Luật sư phân tích các chi tiết đáng chú ý trong vụ án tại sân bay Nha Trang cũ

Sau khi việc kháng cáo của các bên liên quan trong vụ án tại sân bay Nha Trang cũ được công bố, các hội nhóm kinh doanh bất động sản đã bàn luận không ngớt. 

Nhiều khách hàng cho rằng sản phẩm trong dự án đã đầu tư cũng có nhiều nét tương đồng. Họ mong muốn sẽ được cơ quan có thẩm quyền quan tâm tháo gỡ, như cách đề xuất của HĐXX trong phiên xét xử sơ thẩm Tập đoàn Phúc Sơn sai phạm tại sân bay Nha Trang cũ.

Luật sư Trần Thị Kiều Hạnh, Đoàn Luật sư TPHCM, Công ty Luật Trần Hạnh và Cộng sự, đã có cuộc bàn luận cùng phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam xung quanh các chi tiết cần để tâm của vụ án này.

Phóng viên: Thưa luật sư, việc hơn 400 nhà đầu tư cá nhân kháng cáo, vì họ không nhận tư cách là bị hại như trong vụ án đã nhắc tới. Điều tréo ngoe nhưng hẳn phải có lý lẽ: bị hại không muốn là bị hại. Vì sao lại như vậy? 

Luật sư Trần Thị Kiều Hạnh: Liên quan đến vụ án Sân bay Nha Trang cũ, 9 bị cáo bị truy tố, xét xử về các tội "Vi phạm các quy định về quản lý đất đai" theo Điều 229, "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" theo Điều 174 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung năm 2017). 

Các khách hàng (nhà đầu tư) đã ký Hợp đồng tiến trình thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất đã đầu tư hạ tầng được xác định là bị hại, bị các bị cáo Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Phúc Sơn; Trần Hữu Định, Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Nam Á và Nguyễn Thị Hằng, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Phúc Sơn, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Căn cứ Điều 46, Điều 48 Bộ luật Hình sự hiện hành, người phạm tội phải trả lại tài sản đã chiếm đoạt cho chủ sở hữu, bồi thường thiệt hại vật chất đã được xác định do hành vi phạm tội gây ra.

HĐXX sơ thẩm buộc các bị cáo lừa đảo chiếm đoạt tài sản là Hậu, Hằng và Định phải bồi thường toàn bộ số tiền đã chiếm đoạt là hơn 7.032 tỷ đồng cho các bị hại. Con số 7.032 tỷ đồng là số tiền Tập đoàn Phúc Sơn đã nhận từ nhà đầu tư. 

Nhưng trên thực tế, nhiều khách hàng mua lại của nhà đầu tư khác với giá gấp đôi giá trị ban đầu. Thiệt hại là vậy nhưng các bị cáo Hậu, Hằng, Tùng, Tuyết chỉ mới khắc phục hậu quả số tiền hơn 160,7 tỉ đồng, tương đương khoảng 2,3% số tiền các bị hại đã thanh toán tiền đầu tư cho Tập đoàn Phúc Sơn, quá nhỏ so với số tiền đã đầu tư từ năm 2017-2018. Do đó, nhà đầu tư cá nhân kháng cáo về việc xác định là bị hại của vụ án bởi số tiền có thể nhận được tính tới thời điểm hiện tại là 1 thiệt hại quá lớn đối với hàng trăm khách hàng.

Các bị hại cho rằng mình là người thứ 3 ngay tình vì tin tưởng vào các văn bản của cơ quan có thẩm quyền, đã ký kết hợp đồng trên tinh thần tự nguyện, không bị lừa dối, ép buộc theo đúng trình tự, quy định pháp luật, không hề biết về các sai phạm do một số cá nhân tại Tập đoàn Phúc Sơn và một số cán bộ gây ra.

Do đó, các nhà đầu tư mong muốn dự án được tiếp tục triển khai và họ được bàn giao đất theo đúng hợp đồng đã ký kết để đảm bảo quyền lợi của họ, có thể triển khai xây dựng, kinh doanh tại dự án này để nhận được nền đất cũng như lợi nhuận với giá đất hiện tại.

Phóng viên: Yếu tố "ngay tình" của các nhà đầu tư nên hiểu theo pháp luật như thế nào, thưa luật sư?

Luật sư Trần Thị Kiều Hạnh: Trong quan hệ pháp luật dân sự có quy định về bảo vệ quyền lợi của người thứ 3 ngay tình. Cụ thể, tại Điều 133 có quy định giao dịch với người thứ 3 không bị vô hiệu trong trường hợp người thứ 3 giao dịch với tài sản đã được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền, nhận được tài sản thông qua đấu giá hay tài sản từ chủ sở hữu được công nhận bởi bản án/quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Tuy nhiên, trong quan hệ pháp luật hình sự không có quy định về người thứ 3 ngay tình. Theo quy định tại Điều 47, Điều 48 Bộ luật Hình sự tài sản do phạm tội mà có (vật chứng) bị tịch thu trả lại chủ sở hữu, ngay cả khi người thứ ba đã mua hoặc nhận tài sản đó một cách ngay tình, thiện chí.

Đây là vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, do đó, những nhà đầu tư mua đất nền dự án dù hoàn toàn không biết các sai phạm của một số cán bộ thuộc Bộ Quốc phòng và Tập đoàn Phúc Sơn thì cũng không được bảo vệ như người thứ 3 ngày tình như trong quan hệ dân sự.

Ngoài ra, theo thông tin đã được đăng tải rộng rãi, Dự án Khu trung tâm đô thị - Thương mại - Dịch vụ - Tài chính - Du lịch Nha Trang chưa được phê duyệt quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500, chưa có quyết định thu hồi đất, quyết định giao đất, chưa được UBND tỉnh Khánh Hòa công nhận, chưa bàn giao đất trên thực địa và cấp phép xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại khu đô thị, hoàn toàn chưa đủ điều kiện được bán.

Do đó, nếu các nhà đầu tư không tìm hiểu kỹ yếu tố pháp lý dự án khi mua dự án thì không được xem là ngay tình trong quan hệ này.

Phóng viên: Các nhà đầu tư cá nhân cho rằng họ là bên thứ 3 - nghĩa là xác định vị thế - nếu như không là bên ngay tình vậy thì dựa vào đâu để họ kháng cáo?

Luật sư Trần Thị Kiều Hạnh: Việc xem xét xác định bị hại trong vụ án đã được Cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện xuyên suốt quá trình điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm. Nếu không đồng ý với tư cách bị hại, các nhà đầu tư có quyền đưa ra ý kiến xuyên suốt quá trình làm việc từ các giai đoạn này.

Theo Bản án sơ thẩm, các nhà đầu tư được xác định là bị hại của vụ án, căn cứ điều 331 BLTTHS, bị hại là người có quyền kháng cáo, dù tự bản thân họ không muốn làm bị hại, nhưng thẩm quyền xác định vai trò trong vụ án thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng và đến nay vẫn chưa thay đổi, do đó các nhà đầu tư vẫn kháng cáo với vai trò là bị hại trong vụ án.

Về phạm vi kháng cáo, nhà đầu tư có quyền kháng cáo sửa đổi bản án sơ thẩm như yêu cầu tăng nặng trách nhiệm hình sự, yêu cầu thêm số tiền được bồi thường tại phiên Tòa sơ thẩm chưa được chấp nhận, thêm chủ thể bồi thường, hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án để điều tra lại hoặc xét xử lại… Trước khi bắt đầu phiên tòa hoặc tại phiên tòa phúc thẩm các nhà đầu tư có quyền thay đổi, bổ sung, rút kháng cáo.

Phóng viên: Phiên xử sơ thẩm, HĐXX đề nghị UBND tỉnh tiếp tục hỗ trợ để dự án được thực hiện, đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư và doanh nghiệp - vậy thì có nghĩa dự án cũng có thể được tiếp tục hoàn tất, lý do gì hơn 400 nhà đầu tư lại mạnh mẽ kháng cáo? Họ vẫn lo sợ là "bị hại"?

Luật sư Trần Thị Kiều Hạnh: Đây chỉ là kiến nghị của HĐXX tại phần nhận định, không được tuyên trong phần quyết định của bản án sơ thẩm nên không có giá trị bắt buộc thi hành. Việc dự án có được tiếp tục hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Kể cả khi dự án được giao cho chủ đầu tư khác tiếp tục thực hiện nhưng quan hệ mua bán của các nhà đầu tư và Tập đoàn Phúc Sơn đã được giải quyết tại vụ án này thì việc yêu cầu tiếp tục được phân chia nền đất như hợp đồng đã ký kết cũng khó xảy ra, trừ trường hợp có thỏa thuận mới giữa các bên.

Dù các nhà đầu tư đã chịu thiệt hại nặng nề trong vụ án này, nhưng việc xác định tư cách bị hại không do các nhà đầu tư quyết định. Do đó, cần xác định được bản chất hồ sơ vụ việc, để có thể tập trung đúng hướng thu hồi lại số tiền đã đầu tư.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn luật sư về cuộc bàn luận này!