Làng hương trầm xứ Nghệ vào mùa bận rộn nhất năm

Còn vài ngày nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các cơ sở sản xuất hương trầm trên địa bàn xã Quỳ Châu đang chạy hết công suất để kịp giao hàng cho các đại lý, tiểu thương ở khắp mọi miền đất nước. Những bó hương được phơi ngay ngắn dọc lối đi, trước hiên nhà, trên các bãi đất trống… tạo nên một bức tranh xuân vừa rộn ràng, vừa ấm áp nơi vùng cao xứ Nghệ.

Giữ hồn hương trầm qua hơn 4 thập kỷ

Làng nghề hương trầm Quỳ Châu đã có truyền thống hơn 40 năm. Không chỉ góp phần gìn giữ một nét văn hóa tâm linh đặc trưng của người Việt mỗi dịp lễ, Tết, làng nghề còn trở thành sinh kế bền vững, giúp nhiều hộ dân vùng cao từng bước thoát nghèo.

Cụ Nguyễn Thị Lê (86 tuổi), trú tại thôn 2, xã Quỳ Châu, nhớ lại: Vào đầu những năm 1960 của thế kỷ trước, trong làng chỉ lác đác vài người biết làm hương trầm. Khi ấy, bà con chủ yếu vào rừng lấy nguyên liệu về làm hương để dùng trong dịp Tết hoặc làm quà biếu. "Lúc đó, hương quý lắm, thơm lâu, ai được biếu cũng trân trọng. Dần dần, người làm nhiều lên, truyền nghề cho con cháu rồi thành làng nghề như bây giờ", cụ Lê kể.

Để làm nên một cây hương trầm đúng chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Rễ hương sau khi đào từ rừng về được rửa sạch, thái nhỏ, rang vàng, hạ thổ rồi trộn cùng các nguyên liệu tự nhiên khác như quế quỳ, hoa hồi, thảo quả… Tất cả được giã thủ công trong cối đá để tạo thành bột hương mịn, dậy mùi. Thân hương được làm từ tre lồ ô non, chẻ tăm đều tay, sau đó ngâm nước trong thời gian dài để loại bỏ chất xơ, giúp cây hương cứng chắc, không bị mọt. Từ khâu chọn nguyên liệu, chẻ tăm, trộn bột đến xe nhang, mọi công đoạn đều làm hoàn toàn thủ công.

Theo những người thợ lành nghề, nén hương đạt chuẩn khi thắp lên phải bắt lửa nhanh, cháy đều, tỏa mùi thơm dịu và uốn cong tự nhiên như cánh hoa. Đó cũng là "bí quyết" để hương đậu tàn đẹp mà không cần sử dụng bất kỳ loại hóa chất nào.

Sinh kế bền vững cho lao động vùng cao

Không chỉ mang giá trị văn hóa, nghề làm hương trầm ở Quỳ Châu còn tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ trung niên và người cao tuổi còn sức lao động. Tranh thủ thời gian nông nhàn, họ đến các cơ sở sản xuất để quấn hương, xe nhang, kiếm thêm thu nhập.

Vào vụ Tết, nhu cầu nhân công tăng cao. Các cơ sở sản xuất hương trầm luôn mở cửa đón bất kỳ ai có nhu cầu làm việc. Bà Nguyễn Thị Xuân, một thợ quấn hương, cho biết: "Trung bình mỗi ngày, người làm quen tay có thể quấn từ 4.000 đến 5.000 que hương, được trả công khoảng 300.000 - 350.000 đồng. Công việc không quá nặng nhưng phải làm cẩn thận, đều tay".

Theo bà Xuân, công đoạn quấn hương đòi hỏi sự thuần thục để cây hương khi thắp cháy đến tận chân, không bị tắt giữa chừng, tàn hương cong đẹp. Dù được làm thủ công nhưng hương trầm Quỳ Châu có hình thức rất đều, tròn trịa, dẻo dai, khó gãy.

Gắn bó gần 40 năm với nghề, chị Trần Thị Loan, chủ một cơ sở sản xuất hương trầm tại xã Quỳ Châu, chia sẻ: "Nhờ hương trầm, mỗi năm gia đình tôi thu lãi hàng trăm triệu đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 20 - 25 lao động trong xã với thu nhập ổn định từ 5 - 6 triệu đồng/người/tháng. Những năm gần đây, sản phẩm còn được tiêu thụ ở nhiều tỉnh, thành và xuất khẩu ra nước ngoài, bà con càng thêm gắn bó với nghề".

Không chỉ dừng lại ở hương cuốn giấy truyền thống, nhiều cơ sở tại Quỳ Châu đã phát triển thêm các dòng sản phẩm như hương nụ, hương thẻ, với cùng nguồn nguyên liệu tự nhiên nhưng vẫn giữ được mùi thơm đặc trưng. Hương trầm có nhiều kích cỡ khác nhau, từ 40cm, 60cm đến 1m, 1,5m, thậm chí 2m, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trường trong và ngoài tỉnh.

"Thủ phủ" hương trầm của xứ Nghệ

Quỳ Châu được mệnh danh là "thủ phủ" hương trầm lớn nhất xứ Nghệ. Toàn xã huyện Quỳ Châu cũ có gần 100 hộ sản xuất hương nhưng tập trung chủ yếu tại xã Quỳ Châu, ngoài ra còn có ở xã Châu Bình và một số địa phương lân cận. Nghề làm hương tạo việc làm thời vụ cho hàng trăm lao động địa phương mỗi năm.

Nhiều cơ sở sản xuất đã đầu tư nhãn mác, bao bì đẹp, đăng ký bảo hộ thương hiệu độc quyền. Ông Trần Văn Việt, chủ một cơ sở làm hương trầm, phấn khởi cho biết: "Những tháng cận Tết, gia đình tôi làm không kịp đơn hàng, phải thuê thêm nhân công, làm cả ngày lẫn đêm. Nhờ vậy, không còn cảnh được mùa Tết rồi thất nghiệp ngày thường như trước".

Theo chị Trần Thị Loan, hiện mỗi ngày cơ sở của chị sản xuất hơn 10 vạn que hương trầm các loại. "Hương trầm Quỳ Châu giờ không chỉ phục vụ người dân xứ Nghệ mà đã có mặt ở nhiều vùng miền trong cả nước", chị nói.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu, cho biết: "Làng nghề hương trầm Quỳ Châu có tuổi đời hơn 40 năm. Từ chỗ chỉ là nghề phụ trong các hộ gia đình, nay hương trầm đã trở thành ngành nghề chính, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương, góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm nghèo bền vững".

Những năm gần đây, với sự hỗ trợ của tỉnh và chính quyền địa phương, sản phẩm hương trầm Quỳ Châu đã được khẳng định thương hiệu, có tem nhãn, bao bì và được công nhận là làng nghề truyền thống. Sản lượng hằng năm đạt khoảng 80 - 100 triệu que, doanh thu ước đạt 30 tỷ đồng. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, hương trầm Quỳ Châu còn được xuất khẩu sang một số nước châu Á, châu Âu, đáp ứng nhu cầu của kiều bào xa quê.

Giữa nhịp sống hiện đại, mùi hương trầm nơi vùng cao Quỳ Châu vẫn lặng lẽ lan tỏa, mang theo hồn cốt Tết Việt, kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi độ xuân về, làng nghề lại rộn ràng trong sắc nắng, hương thơm và niềm tin về một sinh kế bền vững.