộ có thể dùng nền tảng số để giới thiệu hoạt động, kết nối thành viên trẻ và quảng bá văn hóa địa phương.

Nhưng công nghệ chỉ có ý nghĩa khi phía sau màn hình vẫn có những con người cùng nhau tập luyện, trò chuyện và trao truyền. Không một kho dữ liệu nào có thể thay thế hoàn toàn tiếng đàn được chỉ dẫn trực tiếp, một động tác múa được người đi trước cầm tay uốn nắn hay cảm giác thuộc về cộng đồng trong mỗi buổi sinh hoạt.

Phần thưởng lớn hơn những tấm giấy chứng nhận

Tại lễ bế mạc Liên hoan, Ban Tổ chức đã trao 50 giải A, 60 giải B và 62 giải C cho các tiết mục đạt chất lượng. Bốn giải phụ gồm Nghệ nhân tiêu biểu, Diễn viên xuất sắc, Đạo diễn xuất sắc và Chương trình ấn tượng cũng được trao cho các cá nhân, chương trình nổi bật.

Các giải thưởng là sự ghi nhận cần thiết đối với quá trình chuẩn bị nghiêm túc của những nghệ nhân, diễn viên và hội viên không chuyên. Tuy nhiên, phần thưởng lớn hơn có lẽ nằm ở những gì được mang về sau Liên hoan: một cách dàn dựng mới, một làn điệu được biết thêm, một mối liên hệ vừa hình thành hay động lực để câu lạc bộ tiếp tục sáng đèn.

Khi sân khấu khép lại, các thành viên lại trở về với nhịp sống thường ngày. Người trở về nương chè, người trở lại nhà máy, lớp học hay công việc gia đình. Nhưng những lời ca và điệu múa sẽ tiếp tục hiện diện trong nhà văn hóa, trên sân đình, giữa khoảng sân của một xóm nhỏ.

Chính ở những không gian bình dị ấy, văn hóa được gìn giữ bằng ký ức, niềm vui và sự tự nguyện của cộng đồng. Và cũng từ đó, "Giai điệu tự hào" không dừng lại trong 4 ngày liên hoan, mà tiếp tục ngân lên trong đời sống Thái Nguyên.