Làm cha mẹ có trách nhiệm giới: Thay đổi cách nuôi dạy con từ bên trong nếp nhà

Bãi đất trống thành "lớp học không tường"

Chiều xuống ở xã vùng biên Lìa, tiếng trẻ con í ới gọi nhau vang lên từ một góc sân chơi. Chỉ là chiếc cầu trượt, vài trò chơi đơn giản nhưng đứa trẻ nào cũng hào hứng. Từ sân chơi nhỏ, góc học tập cùng các buổi sinh hoạt nhóm cha mẹ đã và đang xuất hiện, những hình ảnh mà trước kia gần như vắng bóng ở nhiều gia đình nơi đây.

Những thay đổi đó bắt đầu từ Chương trình "Làm cha mẹ có trách nhiệm giới" do Hội LHPN tỉnh Quảng Trị phối hợp với Tổ chức Plan triển khai. Xuất phát từ chính nhu cầu thực tế của người dân, hàng loạt sáng kiến cộng đồng đã được hình thành tại các xã miền núi phía Nam Quảng Trị, trong đó xã Lìa là một điểm sáng.

Tại đây, dự án đã hỗ trợ thành lập 8 nhóm U10 (cha mẹ có con từ 0 - 10 tuổi), 2 nhóm U10 bình đẳng giới và 4 nhóm vui chơi - đọc sách cho trẻ từ 4 đến 11 tuổi. Các nhóm duy trì sinh hoạt định kỳ hàng tháng với sự hỗ trợ của tình nguyện viên, trở thành nơi cha mẹ học cách chăm con, còn trẻ có thêm không gian vui chơi, học tập.

Qua những buổi sinh hoạt ấy, nhiều sáng kiến ra đời như sân chơi cộng đồng, góc học tập tại gia đình, hướng dẫn làm đồ chơi từ vật liệu địa phương, tăng cường tiếng Việt cho cha mẹ, vườn rau dinh dưỡng, điểm vui chơi - đọc sách… Những mô hình nhỏ, cách làm giản dị nhưng đang từng bước tạo dựng một môi trường an toàn, thân thiện để trẻ em miền núi được chăm sóc và phát triển toàn diện ngay tại nơi mình sống.

Sân chơi ngoài trời được hình thành từ những bãi đất trống đã trở thành nơi trẻ được chạy nhảy, leo trèo, chơi các trò chơi tập thể. Ở đó, trẻ phát triển thể chất, rèn luyện kỹ năng giao tiếp, hợp tác và dần hình thành sự tự tin. Vừa là nơi vui chơi, sân chơi còn trở thành "lớp học không tường" để trẻ học cách chia sẻ, tuân thủ quy tắc và gắn kết với bạn bè, cộng đồng.

Sáng kiến hỗ trợ xây dựng góc học tập cho trẻ

Trong từng ngôi nhà, những góc học tập nhỏ cũng dần xuất hiện với một chiếc bàn, vài cuốn sách nhưng đủ để tạo cho trẻ một không gian riêng để các em học bài, đọc sách, cất giữ đồ dùng. Với những gia đình còn nhiều thiếu thốn, đó là thay đổi không nhỏ khi trẻ hình thành ý thức tự giác, còn cha mẹ thì bắt đầu quan tâm, đồng hành nhiều hơn với việc học của con.

Cùng với đó, những buổi hướng dẫn làm đồ chơi từ tre, nứa, chai nhựa, vải vụn… cũng trở thành dịp để cha mẹ và con cùng ngồi lại với nhau. Những món đồ chơi đơn giản, an toàn đã giúp tiết kiệm chi phí và giúp trẻ học cách trân trọng lao động, bảo vệ môi trường và phát triển trí tưởng tượng.

Ở một góc khác của xã Lìa, những luống rau nhỏ được chăm sóc mỗi ngày. Dù còn khó khăn về nước tưới và cơ sở vật chất, các mô hình vườn rau dinh dưỡng, điểm cấp cháo đã góp phần nâng cao nhận thức của cha mẹ về chăm sóc sức khỏe, phòng chống suy dinh dưỡng, hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ.

Trong những buổi sinh hoạt, không ít cha mẹ lần đầu học cách đọc, cách viết tiếng Việt. Khi rào cản ngôn ngữ dần được tháo gỡ, họ tự tin hơn khi giao tiếp, hiểu tài liệu và quan trọng hơn là có thể đồng hành cùng con trong việc học, kết nối tốt hơn giữa gia đình - nhà trường - xã hội.

Gia đình đổi khác từ bên trong

Trong những thay đổi ấy, điều rõ ràng nhất là sự xuất hiện ngày càng nhiều của người cha trong hành trình nuôi dạy con.

Ông Hồ Văn Hoàng, một người trong xã cũng là người từng nghĩ chăm con là việc của phụ nữ, nay đã khác: "Trước đây tôi nghĩ chăm con là việc của phụ nữ. Từ khi tham gia nhóm cha mẹ, tôi mới hiểu con cần cả cha lẫn mẹ. Tôi biết chơi với con, làm đồ chơi cho con, đưa con ra sân chơi, nhắc con học bài. Không khí trong gia đình cũng vui hơn, vợ chồng chia sẻ với nhau nhiều hơn".

Theo bà Hồ Thị Nguyệt, Chủ tịch Hội LHPN xã Lìa, các sáng kiến cộng đồng phù hợp với điều kiện thực tế địa phương và điều đáng mừng là người dân không còn thụ động chờ hỗ trợ mà đã chủ động đề xuất ý tưởng, cùng bàn, cùng làm. Vai trò của gia đình và cộng đồng trong chăm sóc, giáo dục trẻ em được phát huy rõ rệt, đặc biệt là sự tham gia của các ông bố - nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ em một cách bền vững.

Sống tại thôn Kỳ Nơi (xã Lìa) chị Hồ Thị Giới cũng cảm nhận rõ sự thay đổi: "Nhờ các buổi sinh hoạt nhóm, tôi tự tin hơn khi nói chuyện, hiểu tài liệu hướng dẫn và có thể kèm con học. Trước đây tôi ngại lắm, giờ thì tối nào cũng ngồi cùng con ở góc học tập".

Những buổi sinh hoạt nhóm cha mẹ vừa là nơi học kiến thức vừa là nơi các gia đình chia sẻ kinh nghiệm, cùng nhau thay đổi cách nuôi dạy con. Chị Hồ Thị Thua, tình nguyện viên nhóm cha mẹ U10, cho biết: "Trước đây, nhiều cha mẹ chưa biết cách chơi với con, chưa quan tâm đúng mức đến việc học và dinh dưỡng của trẻ. Từ khi tham gia nhóm, cha mẹ hiểu con hơn, gần con hơn".

Với chính các em nhỏ, những thay đổi cũng được thể hiện qua niềm vui mỗi ngày. "Con thích nhất là được ra sân chơi với các bạn và được đọc sách… Về nhà con còn được ba mẹ làm đồ chơi cho con nữa. Con rất vui và muốn đi sinh hoạt nhóm hoài", em Hồ Thị Hương hào hứng kể.

Yếu tố tạo nên sự bền vững của các sáng kiến nằm ở sự tham gia chủ động của cộng đồng. Từ khâu bàn bạc, lựa chọn nội dung đến tổ chức thực hiện, người dân đều được khuyến khích đóng góp ý tưởng, công sức và giám sát. Nhờ đó, các mô hình phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, phát huy được nội lực và tạo nên môi trường an toàn, thân thiện cho trẻ em.

Qua từng hoạt động, nhận thức của cha mẹ về chăm sóc, bảo vệ, giáo dục trẻ em được nâng lên; vai trò của người cha được đề cao; mối quan hệ vợ chồng, cha mẹ - con cái thêm gắn bó. Trẻ em miền núi có thêm cơ hội được vui chơi, học tập và phát triển toàn diện ngay tại cộng đồng nơi mình sinh sống. Từ những sân chơi nhỏ, góc học tập giản dị, lớp học tiếng Việt hay vườn rau dinh dưỡng, những "hạt mầm" đang được gieo xuống. Và khi người cha bắt đầu bước vào hành trình ấy, việc nuôi dạy con không còn là câu chuyện của riêng một người mà trở thành trách nhiệm chung của gia đình và của cả cộng đồng.