Lấy chân thành cảm hóa những phận người lầm lỡ

Khi người quản giáo trở thành điểm tựa tinh thần

Mỗi sáng, khi nhiều người còn đang chuẩn bị cho một ngày làm việc mới, Thiếu tá Lê Thùy Dung, cán bộ quản giáo Phân trại số 4, Trại giam số 5 (Cục C10, Bộ Công an), đã có mặt tại đơn vị từ rất sớm.

Hơn 21 năm công tác trong lực lượng Công an nhân dân, trong đó có 17 năm gắn bó với Trại giam số 5, chị Dung hiểu rõ những yêu cầu khắt khe của nghề quản giáo. Đó không chỉ là công việc bảo đảm an ninh, an toàn nơi giam giữ mà còn là hành trình đồng hành cùng những con người từng lầm lỡ trên con đường tìm lại chính mình.

Công việc hằng ngày của chị bắt đầu từ việc kiểm tra trật tự nội vụ của phạm nhân thuộc đội quản lý; tiếp nhận và quản lý phạm nhân đi lao động; theo dõi quá trình cải tạo, đồng thời phối hợp với các bộ phận nghiệp vụ, y tế để giải quyết những vấn đề phát sinh.

Hiện chị phụ trách Đội phạm nhân số 32, trực tiếp quản lý, giáo dục và theo dõi quá trình cải tạo của các phạm nhân lao động may túi công nghiệp. "Làm quản giáo không chỉ quản lý bằng nội quy hay kỷ luật. Quan trọng hơn là phải hiểu được tâm lý phạm nhân để có cách giáo dục phù hợp", chị chia sẻ.

Theo chị Dung, công tác quản lý phạm nhân nữ có những đặc thù riêng, bởi họ thường sống thiên về cảm xúc, dễ bị tác động bởi chuyện gia đình, con cái và các mối quan hệ tình cảm. Chỉ một biến cố nhỏ cũng có thể khiến tâm trạng thay đổi, ảnh hưởng đến quá trình lao động, học tập và cải tạo.

Bởi vậy, mỗi khi tiếp nhận phạm nhân mới về đội, việc đầu tiên chị làm là nghiên cứu kỹ hồ sơ, gặp gỡ trực tiếp để tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, tâm tư, nguyện vọng và thái độ chấp hành án.

"Từ đó mình mới xác định được phương pháp giáo dục phù hợp. Có người cần động viên, có người cần nghiêm khắc hơn. Mục tiêu cuối cùng là giúp họ có động lực phấn đấu, cải tạo tốt để được xem xét giảm án, sớm trở về với gia đình và xã hội", chị nói.

Nhiều năm làm công tác quản giáo giúp chị rèn luyện khả năng quan sát rất nhanh những biến động tâm lý của phạm nhân. Trên hiện trường lao động, chỉ cần nhìn nét mặt, cử chỉ hay thái độ làm việc, chị có thể nhận ra ai đang gặp vấn đề.

Sau nhiều năm làm nghề, chị Dung đúc kết cho mình một nguyên tắc giản dị: lấy sự chân thành để cảm hóa phạm nhân. Với những phạm nhân chậm tiến bộ hoặc thường xuyên vi phạm nội quy, sự cảm hóa không thể diễn ra trong ngày một ngày hai mà là cả quá trình kiên trì động viên, giáo dục và uốn nắn. Điều quan trọng là giúp họ nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân, từ đó có động lực phấn đấu cải tạo tốt hơn.

Hạnh phúc khi thấy phạm nhân thay đổi

Nhắc đến những kỷ niệm trong nghề, Thiếu tá Lê Thùy Dung vẫn nhớ như in một nữ phạm nhân trẻ mà chị gặp những năm đầu mới ra trường. Khi đó, phạm nhân mới 19 tuổi, đang là sinh viên đại học nhưng vì ham chơi, sa vào con đường phạm tội mua bán trái phép chất ma túy và phải nhận mức án 18 tháng tù.

Hoàn cảnh gia đình của cô gái khá đặc biệt. Bố mẹ ly hôn từ sớm, từ nhỏ sống cùng bà nội và thiếu sự quan tâm, chăm sóc của gia đình. Những đổ vỡ trong cuộc sống khiến cô sớm trở nên nổi loạn, dễ bị lôi kéo vào các cuộc chơi và cuối cùng trượt dài vào con đường phạm tội.

Ngày mới vào trại, nữ phạm nhân tỏ ra bất cần, thường xuyên vi phạm nội quy, gây mất trật tự và có thái độ thiếu hợp tác với cán bộ quản giáo. "Mình gọi lên làm việc thì không lên. Chủ động tìm gặp thì thái độ rất thờ ơ, bất cần. Đi lao động cũng ngồi im, không chịu làm việc. Thời điểm đó thực sự rất đau đầu", chị Dung nhớ lại.

Thay vì chỉ áp dụng các biện pháp quản lý thông thường, chị quyết định tìm hiểu sâu hơn về hoàn cảnh và tâm lý của phạm nhân. Thông qua một phạm nhân có mối quan hệ thân thiết với cô gái này, chị Dung dần hiểu rằng đằng sau vẻ ngoài chống đối là một người trẻ thiếu thốn tình cảm gia đình và mang nhiều tổn thương trong cuộc sống.

Từ đó, chị thay đổi cách tiếp cận. Những cuộc trò chuyện không còn là những buổi làm việc giữa cán bộ quản giáo và phạm nhân mà giống như tâm sự giữa hai chị em. Dần dần, nữ phạm nhân bắt đầu mở lòng hơn, kể về cảm giác bị bỏ rơi và những sai lầm khiến cuộc đời rẽ sang hướng khác.

Nhận thấy nút thắt lớn nhất nằm ở mối quan hệ với gia đình, chị Dung đã xin ý kiến lãnh đạo, liên hệ với người thân và thuyết phục họ vào thăm gặp.

Cuộc gặp ấy đã tạo nên bước ngoặt. Khi những người thân xuất hiện, sợi dây tình cảm tưởng như đứt gãy được nối lại. Từ đó, thái độ của nữ phạm nhân thay đổi rõ rệt. Nhờ quá trình cải tạo tiến bộ, cô được giảm thời hạn chấp hành án và sớm đoàn tụ cùng gia đình.

"Gia đình là động lực rất lớn. Những lời động viên, những cuộc điện thoại hay những lần thăm gặp đều có thể tác động mạnh đến suy nghĩ của phạm nhân. Nhiều khi điều giúp họ thay đổi không phải là sự răn đe hay kỷ luật, mà là tình cảm gia đình và niềm tin rằng phía trước vẫn còn cơ hội để sửa chữa sai lầm", chị chia sẻ.

Sau nhiều năm gắn bó với nghề, điều khiến Thiếu tá Lê Thùy Dung hạnh phúc nhất là được chứng kiến những phạm nhân từng lầm lỡ thay đổi nhận thức, nỗ lực cải tạo và từng bước tái hòa nhập cộng đồng.

"Mỗi người tiến bộ thêm một chút, sống tích cực hơn một chút là mình đã thấy vui. Còn khi họ được giảm án, được đặc xá trở về với gia đình thì đó là niềm vui lớn nhất của người làm công tác quản giáo", chị nói.