Khi khoản nợ dồn dập gõ cửa

Những khoản tiền cùng đến hạn

8 giờ 15 phút sáng, điện thoại của chị Hương rung lần thứ ba. Chị nhìn màn hình rồi đặt úp máy xuống bàn. Số điện thoại ấy đã xuất hiện nhiều lần trong những ngày qua. Chị biết mình phải nghe, nhưng vẫn cần vài giây để nghĩ xem sẽ nói gì.

Trên máy tính, bảng dòng tiền mở từ tối hôm trước. Một bên là những khoản đang chờ thu, bên kia là tiền nguyên liệu, tiền thuê mặt bằng, vận chuyển, lương nhân viên và khoản ngân hàng đến hạn. Khách hàng vẫn còn nợ doanh nghiệp, hàng vẫn còn trong kho, hợp đồng vẫn đang thực hiện. Chỉ là những khoản tiền ấy chưa về đúng lúc.

"Chị gọi lại cho em nhé" trở thành câu nói chị phải dùng nhiều lần.

Với doanh nghiệp nhỏ, chuyện có đơn hàng nhưng thiếu tiền để thực hiện không hiếm. Một đơn hàng trị giá vài tỷ đồng nghe rất đáng mừng, nhưng nếu doanh nghiệp phải bỏ tiền nhập nguyên liệu, trả nhân công, vận chuyển, sản xuất trước rồi vài chục ngày sau mới thu được tiền thì chính đơn hàng ấy lại tạo thêm áp lực.

Một nữ doanh nhân ở Hà Nội từng chia sẻ, có những thời điểm doanh nghiệp nhận được đơn hàng lớn nhưng không đủ vốn đối ứng để thực hiện vì khách hàng chỉ thanh toán sau khi giao hàng.

Với chị Hương, áp lực đến cùng lúc từ nhiều phía. Ngân hàng nhắc khoản đến hạn. Nhà cung cấp hỏi bao giờ thanh toán. Một khách hàng xin lùi ngày chuyển tiền. Kế toán báo số tiền trong tài khoản không còn như dự kiến. Rồi một nhân viên hỏi liệu tháng này công ty có trả lương đúng ngày. Chị im lặng vài giây. Nếu trả lương đúng hạn, một khoản khác sẽ phải chậm lại.

Còn câu chuyện của anh Lê Nam, một chủ doanh nghiệp xây dựng ở Nghệ An, cho thấy dòng tiền có thể đứt gãy từ những chuyện rất cụ thể.

Gần 40 tuổi, có nhiều năm thi công xây dựng cơ bản, anh Nam không chỉ nhận công trình trong tỉnh mà còn đưa các đội thi công đi nhiều địa phương khác. Năm nay, anh nói việc làm ăn khó khăn hơn, lãi suất ngân hàng cao khiến việc xoay vốn càng nặng nề.

Có những lúc ký được hợp đồng, cả doanh nghiệp đều phấn khởi. Chủ đầu tư tạm ứng một khoản, anh đưa quân đến công trường. Nhưng nhiều công trình nằm ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, chi phí đi lại và ăn ở rất lớn.

Có lần, doanh nghiệp đưa một tổ khoảng 30 công nhân lên vùng biên giới. Làm được một thời gian, một số người không chịu được điều kiện khắc nghiệt nên bỏ về. Công trình vẫn phải bảo đảm tiến độ, doanh nghiệp phải giải quyết tiền lương, tiền công cho những người đã rút về, rồi tìm người mới thay thế và tiếp tục bỏ thêm chi phí đưa họ lên công trường.

Công trình chậm tiến độ thì nghiệm thu và thanh toán với chủ đầu tư cũng có thể chậm theo. Trong khi đó, tiền công, chi phí đi lại, ăn ở vẫn phải trả.

Ngay trong buổi anh Nam trò chuyện với tôi, điện thoại từ công trường gọi tới. Một công nhân xin ứng trước nửa tháng lương vì người thân ở quê bị ốm. Anh phải gọi ngay cho kế toán xử lý.

Chưa dứt câu chuyện, một công nhân khác, đã nghỉ việc từ tháng 6, gọi đến đề nghị quyết toán tiền công. Người này đã tự bỏ về khi công trình đang thực hiện, nhưng đến lúc cần tiền vẫn gọi cho doanh nghiệp. Anh Nam lại phải nghe máy, lại phải tính cách giải quyết.

Những cuộc gọi như vậy cứ nối tiếp nhau. Có khoản có thể thương lượng thêm vài ngày, có khoản không thể để lâu.

Không chỉ mắc nợ tiền

Nếu chỉ nhìn vào sổ sách, áp lực của một doanh nghiệp có thể được tính bằng những con số như nợ ngân hàng, tiền phải trả nhà cung cấp, tiền mặt còn lại, hàng tồn kho hay các khoản khách hàng chưa thanh toán. Nhưng với người đứng đầu doanh nghiệp, phía sau những khoản phải trả là những người cụ thể.

Đó là nhân viên đang chờ lương, là nhà cung cấp cũng cần tiền để duy trì hoạt động, là đối tác đang chờ doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết. Có khi là những khoản tiền của gia đình được đưa vào doanh nghiệp để cầm cự thêm một thời gian.

Chị Hương nhớ từng nhân viên đã đi cùng mình trong những năm khó khăn. Có người đang nuôi con nhỏ, có người mỗi tháng phải gửi tiền về quê. Vì thế, khi nghĩ đến chuyện chậm lương, điều khiến chị lo không chỉ là phản ứng của nhân viên mà còn là việc mình có thể mất niềm tin của họ.

Với anh Nam cũng vậy. Một công nhân xin ứng lương vì người thân bị ốm là khoản tiền khó nói "đợi thêm". Trong khi đó, doanh nghiệp vẫn phải trả những khoản khác để công trình không dừng lại.

Những lúc dòng tiền căng, người chủ phải tự xoay giữa nhiều phía. Xin nhà cung cấp thêm thời gian. Thúc khách hàng thanh toán sớm hơn. Làm việc với ngân hàng. Tìm thêm nguồn vốn. Và cố giữ tiền lương cho người lao động.

Có khoản tiền phải thu nhưng khách hàng chưa thanh toán. Có hàng trong kho nhưng chưa bán được. Có hợp đồng nhưng chưa nghiệm thu. Có lợi nhuận dự kiến nhưng tài khoản lại không đủ tiền cho khoản phải trả trong ngày.

Khủng hoảng cũng có thể bắt đầu từ một khoản tiền về chậm, sau đó thêm một khoản khác. Một đơn hàng bị hủy, một khách hàng lùi lịch thanh toán, một khoản vay đến hạn đúng lúc tiền chưa về. Các khoản phải trả cứ thế dồn lại.

Có những doanh nghiệp từng rơi vào cảnh nợ chồng nợ, ngân hàng và chủ nợ cùng gây áp lực, hàng tồn phải giải phóng, tài sản gia đình cũng bị kéo vào cuộc. Khi đó, ranh giới giữa tiền của doanh nghiệp và tiền của gia đình trở nên rất mong manh.

Với người làm chủ, nhiều khi áp lực không dừng lại ở việc hôm nay trả cho ai trước. Họ còn phải nghĩ đến ngày mai lấy đâu tiền để tiếp tục hoạt động, trả lương và thực hiện những hợp đồng đã ký.

Một buổi tối, chị Hương về nhà muộn. Bữa cơm đã dọn sẵn. Chồng chị hỏi chuyện con cái. Chị trả lời. Hai người nói với nhau những chuyện bình thường, không ai nhắc đến khoản vay, cũng không hỏi hôm nay đã thu được tiền hay chưa.

Chiếc điện thoại vẫn đặt trên bàn ăn. Nó rung một lần. Chị nhìn màn hình rồi tắt đi. Đến gần 22h, chị mở lại bảng dòng tiền. Những khoản phải thu, phải trả, tiền lương, ngân hàng, nhà cung cấp vẫn nằm đó. Chị nhìn lâu nhất vào số tiền còn có thể xoay được.

Ngày mai, chị vẫn phải tiếp tục gọi điện, thương lượng và chờ một khoản tiền về.

Công việc của người làm chủ, có những ngày đơn giản chỉ là cố để tiền về kịp trước khi một khoản phải trả khác đến hạn.