Mang tri thức đến gần hơn với đồng bào dân tộc thiểu số

Khu vực biên giới Sơn La, nhất là những xã vùng sâu, xa, hẻo lánh, giao thông khó khăn, nơi sinh sống của đông đồng bào thiểu số đều có điền kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Đời sống của nhân dân còn hạn chế, tỉ lệ đói nghèo còn cao, trình độ dân trí thấp, số người tái mù chữ và mù chữ còn nhiều.

Tình trạng không biết chữ đã để lại những hệ lụy xã hội không đo đếm được. Điều dễ nhận thấy nhất là những người không biết chữ không có cơ hội tiếp cận với kiến thức xã hội, thiếu hiểu biết về tình hình đất nước và thế giới. Điều này khiến cho họ càng trở lên tự ti, sống thu mình, không dám mạnh dạn cũng như không có kiến thức để làm ăn phát triển kinh tế.

Cùng với đó là tình trạng tảo hôn khiến cho cuộc sống của nhiều người dân cứ luẩn quẩn trong vòng đói nghèo, kém phát triển. Cũng do không biết chữ, thiếu hiểu biết, không ít đồng bào dân tộc thiểu số bị các đối tượng xấu lôi kéo, đi theo các hiện tượng tôn giáo mới hoạt động trái pháp luật, kích động, dụ dỗ tin vào lời kẻ xấu. Thậm chí, một số người bị lừa đảo ký giấy tờ giao dịch đất đai mà bằng cách điểm chỉ mà không hề hay biết.

Xuất phát từ thực trạng trên, nhằm giúp đồng bào tiếp cận với tri thức, biết áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, hằng năm Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Sơn La đã phối hợp với địa phường rà soát người dân không biết chữ.

Trên cơ sở kết quả rà soát, các đồn Biên phòng phối hợp với chính quyền địa phương và ngành giáo dục xây dựng kế hoạch mở lớp xóa mù chữ ngay tại các thôn, bản biên giới và lên chương trình giảng dạy. Địa điểm mở lớp học được lựa chọn sao cho đảm bảo việc đi lại thuận lợi nhất cho tất cả các học viên.

Theo đó, năm 2021, BĐBP Sơn La đã mở 7 lớp xóa mù chữ cho 230 người dân. Năm 2022, các đồn Biên phòng ở biên giới Sơn La tiếp tục mở 4 lớp mang lại con chữ cho 139 học viên. Con số này ở năm 2023 là 4 lớp với 133 người học. Năm 2024, các đơn vị Biên phòng tiếp tục mở 2 lớp, 62 học viên tham gia và năm 2025 là 2 lớp 56 học viên. 

Ban Chỉ huy BĐBP Sơn La đã lựa chọn và phân công hàng chục lượt cán bộ, sĩ quan của các đồn Biên phòng có phẩm chất, năng lực, kinh nghiệm, kỹ năng sư phạm tham gia giảng dạy xóa mù chữ.

Không những vậy, các "thầy giáo quân hàm xanh" còn sáng tạo, vận dụng thêm nhiều phương pháp giảng dạy trực quan khác như mang cân đồng hồ, bắp ngô, củ sắn... đến lớp để dạy cách tính toán, lấy ví dụ thực tiễn giúp bà con dễ hiểu. Ngoài việc dạy chữ, những thầy giáo quân hàm xanh còn hướng dẫn bà con kỹ năng giao tiếp xã hội, sử dụng mạng xã hội đúng cách cũng như tư vấn hướng phát triển kinh tế gia đình.

Những người lính Biên phòng đứng lớp chia sẻ, ban đầu, nhiều học viên còn rất e dè, xấu hổ vì chữ viết xấu nhưng dần dần đã tự tin và cởi mở hơn. Qua kiểm tra, nghiệm thu đánh giá, kết quả các học viên đều biết đọc, biết viết, biết tính các phép tính đơn giản, đạt được các kỹ năng theo chuẩn chương trình xóa mù chữ.

Trò chuyện với nhiều học viên của các lớp học xóa mù chữ do BĐBP Sơn La giảng dạy chúng tôi nhận thấy, điểm chung nhất là các học viên đều rất ham học, thể hiện mạnh mẽ khát khao vươn lên, để thay đổi cuộc sống. Chị Sồng Thị Sông, bản Pu Hao, xã Sốp Cộp tâm sự: "Không biết chữ rất thiệt thòi. Vì thế, dù con còn rất nhỏ tôi vẫn quyết tâm đi học chữ bộ đội dạy. Từ khi biết chữ, tôi đã đọc được hướng dẫn sử dụng thuốc cho con mỗi khi con bị ốm, biết xem tin tức, đọc tin nhắn trên điện thoại".

Còn chị Mùa Thị Dợ, bản Pá Thoóng thì cho hay: "Không biết cái chữ, tôi không dám đi đâu cả, khi đau ốm, đến bệnh viện khám bác sĩ chỉ sang phòng nọ, phòng kia, tôi cũng không biết đường đi, không biết tìm phòng. Ngay cả cái tên của mình cũng không biết viết thế nào, tôi rất xấu hổ. Bây giờ được cán bộ Biên phòng dạy cho biết cái chữ, tôi không còn e ngại khi tới Ủy ban Nhân dân xã làm các thủ tục hành chính nữa".

Chị Vàng Thị Dếnh, cũng ở bản Pu Hao, thì chia sẻ: "Không có cái chữ khiến cuộc sống của mình cứ tối tăm như đêm đông. Bây giờ thì tôi đã biết viết tên của mình, biết đọc thông tin trên các tờ rơi mà cán bộ biên phòng phát. Đi ngoài đường nhìn thấy những bảng biển có chữ tôi đều đọc được. Tôi thấy rất vui".

Cũng như nhiều người dân thoát khỏi tình trạng mù chữ khác, từ ngày được học chữ, nhận thức của chị Dếnh thay đổi rõ rệt. Chị chia sẻ: "Có cái chữ, tôi cảm thấy tự tin hơn khi nói chuyện với mọi người. Việc tiếp thu hướng dẫn khoa học kỹ thuật từ cán bộ khuyến nông của xã cũng dễ hơn. Tôi có 4 người con, dù khó khăn thế nào, nhất định tôi cũng cố cho chúng đi học đầy đủ, để chúng có tương lai tốt hơn, không phải sống khổ sở, vất vả như chúng tôi".

Có thể nói, nhờ có các lớp xóa mù chữ do Bộ đội Biên phòng Sơn La mở, đến nay, phần lớn số người dân bị mù chữ sinh sống ở khu vực biên giới đã đọc thông, viết thạo, biết tính toán. Việc này giúp cho bà con có cơ hội tiếp cận với tri thức phong phú của nhân loại, mở rộng quan hệ giao tiếp xã hội, tự tin, mạnh dạn hơn trong việc áp dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao chất lượng cuộc sống vật chất và tinh thần.