Luật Phòng bệnh 2026: Bước chuyển chiến lược từ chữa bệnh sang phòng bệnh

Từ "tập trung khám bệnh" sang "chủ động phòng bệnh"

Tại cuộc họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước vừa qua, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đã nhấn mạnh rằng Luật Phòng bệnh mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trước hết nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII và Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, đổi mới toàn diện hệ thống y tế.

Điểm mới cốt lõi nhất của đạo luật này chính là sự thay đổi diện mạo của hệ thống y tế: Từ thế bị động ứng phó sang thế chủ động ngăn ngừa. Luật khẳng định nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm và "phòng bệnh chủ động là chính, chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời".

Thay vì chỉ tập trung vào các bệnh truyền nhiễm, phạm vi điều chỉnh nay đã bao quát cả các bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng. Đây là sự kế thừa và phát triển mạnh mẽ từ nền tảng cũ: Luật chỉ giữ lại 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh và giải thích từ ngữ; thực hiện sửa đổi 38 điều về các biện pháp phòng chống dịch truyền nhiễm và đặc biệt là bổ sung mới 17 điều quan trọng về an ninh sinh học, chuyển đổi số và phòng bệnh không lây nhiễm.

Những "trụ cột" mới tạo nên hệ thống y tế bền vững

Để đưa luật vào cuộc sống, một trong những điểm mới mang tính đột phá là việc thiết lập cơ chế tài chính vững chắc. Luật quy định ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho y tế dự phòng, đồng thời "thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh". Điều này tháo gỡ nút thắt về vốn, giúp các chương trình y tế công cộng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn chi thường xuyên.

Bên cạnh đó, Luật cũng đặc biệt chú trọng đến yếu tố con người. Nhà nước sẽ có những chính sách "ưu đãi đặc thù, vượt trội đối với nhân viên y tế trực tiếp làm chuyên môn y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng". Đây là lời giải cho bài toán nhân lực tại tuyến cơ sở, giúp bảo đảm đủ năng lực triển khai các hoạt động phòng bệnh tại các vùng khó khăn, biên giới và hải đảo. Đồng thời, cơ sở y tế dự phòng cũng được trao quyền "quyết định mức thu nhập tăng thêm từ nguồn thu hợp pháp" để khích lệ tinh thần cán bộ.

Quyền lợi người dân và trách nhiệm cộng đồng

Không chỉ dừng lại ở các quy định quản lý, Luật Phòng bệnh 2026 nâng cao rõ rệt quyền lợi của mỗi công dân. Người dân sẽ được hưởng các chính sách "chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho nhóm đối tượng ưu tiên", đồng thời bảo đảm công bằng trong tiếp cận vaccine và đặc biệt chú trọng "dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời" của trẻ em.

Song hành với quyền lợi là trách nhiệm. Luật khuyến khích mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng cần "chủ động, tích cực cập nhật kiến thức để phòng bệnh, thực hiện lối sống lành mạnh, xây dựng văn hóa sức khỏe trong Nhân dân". Sự phối hợp giữa chính sách của Nhà nước và ý thức của người dân chính là chìa khóa để xây dựng một hệ thống y tế công bằng và hiệu quả.

Với sự bổ sung mới 17 điều quan trọng về an ninh sinh học, chuyển đổi số và phát triển dịch vụ phòng bệnh, Luật Phòng bệnh 2026 không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là công cụ để hiện đại hóa ngành y tế. Như Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương khẳng định, mục tiêu cuối cùng của đạo luật này chính là hướng tới một hệ thống y tế bền vững, nơi "lấy sức khỏe của Nhân dân làm thước đo thành công".