Khi phụ nữ dân tộc thiểu số trở thành hạt nhân của chuyển đổi xanh

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh trở thành xu thế tất yếu của phát triển kinh tế - xã hội, vai trò của cộng đồng ngày càng được đề cao. Đặc biệt, phụ nữ dân tộc thiểu số (DTTS) - những người trực tiếp tham gia sản xuất, quản lý nguồn lực gia đình và gìn giữ nhiều tri thức bản địa - đang trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy những thay đổi từ cơ sở.

Tuy nhiên, để phát huy vai trò này, nhiều phụ nữ vẫn cần được tiếp cận kiến thức, kỹ năng và các cơ hội phát triển phù hợp.

Nhằm hỗ trợ phụ nữ tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi xanh, thời gian qua, nhiều chương trình hợp tác quốc tế đã được triển khai tại khu vực miền Trung. Cụ thể, tại dự án "Tạo điều kiện cho phụ nữ miền Trung Việt Nam cải thiện cuộc sống và bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên thông qua áp dụng kinh tế xanh và tuần hoàn" do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ, đã tập trung nâng cao năng lực cho phụ nữ thông qua các khóa đào tạo về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển sinh kế dựa trên nguồn lực địa phương.

Theo bà Dương Thị Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Xây dựng Ba Tư, các lớp tập huấn đã giúp nhiều phụ nữ hiểu rõ hơn về quy trình sản xuất, chế biến, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm theo hướng bền vững. Đây là nền tảng quan trọng để các mô hình sinh kế phát triển lâu dài, đồng thời nâng cao giá trị nông sản và sản phẩm địa phương.

Từ những kiến thức được tiếp cận, nhiều sáng kiến đã hình thành ngay tại cộng đồng. Tại phường Hải Vân (Đà Nẵng), một nhóm phụ nữ nghiên cứu và sản xuất nước rửa bát sinh học từ vỏ cam cùng các phụ phẩm hữu cơ. Mô hình tận dụng nguyên liệu sẵn có, góp phần giảm lượng rác thải sinh hoạt, đồng thời khuyến khích người dân sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Trong khi đó, tại các vùng đồng bào Cơ Tu, phụ nữ đang phát triển mô hình sản xuất chè dây từ nguồn dược liệu bản địa. Không chỉ mở thêm hướng sinh kế cho người dân, mô hình còn góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên thiên 1nhiên và gìn giữ tri thức truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Những mô hình này cho thấy chuyển đổi xanh không phải là câu chuyện của những công nghệ đắt đỏ hay các chính sách ở tầm vĩ mô, mà có thể bắt đầu từ chính những thay đổi trong đời sống hằng ngày. Khi được trang bị kiến thức và trao cơ hội, phụ nữ hoàn toàn có thể trở thành những người tiên phong tìm kiếm các giải pháp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường.

Theo ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet), chìa khóa của phát triển bền vững là nâng cao năng lực cho cộng đồng. Khi người dân có đủ kiến thức và kỹ năng, họ sẽ chủ động xây dựng, duy trì các mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương thay vì phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ ngắn hạn.

Không chỉ trực tiếp tham gia sản xuất, nhiều phụ nữ còn trở thành những người kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và vận động cộng đồng cùng thay đổi. Từ việc tận dụng phụ phẩm hữu cơ, giảm thiểu rác thải đến thay đổi thói quen tiêu dùng, những hành động nhỏ đang từng bước hình thành nhận thức mới về phát triển bền vững tại địa phương.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu tác động ngày càng rõ nét đến đời sống và sản xuất, việc phát huy vai trò của phụ nữ trong chuyển đổi xanh càng trở nên cấp thiết. Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, khi được hỗ trợ đúng cách, phụ nữ không chỉ cải thiện sinh kế cho gia đình mà còn trở thành những hạt nhân thúc đẩy thay đổi trong cộng đồng.

Từ những mô hình sản xuất xanh, khai thác hợp lý tài nguyên bản địa đến các sáng kiến bảo vệ môi trường, phụ nữ DTTS đang góp phần tạo dựng nền tảng cho phát triển bền vững. Điều đó cũng cho thấy, chuyển đổi xanh sẽ hiệu quả và bền vững hơn khi người dân, đặc biệt là phụ nữ, được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển.